هر 10 دقیقـه فـوت یـک کـارگر

شمار نشریه : 176

گروه ساخت‌وساز: یکی از اهالی صنعت ساختمان می‌گفت؛ این صنعت حوادث تمام صنایع را در دل خود جا داده است «آنچه خوبان همه دارند، تو یکجا داری». متأسفانه اخباری که در رابطه با حوادث ناشی از کار در جامعه منتشر می‌شود هم بر این موضوع صحه می‌گذارد و نشان می‌دهد که متولیان صنعت ساختمان کمتر به مقوله ایمنی در کارگاه‌های ساختمانی توجه دارند. برای ریشه‌یابی این حوادث و سهم عوامل‌دست اندرکار صنعت ساختمان به سراغ سید محمد صباغ رضوی، بازرس اداره کل بازرسی وزارت رفاه، کار و تأمین اجتماعی رفتیم و گفتگویی با وی ترتیب داده‌ایم که در زیر آمده است.
چرا بیشتر حوادث ناشی از کار در بخش ساختمان اتفاق می‌افتد؟
حوادث در کارگاه ساختمانی به یک کلاف درهم‌تنیده تبدیل‌شده و دلیل آن نیز نبود ساماندهی لازم در حوزه ساخت‌وساز شهری به‌خصوص بخش ساختمان است، چرا که عموماً حوادث رخ داده در کارگاه به‌صورت یک زنجیره به هم پیوسته ناشی از یک سری رفتارهای غلط از سوی مالکان ، کارفرمایان ، پیمانکاران و کارگران و ناظران به همراه بی‌توجهی و کمبود نظارت های لازم از سوی دستگاه‌های مرتبط حادث می‌شود. می‌توان گفت حوادث با ورود پیمانکار فاقد صلاحیت و با به‌کارگیری کارگران فاقد آموزش های مهارتی و ایمنی توسط کارفرما شکل می‌گیرد. البته حلقه دوم این زنجیره نیز به دلیل عدم اجرای آیین‌نامه حفاظتی کارگاه‌های ساختمانی از سوی کارفرما یا مالک ساختمان به‌عنوان سازنده شکل می‌گیرد . در کنار این عوامل می‌توان به عدم آگاهی و اطلاع از قوانین و مقررات ایمنی و بهداشتی جاری در کشور از سوی مالکین و کارفرمایان ، نبود و کمبود آموزش های لازم به نیروی کار و کارفرما در حوزه ایمنی  و مهارت فنی و حرفه‌ای، انجام رفتارهای ناایمن از سوی کارگران، کمبود نظارت های لازم که از سوی دستگاه‌های مرتبط با حوزه ساخت و همچنین نبود ساماندهی مناسب و سیستم یکپارچه حوزه ساخت‌وساز (دریافت مجوزها ، طراحی ، ساخت ، ایمنی و تأیید صلاحیت اشخاص برای انجام کار ) اشاره کرد.                                                                                                 
کارفرمایان ایمن‌سازی محیط کار و تأمین وسایل حفاظت فردی کارگران تحت پوشش خود را بر عهده داشته و نظارت بر رعایت مقررات حفاظتی کارگاه‌های ساختمانی در حیطه فعالیت و محیط کار خود از وظایف او به شمار می‌رود . پس اگر کارفرما در به‌کارگیری کارگران خود و وسایل و تجهیزاتی که برای کار مورد استفاده و بهره‌برداری قرار می‌گیرند، دقت لازم را داشته باشد و از کارگران ماهر و آموزش‌دیده و دارای گواهینامه مهارتی از سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای کشور استفاده نماید، تا حد زیادی می‌توان گفت از حوادث جلوگیری نموده و به کاهش حوادث کمک شایانی کرده است .
پیمانکاران چه نقشی در حوادث ساختمانی دارند ؟
وقتی پیمانکاری فاقد تخصص و صلاحیت بوده و نیروهای آن آموزش های لازم را قبل از شروع کار دریافت نکرده و از تجهیزات حفاظتی ، وسایل حفاظت فردی متناسب با نوع کار استفاده نکرده باشد ، احتمال افزایش حادثه در کارگاه بالا می رود . برای کاهش و کنترل آن باید نسبت به اجرای آیین‌نامه و مقررات حفاظتی مصوب شورای عالی حفاظت فنی وزارت تعاون ، کار و رفاه اجتماعی عمل نموده و راهکارهایی را برای کنترل آن عملیاتی نماید و حتی در صورت بروز بحران و حادثه در کارگاه، از قبل دستورالعمل اجرایی در شرایط اضطرار را تدوین نموده و به‌موقع عمل نماید.
نقش مالک ساختمان در این میان چیست ؟
مالکان ساختمان و کسانی که پروانه ساختمانی به نام آنها صادر می‌گردد، نقش اصلی و کلیدی دارند . چرا که اولاً باید با قوانین و مقررات حفاظتی و ایمنی آشنایی داشته و تکالیف و مسئولیت های خود را در این حوزه بداند . ثانیاً از نیرو‌های اجرایی و نظارتی خود بخواهند به وظایف و مسئولیت‌های قانونی خود عمل نمایند. ضمن اینکه نسبت به تأمین هزینه مربوط به ایمنی و کنترل و اجرای آن تمهیدات لازم را پیش‌بینی نماید .
نقش وزارت راه و شهرسازی و وزارت تعاون ، کار و رفاه اجتماعی در این میان چیست ؟
لازم است یک همکاری در میان دستگاه‌های دولتی نظیر راه و شهرسازی، تعاون ، کار و رفاه اجتماعی، وزارت کشور ( اداره کل شهرداری‌ها و دهیاری‌ها) ، سازمان نظام‌مهندسی و کنترل ساختمان كشور، تشکلات حرفه‌ای مهندسی مرتبط در این حوزه برای ایمن‌سازی و کنترل حوادث ایجاد گردد  و از جزیره‌ای عمل نمودن خودداری نمايند و نسبت به تدوین و طراحی یک سیستم یکپارچه اجرايي اقدام شود، به‌طوری که امکان ورود افراد فاقد صلاحیت به این حوزه گرفته‌شده و نیازهای آموزشی افراد دارای صلاحیت تأمین گردد. علاوه بر این باید مجازات‌های لازم را برای افراد فاقد صلاحيت در این حوزه در نظر گرفته شود که البته نقش مراجع قضایی در این میان پر رنگ خواهد بود تا تمامی مراحل و نظارت های لازم در این حوزه ضمانت اجرایی داشته باشد.
آیین نامه‌های وزارت تعاون ، کار و رفاه اجتماعی را تا چه اندازه کامل می‌دانید؟
در دنیا هر آیین نامه‌ای پس از مدتی مورد بازنگری قرار می‌گیرد . لزوم این بازنگری به اجرای صحیح آیین‌نامه تدوین‌شده در سطح کشور برگشته و مشکلات ناشی از آن که سبب بروز حادثه شده است را بررسی نموده و نسبت به بازنگری اقدام می‌گردد. آیین‌نامه حفاظتی کارگاه ساختمانی مصوب سال 81 شورای عالی حفاظت فنی وزارت تعاون ، کار و رفاه اجتماعی دارای فصول مقررات کلی، ماشین‌آلات، وسایل دسترسی موقت، تخریب، گودبرداری و حفاری، ساخت و برپانمودن اسکلت فلزی و بتنی و انبار مصالح می‌باشد . با تغییر تکنولوژی، تغییر سیاست های ساخت‌وساز شهری‌، ورود انواع سازه‌ها و ساختمان های بلندمرتبه و گودبرداری های نیمه عمیق ، عمیق ، تخریب ساختمان های بلندمرتبه که از عمر آنها نزدیک به 50 سال گذشته باید یک بازنگری در آیین‌نامه انجام پذیرد که این امر اکنون در حال انجام بوده و آیین‌نامه مذكور نيز توسط يك تيم كارشناسي بررسي و فصول آن نيز در حال تدوين است . اميدواريم كه با تكميل و اجرايي شدن آن كمك شاياني به كاهش حوادث نموده باشيم .
آمار سالانه حوادث ساختمانی در دنیا به چه میزانی است ؟
طی گزارش سازمان بین‌المللی کار (ILO ) حدود یک ششم از حوادث رخ داده در جهان که منجر به فوت می‌گردند، به کارگاه‌های ساختمانی اختصاص دارند لذا بر اساس این آمار سالانه حدود 60 هزار نفر فقط در این صنعت جان خود را از دست می‌دهند یعنی به طور متوسط برای هر 10 دقیقه یک فوت در جهان برای کارگران شاغل در کارگاه ساختمانی حادث می‌شود. در کشور انگلستان نیز به دلیل حوادث بالای رخ داده در این 20 سال اخیر این صنعت پر مخاطره اعلام شده است.