هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   174   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

چالش‌های صرفه جویی انرژی

رضا گلين شريف ديني

جايگاه ثابت نفت و گاز در سبد مصرف خانواده ايراني، بدون ايجاد انگيزه براي صرفه‌جويي، سرفصل اصلي‌ گفتگوي ما با رئيس هیئت‌مدیره انجمن مهندسي گاز ايران را تشكيل مي‌دهد. مهندس منصور دفتريان، بيش از 35 سال به صنعت نفت‌ كشور خدمت كرده است. وي كه مجري طرح‌هاي متعددي در صنعت نفت و گاز بوده‌، همزمان در سمت نایب‌رئیس انجمن نفت ايران نيز مشغول فعاليت مي‌باشد. خودش مي‌گويد: «به‌عنوان بخش غيردولتي در هر دو انجمن كار مشاوره‌اي انجام مي‌دهيم و مباحث نفت، گاز و پتروشيمي از جنبه‌هاي مختلف مورد توجه قرار مي‌گيرند، بنابراين مباحث انرژي فصل مشترك فعاليت‌هاي ما را تشكيل مي‌دهد.» با مهندس دفتريان در خصوص انرژي و چالش‌هاي صرفه‌جويي در كشور صحبت كرديم؛ از طرحي‌هايي كه به اشتباه اجرا شد و هزينه‌هاي هنگفتي كه روي دست دولت باقي ماند...

پیام ساختمان: صنعت نفت و گاز همواره سوژه‌هاي جذابي براي گفتگو فراهم مي‌كند، ولي بيشتر از همه بهينه‌سازي و اصلاح الگوي مصرف انرژي اهميت دارد، موضوعي كه اين روزها اقتصاد كشور را درگير كرده است. انجمن مهندسي گاز در اين خصوص چه اقداماتي انجام داده است؟

يكي از برنامه‌هاي بسيار مهم انجمن مهندسي گاز، بهينه‌سازي سيستم‌هاي
انرژي بر و مديريت مصرف انرژي است چرا که در حال حاضر اتلاف بالاي انرژي را در كشور شاهد هستيم. ما در سال گذشته معادل سه ميليون بشكه در روز بيشتر از كشور تركيه با جمعيت و شرايط مشابه نفت و گاز مصرف كرده و از اين بابت بالغ بر 110 ميليارد دلار زيان داشته‌ايم كه اصلاح اين مسئله نيازمند بازنگري در سياست‌هاي گذشته است. در حال حاضر كميته صنايع در انجمن مهندسي گاز تشكيل شده است. در اين كميته جلسات مشتركي با توليدكنندگان لوازم گازسوز و مسئولان موسسه استاندارد برگزارشده و در خصوص راهبردهاي كاهش مصرف انرژي در بخش صنعت و خانگي بحث و تبادل‌نظر مي‌شود. پيگيري اين مورد در هر دو انجمن نفت و گاز به‌صورت موازي در دستور كار قرار گرفته است. براي مثال؛ بهینه‌سازی تجهيزات صنعتي را در انجمن مهندسي گاز تحت بررسي قرار داديم و در جاهايي كه نيازمند پيگيري و حمايت دولت و مجلس هستيم از طريق انجمن نفت اقدام می‌کنیم. بااین‌حال بيشتر كارهاي تخصصي در انجمن مهندسي گاز انجام خواهد شد.

پیام ساختمان: اخبار انجمن را كه پيگيري مي‌كردم، متوجه طرحي شدم كه با محوريت ايجاد سازمانى براى مديريت مصرف انرژى به مجلس تقديم شده است.

اصل اين طرح مربوط به گذشته است و در چند سال اخير پيگيري اين موضوع در اولويت قرار گرفته است. از سال 1373 در انجمن نفت يك چشم‌انداز 30 ساله براي انرژي ايران ترسيم شد. ما پس از بررسي‌هاي گسترده و ميداني به اين نتيجه رسيديم كه با سياست‌گذاري فعلي، حتي اگر توليد نفت و گاز به دو برابر هم افزايش يابد، بیشتر آن در داخل كشور مصرف مي‌شود. هم اكنون 90 درصد درآمد ارزي كشور وابسته به نفت و گاز است و عليرغم برنامه‌ريزي‌هاي گسترده هنوز نتوانسته‌ایم منابع ديگري را براي درآمد ارزي ايجاد كنيم. به‌نحوی‌که اگر درآمد نفت و گاز نداشته باشيم اقتصاد ما فلج مي‌شود. اين در حالي است كه در سه دهه اخير سرانه مصرف انرژي در كشور سير صعودي پیداکرده و به طور متوسط ساليانه 6/6 درصد رشد داشته است.

پیام ساختمان: براي اجرايي شدن اين طرح تا كجا پیش‌رفتید و در عمل تا چه اندازه خواسته‌هاي انجمن محقق شد؟

ما سه جلد كتاب تحت عنوان «موازنه منطقي توليد و مصرف انرژي» منتشر كرديم و گزارشي بود كه توليد و مصرف منطقي انرژي تا سال 1404 را نشان مي‌داد. در اين كتاب‌ها سه راهبرد را پيشنهاد كرديم كه عبارتند از؛ «ايجاد سازمان مديريت مصرف انرژي در كشور، جايگزيني معادل 2 ميليون بشكه نفت در روز با گاز طبيعي و استفاده از زغال سنگ معادل 700 هزار بشكه در روز براي توليد برق». براي اجرايي شدن اين راهبردها لزوماً بايد سازمان مشخص و مستقل داشته باشيم. اگر چه در حال حاضر متولي توليد و توزيع انرژي وزارتخانه‌هاي نفت و نيرو هستند ولي در عمل سازماني كه به طور مستقل مديريت مصرف انرژي را بر عهده بگيرد، وجود ندارد. پيشنهاد ما ايجاد سازمان مديريت مصرف انرژي در كشور بود و براي اين منظور در اوايل سال 80 با تنظيم يك نامه نمايندگان مجلس را مطلع كرديم. در سال 84 لايحه ايجاد سازمان مديريت مصرف انرژي در كشور مورد تأیید مجلس قرار گرفت. رئيس‌جمهور هم موافقت كرد و قرار شد وزارت نفت شرايط لازم را فراهم كند. همه كارها انجام شد و مجلس لايحه‌اي را براي مديريت مصرف انرژي تصويب كرد ولي اصل موضوعي كه ما پيشنهاد كرديم در آن لحاظ نشد. در حال حاضر شركت بهينه‌سازي مصرف سوخت مسئول اين کارشده ولي ما از ابتدا به اين مسئله اعتراض داشتيم، نظر ما تأسیس سازمان مديريت مصرف انرژي زير نظر رئيس‌جمهور بود كه ساير سازمان‌هاي مرتبط از جمله سازمان بهره‌وري انرژي و سازمان مديريت مصرف سوخت را شامل مي‌شد.

پیام ساختمان: چگونه مي‌توان بين توليد و مصرف انرژي در كشور توازن ايجاد كرد؟

از طريق افزايش قيمت‌هاي انرژي براي خانواده‌هاي پرمصرف مي‌توان انگيزه صرفه‌جويي را در جامعه تقويت كرد، اجراي اين طرح بدون برنامه‌ريزي و مديريت كافي امكان‌پذير نيست. به نظر من اگر سازمان متولي مديريت مصرف انرژي در كشور مشخص شود و استقلال داشته باشد كارها سريع تر و بهتر انجام خواهد شد.

پیام ساختمان: آيا هدفمند کردن يارانه‌ها توانست به بهينه‌سازي مصرف انرژي در كشور كمك كند؟

انجمن مهندسي گاز از همان ابتدا با هدفمند کردن يارانه‌ها به‌صورتی فعلي مخالف بود. از اول هم مشخص بود كه با اين شيوه به نتيجه نخواهيم رسيد. در حال حاضر تمام توان مالي كشور صرف پرداخت يارانه‌ به مردم شده و اكثر طرح‌هاي عمراني به خاطر هدفمندي يارانه‌ها معلق مانده است، شركت ملي گاز و توانير توان اجراي پروژه‌هايشان را ندارند. هدف دولت كنترل مصرف از طريق افزايش قيمت‌ها بود درحالی‌که بايد به مصرف‌كننده‌هايي كه توان مالي اندكي دارند هم توجه داشت. بايد پول را از كساني گرفت كه مصرف آنها بيشتر از حد متعارف بوده و توان مالي بالايي دارند.

پیام ساختمان: مديريت مصرف انرژي توسط مردم، چه زمان و چگونه عملي مي‌شود؟

اجراي هر كاري نيازمند تخصص و تجربه كافي است. اقتصاد كشور با شعار شكوفا نمي‌شود بايد تخصص، تعهد و مديريت را در كنار يكديگر تعريف كرد. مردم بايد انگيزه داشته باشند، در غير اين صورت تلاش‌ها بيهوده خواهد بود. وقتي قيمت انرژي پايين است و ابزارهاي صرفه‌جويي در اختيار مردم قرار نمي‌گيرد، انگيزه‌اي براي مديريت باقي نمي‌ماند.