نشریه شماره   171   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

كارفرما تمكين نمي‌كند


گروه تأسیسات: شما در كدام خانه ساكن هستيد، ويلايي يا آپارتماني؟ فرقي نمي‌كند، ساختمان‌ توسط كارفرما يا پيمانكار، تحت نظارت تعدادي مهندس ناظر ساخته خواهد شد و براي تمام مراحل ساخت قوانين خاصي تدوین‌شده كه در صورت رعايت آنها خانه‌اي ایده‌آل خواهيم داشت. ولي هميشه این‌گونه نيست، بنا به دلايل مختلف ناهماهنگي‌هاي زيادي در طراحي و اجراي ساختمان‌ها به خصوص در بخش تأسیسات مشاهده مي‌شود كه مهم‌ترین آنها عدم تمكين كارفرماها به قوانين و بي‌توجهي به خواسته‌هاي مهندسان است. پيام ساختمان با حضور در پروژه‌هاي ساختماني و گفتگوي مستقيم با مهندسان ناظر، دلايل بروز اين مسائل را مورد بررسي قرار داده است.

آغاز ماجرا

سوژه اول مهندس جواني است كه بر كار گودبرداري يك ساختمان پنج طبقه نظارت دارد. لودر تا عمق دو متری پیش‌رفته ولي از ابزارهاي حفاظتي اطراف محل كار خبري نيست، درحالی‌که از سه طرف با ساختمان‌هاي قديمي سه طبقه احاطه شده است. وقتي خودم را معرفي كردم مشتاقانه مراحل كار را برايم توضيح داد.«ما بر اساس نقشه معمار عمل مي‌كنيم. قبل از گودبرداري به ادارات آب، برق و گاز اطلاع مي‌دهيم تا نسبت به قطع انشعابات مربوطه اقدام ‌كنند و سپس گودبرداري و فونداسيون را شروع‌ مي‌كنيم و در مرحله سفت‌كاري، لوله‌كشي و برق‌كشي ساختمان در دستور كار قرار مي‌گيرد. به جز اداره گاز كه پيمانكار گازكشي را به ما معرفي مي‌كند و با هماهنگي مهندس ناظر گاز كارها انجام مي‌شود، در ساير بخش‌هاي تاسيساتي كارفرما معمولاً به سليقه خود از مجريان تجربي استفاده مي‌كند.»

تقسيم وظايف

مجيد-م گفت:«در گذشته يك مهندس ناظر همه اين كارها را انجام مي‌داد ولي اكنون بايد مهندسان ناظر برق، مكانيك، سازه و تاسيسات در هنگام ساخت يك سازه حضور داشته باشند. اگرچه اين موضوع از ارديبهشت ماه سال جاري اجباري شده ولي عمدتاً در ساختمان‌هاي بالاي 2500 متر اجرا مي‌شود و براي متراژ‌هاي پايين‌تر بيشتر اوقات از يك مهندس ناظر استفاده مي‌شود كه بايد كليه مراحل ساخت و ساز را مرحله به مرحله گزارش دهد. البته حساب مهندس ناظر گاز جداست و تا لوله‌كشي گاز را تاييد نكند، گاز ساختمان وصل نمي‌شود. معمولاً بعد از مرحله سفت‌كاري لوله‌كشي گاز انجام مي‌شود. كارفرما ابتدا به اداره گاز منطقه مي‌رود و از آنجا يك نفر به عنوان مهندس ناظر گاز معرفي مي‌شود و پيمانكار لوله‌كشي گاز زير نظر او كار مي‌كند.»

به گفته مجيد، مهندسان ناظر گاز بهتر از مهندسان ساير بخش‌هاي تأسیساتی كار مي‌كنند و آزادي عمل بيشتري دارند. اين موضوع در خصوص مهندس ناظر برق و مكانيك مصداق ندارد. البته برخي اوقات در سيستم‌هاي لوله‌كشي گاز ساختمان دخل و تصرف انجام مي‌شود. مثل تغيير مسير دودكش‌ها، جابه‌جايي لوازم گازسوز و... بيشتر اين موارد پس از تأییدیه مهندس ناظر اتفاق مي‌افتد. بنابراين در صورت بروز هرگونه حادثه ابتدا بايد ارتباط آن با قبل و بعد از تأییدیه مهندس ناظر گاز بررسي شود.

ترس از آبرو

با هدف دستيابي به سوژه‌اي ديگر به راه مي‌افتم. ساختماني نیمه‌کاره با تابلويي نصب‌شده در معبر ورودي نظرم را جلب مي‌كند. با راهنمايي نگهبان به دفتر مهندسي هدايت مي‌شوم و لحظاتي بعد گفتگوي من با مهندس «وحيد- س» آغاز مي‌شود. مهندس پايه يك تأسیسات كه 25 سال سابقه كار دارد، مسائل مهمي را بازگو مي‌كند.«بيشتر مهندسان ناظر بر استحكام سازه تاكيد دارند و در ابتدا سازه را با نقشه معمار تطبيق مي‌دهند زيرا احتمال بروز مشكل در صورت كوتاهي كار وجود دارد. بيشتر اين محكم كاري‌ها به خاطر ترس از بروز مشكلات احتمالي و حفظ آبروست، اين طور نيست كه مهندسان به ساير بخش‌ها بي‌توجه باشند. ولي اجراي همين كارها هم با محدوديت مواجه است. شما در نظر بگيريد؛ مجري يا پيمانكار بدون توجه به حرف‌هاي مهندس ناظر از سيستم‌هاي سازه‌اي و تاسيساتي نامناسب استفاده مي‌كند تازه اگر بخواهيم گزارش رد كنيم مسائلي ديگري ايجاد مي‌شود.»

نقشه‌هاي فرمايشي

وحيد مي‌گويد:«طبق قانون، اجراي سيستم‌هاي تاسيساتي ساختمان بايد طبق نقشي قبلي و همگام با ساخت و تكميل سازه انجام شود ولي در عمل، اجراي كار به دست كساني افتاده كه اغلب تجربه كافي ندارند و بيشتر اوقات از سر و ته كار مي‌زنند. در حال حاضر نقشه‌هاي تاسيساتي بيشتر جنبه فرمايشي دارند و اكثر كارفرمايان به سراغ مجريان تجربي مي‌روند. وقتي به لوله‌كش مي‌گوييم نقشه تاسيساتي شما كجاست مي‌گويد نقشه لازم نيست بدون نقشه بهتر كار مي‌كنم! معلوم نيست مهندس تاسيسات چه نقشي در ساختمان ايفا مي‌كند؟ مشكلي اصلي اين است كه كارفرما سراغ مهندس تاسيسات نمي‌آيد و مستقيم به سراغ لوله‌كش تجربي مي‌رود به اين خاطر كه ارزان‌تر است و هر چه بگويد بدون در نظر گرفتن ملاحظات فني و ايمني عمل مي‌كند. كدام يك از كارفرماها به سراغ شركت‌هاي تاسيساتي معتبر مي‌روند؟ اكثر كارهاي اجرايي و فني ساختمان به صورت سفارشي انجام مي‌شود طبيعي است كه نفوذ در گروه آنها و اعمال نظر در خصوص سيستم‌هاي تاسيساتي با مشكل مواجه مي‌شود. در حال حاضر به جز پروژه‌هاي بزرگ كه به اجبار از مهندسان ناظر استفاده مي‌كنند در پروژه‌هاي كوچكتر استفاده از مهندسان ناظر به صورت فرمايشي است.»

اين مهندس پيشكسوت تاكيد مي‌كند:«مهندس ناظر به سيستم‌هاي تاسيساتي بي‌توجه نيست بلكه كارفرما يا پيمانكار توجهي به اين مسائل ندارد و زماني كه نقدينگي‌اش به حداقل رسيد تازه به فكر تاسيسات مي‌افتد و از طريق مجريان تجربي و با هزينه كم كارها را به سرانجام مي‌رساند، غافل از اينكه ساختمان در آينده با مشكلات فراواني مواجه خواهد شد. به عبارت ديگر، مشكل واقعي مهندس‌هاي ناظر با پيمانكارانی است كه به هيچ وجه زير بار همكاري نمي‌روند و به طرق مختلف قصد تطميع مهندس ناظر را دارند. در يك كلمه؛ پيمانكاران از ابتدا با مهندسان ناظر هماهنگ نيستند.»

شركت‌هاي مشاوره‌اي

واقعيت اينكه، بيشتر مردم ظاهر ساختمان را مي‌بينند و به كيفيت تأسیسات آن توجهي ندارند درحالی‌که اگر تمام مشخصات يك خانه در دفترچه‌هايي تنظیم‌شده و در اختيار خريدار قرار گيرد ارزش واقعي خانه مشخص مي‌شود. اجراي طرح شناسنامه فني ساختمان كمك بزرگي براي اجرايي شدن اين مسئله خواهد بود به شرطي كه مسئوليت سرمايه‌گذار، مجري و مهندس ناظر ساختمان تفكيك شود و مهندسان ناظر اختيارات بيشتري داشته باشند.

وحيد-س معتقد است: تأییدیه فني ساختمان بايد مرحله‌ به مرحله انجام شود نه اينكه يك مهندس را سر ساختمان بفرستند و بعد يقه او را بچسبند. بسياري از مهندسان ناظر در پروژه‌هاي ديگر هم حضور دارند، بنابراين ممكن است نتوانند به درستي چگونگي اجراي كار را زير نظر داشته باشند. پيشنهاد ما به نظام مهندسي ساختمان، استفاده از مهندس ناظر مقيم است.

به گفته اين كارشناس تأسیسات، بسياري از تجارب به صورت عملي حاصل مي‌شود و اگر مهندسان معماري، سازه و تأسیسات دور هم جمع شوند و زیرمجموعه شركت‌هاي بزرگ‌تر قرار گيرند انتقال تجربه و دانش بهتر انجام خواهد شد. ايجاد شركت‌هاي مشاوره‌اي ساختمان و استفاده همزمان از چهار مهندس ناظر بسيار تأثیرگذار است. اين مهندسان وقتي وارد ساختمان يا پروژه‌اي مي‌شوند موارد لازم را طبق ليست كنترل و تأیید مي‌كنند. مهم‌تر از همه اينكه، در صورت عدم حضور مهندس ناظر در يك پروژه، مدیرمسئول شركت‌ مورد نظر پاسخگو خواهد بود. نتيجه اينكه، اگر مهندسان ناظر قبل از طراحي ساختمان با يكديگر به درستي مشورت كرده و طبق نقشه عمل كنند بسياري از مشكلات ساختمان‌ها كاهش مي‌يابد. براي اين منظور بايد انگيزه درست کار کردن در بين مهندسان تقويت شود و در انجام كار استقلال عمل داشته باشند.