نشریه شماره   157   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

انتخاب ميان سلامتي و اقتصاد

نزديك 5 سال است كه مسئولان با تكيه بر صرفه‌جويي در مصرف انرژي و وارد كردن فناوري توليد لامپ‌هاي كم مصرف مي‌كوشند؛ با وجود قيمت سه برابري اين لامپ‌ها فرهنگ استفاده از آنها را گسترش دهند و با خشنودي پايان دوران لامپ‌هاي رشته حرارتي را كه انرژي بيشتري مصرف مي‌كنند و جمع‌آوري كارخانه‌هاي توليد اين لامپ‌ها را مژده مي‌دهند. با توجه به چشم‌انداز ترسيم شده برنامه پنجم و حذف توليد لامپ‌هاي التهابي بالاي 60 وات، ايجاد سهم 50 درصدي براي لامپ‌هاي فلوئورسنت، سهم 10 درصدي لامپ‌هاي«ال.‌اي. دي»و 20 درصدي فلوئورسنت پربازده از برنامه‌هاي جدي وزارت نيرو برشمرده شده است‌. تمام آنچه كه مسئولان وزارت نيرو طبق رسالت خود مورد توجه دارند، پايين آوردن مصرف انرژي و هزينه است كه شايد از ملامت به دور باشد اما هرگز مسئولان بهداشت و سلامتي از اين مذمت مصون نخواهند بود كه درباره خطرات جدي و مخرب اين لامپ‌هاي جديد سكوت كرده‌اند و رويكرد برتري سرمايه و اقتصاد بر جان و سلامتي مردم را ترغيب نموده‌اند. رويكردي كه در حقيقت هزينه را به تعويق مي‌اندازد اما در محل درمانگري و بازيافت محيط زيست به‌صورت چند برابري به جامعه تحميل خواهد نمود. فاجعه بارتر آنكه تأييديه هاي استاندارد در كشور ما مطابقتي با استانداردهاي جهاني ندارد و تنها به قدرت و دوام اجزاي لامپ روشنايي مي‌پردازد نه آثار آن بر سلامتي انسان و محيط زيست. به‌نظر مي‌رسد‌؛ پس از هشدار مراكز پژوهشي و استاندارد در اروپا كه منجر‌به تغيير اساسي در ساختار لامپ‌هاي كم مصرف شد فناوري پيشين و از رده خارج شده آن به ايران سرازير شده باشد. در حال حاضر بايد گفت‌؛ نه تنها كارخانه‌هاي داخلي توليد اينگونه لامپ‌ها در توليد خودكفا و مستقل نيستند و قطعاتي چون بالاست، مقاومت و ترانزيستور را از خارج تأمين مي‌كنند بلكه تكنولوژي ساخت آنها مضر و عقب مانده است. مسئولان در حالي گسترش مصرف لامپ‌هاي فلوئورسنتي را در سال 2020 وعده مي‌دهند كه اينگونه لامپ‌ها سال‌هاست به دليل آسيب به سلامتي مردم در اروپا ممنوع شده‌اند!

در لامپ‌هاي توليد داخل و حتي وارداتي مضرترين عامل بخار جيوه است‌؛ نخستين عاملي كه از لامپ‌هاي كم‌مصرف در اروپا به زير سؤال رفت و كلاً حذف شد. جيوه موجود در اينگونه لامپ‌ها، براي كودكان و سالمندان و زنان باردار بسيار خطرناك است. عنصر جيوه مي‌تواند بر جنين نيز تأثيرات مخربي بر جاي بگذارد. توليدكنندگان لامپ‌هاي فلوئورسنت و كم مصرف ادعا مي‌كنند عنصر جيوه‌اي كه در ساخت اينگونه لامپ‌ها استفاده مي‌شود، ماده‌اي لازم و غير قابل تعويض مي‌باشد و تنها در صورت استفاده از جيوه مي‌توان ميزان مصرف برق و هزينه را كاهش داد و هيچگونه خطري براي استفاده كنندگان ندارد. به اين ترتيب در حالي كه در اروپا كلاً جيوه با موادي ديگر جايگزين شده است در لامپ‌هاي موجود در ايران ميزان اين ماده سمي برخي اوقات از ميزان لازم يعني 5/2 ميلي‌گرم به 8 ميلي‌گرم هم مي‌رسد! برخلاف ادعا تحقيقات مشخص كرده است كه جيوه تأثيرات نامطلوبي بر بدن مي‌گذارد؛ از جمله اختلالات مغز و اعصاب، جلوگيري از رشد مغزي نوزاد، ناهنجاري‌هاي مغزي، عقيم شدن و كاهش حافظه. همچنين تماس بيش از حد با عنصر جيوه بر اندام‌هايي مانند كليه‌ها نيز تأثير مي‌گذارد و منجر‌به نارسايي تنفسي مي‌شود. عنصر جيوه مي‌تواند تبخير شده، وارد هوا شود و ناراحتي‌هاي تنفسي ايجاد كند و وارد منابع آبي شده و آنها را سمي كند. همچنين مي‌تواند وارد زنجيره غذايي انساني شود و با انباشتگي در بدن ناراحتي‌هاي مختلفي را ايجاد كند. زماني كه لامپ كم مصرفي مي‌شكند اين ماده سمي را وارد فضا مي‌كند. دست زدن به لامپ كم‌مصرف شكسته، بسيار خطرناك است. حال آنكه مي‌بينيم به‌راحتي شهروندان در معرض اين آلودگي قرار مي‌گيرند و لامپ‌ها به سادگي به سطل زباله انداخته شده، در محيط زيست مي‌شكنند و سم را وارد آب و خاك و هوا و چرخه زيستي مي‌كنند!

معيارهاي اندازه‌گيري نور

گذشته از جيوه، نور لامپ در اروپا با معيارهاي استانداردي اندازه‌گيري مي‌شود كه ظاهراً در ايران مورد توجه نيست و تنها شدت روشنايي يا لوكس اندازه‌گيري مي‌شود. يكي از اين معيارها عدم وجود پرتو ماورای بنفش است. طبق تحقيقات اداره غذا و دارو مشخص شده است‌؛ لامپ‌هاي كم‌مصرف، اشعه فرا بنفش زيادي ساتع مي‌كنند. اين پرتو در طولاني مدت سبب سوختگي‌هاي خفيف و با شدت بالا سبب افزايش سرطان‌ مي‌شود. همچنين افرادي كه دچار ناراحتي پوستي مانند لوپوس هستند، اگر در معرض پرتو فرابنفش قرار بگيرند تحريك مي‌شوند و پوست شان واكنش نشان مي‌دهد.

معيار دوم در كيفيت نور داشتن طيف كامل رنگي است كه با CRI مشخص مي‌شود. نور مفيد مانند آفتاب داراي طيف كامل( (Full Spectrum)است، در حالي كه لامپ‌هاي فلوئورسنت و كم‌مصرف ايراني از طيف كامل 100 فقط 50 CRI دارند به‌طوري كه رنگ اجسام هرگز در آنها آنطور كه هست ديده نمي‌شود. اين درحاليست كه CRI لامپ‌هاي تنگستن قديمي100 است‌؛ يعني اشياء و محيط در پرتو آنها همان‌طور كه هست ديده مي‌شود و در نتيجه آسيبي به سيستم ادراكي و بصري وارد نمي‌كنند. در حال حاضر لامپ‌هاي كم‌مصرف اروپايي به گونه‌اي اصلاح شده‌اند كه CRI آنها تا 98 افزايش يافته است.

معيار مهم ديگر تعداد دفعات چشمك زدن (Flicker) است. فناوري لامپ‌هاي رشته‌اي براساس التهاب يك رشته باريك و نورافشاني از آن است كه در آن هيچ ارتعاش و چشمك وجود ندارد اما لامپ‌هاي مهتابي و كم‌مصرف موجود در بازار ايران همراه با نوسان برق صد بار بر ثانيه چشمك مي‌زنند كه البته قابل تشخيص با چشم نيست اما اثرات بسيار مخرب بر اعصاب مي‌گذارند! طبق استاندارد جهاني لامپ‌ها بايد فارغ از اين نوع نوسان باشند. به اين دليل لامپ‌هاي اروپايي با افزايش يك مدار الكتريكي اصلاح شده‌اند.

لازم به ذكر است‌؛ جريان برق متناوب كه در هر ثانيه 50 بار تغيير جهت مي‌دهد در كليه‌ وسايل الكتريكي از جمله لامپ‌هاي فلوئورسنت و كم‌مصرف ميدان الكتريكي ايجاد مي‌كند كه 50 بار تغيير جهت مي‌دهد. اثرات نامطلوب اين ميدان‌ها بر سيستم مغز و اعصاب و ميدان‌هاي الكتريكي بدن اثبات شده كه سردرد، سرگيجه، تهوع، فراموشي، خشم، خستگي، عدم توانايي تصميم‌گيري و افسردگي از آن جمله‌اند.

تجديدنظر كنيد!

به دلايل گفته شده يعني وجود بخار جيوه، طيف نور ناقص، پرتو فرا بنفش، چشمك زدن متوالي و ايجاد ميدان الكتريكي متناوب در لامپ‌هاي كم‌مصرف توصيه مي‌شود‌؛ مسئولان، حفظ سلامتي را بر اقتصاد موضعي برتري دهند و درخصوص حذف كامل لامپ‌هاي رشته‌اي تجديدنظر كنند تا بعدها مجبور نباشيم با هزينه‌هاي سنگين درماني جاي خالي آنها را جبران كنيم. بهتر است تا پديدار شدن راه‌حلي واقعي براي صرفه‌جويي در مصرف انرژي توأم با حفظ سلامتي شهروندان و پاسداشت محيط زيست مانع از تعطيلي كارخانه‌هايي شويم كه با توليد لامپ‌هاي رشته‌اي هنوز به صلاح تندرستي و زيست بوم فعاليت مي‌كنند.