نشریه شماره   178   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

از کشف ناگهانی تا ثبت‌جهانی

شهر زیرزمینی ارزانفود یکی از مجموعه معماری‌های دستکند استان‌ همدان است که به‌صورت کاملا اتفاقی و در اثر فعالیت‌های عمرانی معدن‌کاران منطقه در سال ۸۹ شناسایی شد. باستان‌شناسان معتقدند این مجموعه، یکی از عجیب‌ترین سازه‌های دستکند ایران است که به‌دلیل حفر اتاق‌های متصل به یکدیگر در طبقات مختلف، تعبیه کانال‌های آبرسانی و حوضچه‌های ذخیره آب نسبت به دیگر مجموعه‌های دستکند ایران متمایز شده است.
درحال‌حاضر نیز باستان‌شناسان با سه‌ فصل فعالیت پژوهشی و راه‌اندازی 5 کارگاه، بیش از 70 اتاق را در دل‌ کوه‌های ارزانفود شناسایی کرده‌اند. علی خاکسار سرپرست کاوش در محوطه‌ تاریخی ارزانفود درحالی به کاربری مبهم این شهر دوره اشکانی اشاره می‌کند که از آماده‌سازی پرونده آن برای ثبت جهانی می‌گوید.
  به‌گفته خاکسار، با اینکه این شهر زیرزمینی به‌لحاظ ساختار معماری، شباهت‌ بسیاری با شهرهای زیرزمینی دارد اما ساختار و کاربری این مجموعه با شهرهای زیرزمینی دیگر متفاوت است. به عنوان مثال اگر واحدهای منفرد و نوع معماری میمند نشان می‌دهد که این سایت، کاربری مسکونی دارد اما در شهر زیرزمینی ارزانفود، مجموعه‌های دستکند کاملا به هم مرتبط است به همین علت اکنون نمی‌توان به صورت دقیق اعلام کرد که کاربری این شهر مسکونی چه بوده است.
  آنطور که خاکسار می‌گوید، کاوش‌های ارزانفود هنوز تکمیل نشده اما یافته‌های باستان‌شناسی از این شهر زیرزمینی که شامل قطعات سفالی و اشیای مربوط به دوره صفویه و قاجار می‌شود حکایت از آن دارد که ارزانفود احتمالا در دوره های متاخر کاملا تخلیه شده است، با این حال لوازم روشنایی مانند پی‌سوز، سفال و اشیای فلزی که تاکنون به‌دست ما رسیده درحال مطالعه‌اند. مدیر پایگاه ارزانفود و سرپرست کاوش این سایت باستانی درحالی به پرونده ثبت جهانی این شهر زیرزمینی اشاره می‌کند که به‌ اعتقاد او هنوز کاربری این سایت به‌طور دقیق مشخص نشده و جای بررسی و پژوهش‌های بیشتر دارد.