هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   170   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

چشم انداز امیدوارکننده برای تهران


گروه ساخت‌وساز: در اواخر سال 1380 بود كه سامانه مديريتي HSE به تأیید وزير نفت وقت رسيد و در صنعت نفت و پتروشيمي به كار گرفته شد. وي‍ژگي ذاتي اين صنعت، پيشدستي آن را در برخورداري از اين شيوه مديريتي و اقتصادي توجيه مي‌كند. اهميت ايمني و سلامت در صنعت نفت، و توجهي كه بايسته است مديرانِ نفتي به محیط‌زیست داشته باشند، تأسیس نهاد متولي HSE را غيرقابل چشم‌پوشي كرده است. در سال 1385 انجمن مديريت HSE ايران ايجاد شد. در همان سال بود كه استقرار این سامانه در راستاي چشم‌انداز 20 ساله كشور به تصویب شورای شهرِ وقت رسید و در سال 87 در شهرداری تهران تأسیس شد و در 10 منطقه شهری، این سامانه مدیریتی به اجرا درآمد و ‌اکنون در تمامی شهرداری‌های مناطق تهران استقرار یافته است.

HSE چيست؟

HSE مخفف سه واژه انگليسي بهداشت (Health)، امنيت (Safety) و محیط‌زیست (Environment) است و اشاره به نظام مديريتي دارد كه به شيوه پيشگيرانه سلامت و امنيت كاركنان و محيط كار را نظارت و مديريت مي‌كند و محیط‌زیست محدوده مورد تأثیر خود را مورد توجه قرار مي‌دهد. در بعضي جا‌‌ها كنترل كيفيت هم به اين مجموعه اضافه مي‌شود. HSEQ يا به عبارت ساده‌تر استاندارد HSE عبارتي براي توضيح روند مدیریتیِ پوشش دادن نقاط ضعف ایمنی و بهداشتی یک مجموعه خواهد بود. هدف از استقرار سيستم مديريت HSE ارائه روشي هدفمند بر پايه استانداردهاي موجود براي حصول اطمينان از اينکه مخاطرات بالقوه و بالفعل موجود در زمينه ايمني، بهداشت و محیط‌زیست به طور دقيق تعیین‌شده و به طور موثر حذف يا کنترل مي‌شوند. سيستم مديريت ايمني، بهداشت و محیط‌زیست بخشي از نظام مديريت کل جاري در سازمان می‌باشد و تلاش مي‌کند تا راهگشاي روش‌هاي اصول مديريت ريسک‌هاي ايمني، بهداشت و محيط‌زيست مربوط به فعالیت‌های شرکت شود.

عناصر و ويژگي‌ها

در ايران سازمان‌هاي مختلفي وجود دارند كه جداگانه وظايف HSE را اجرا مي‌كنند؛ سازمان محیط‌زیست متولي امر محیط‌زیست و وزارت بهداشت و درمان متولي امر بهداشت است. با استقرار نظام مديريت HSE در تمام برنامه‌ها، فلسفه‌ ايمني، بهداشت و محیط‌زیست در يك چرخش آشكار، از رويكرد واكنشي به يك رويكرد پویا و پیشگیرانه مبدل مي‌شود. شناخت عوامل بالقوه آسيب‌رسان، بهبود بهره‌وري و تعالي سازمان، شناخت قوانين و مقررات ايمني، ارزيابي موثر ريسك‌ها و كاهش‌ آنها، ايجاد انگيزه در كاركنان، به علت اعتماد آنها نسبت به مديريت، فراهم شدن زمينه‌هاي رقابت سالم و موثر ازجمله نتايجي است كه مديريت HSE در مجموعه به همراه خواهد داشت.

سهيل نهرور، كارشناس HSE در شهرداري تهران می‌گوید: هفت عنصر اصلی را براي HSE مي‌توان برشمرد: رهبری، خط مشی و اهداف استراتژیک، سازمان منابع و مستندسازی، ارزیابی و مدیریت ریسک، طرح‌ریزی، اجرا و بازبینی، ممیزی و بررسی مجدد. اين هفت مرحله در راستاي چرخه معروف دمينگ با نام PDCA است كه مختصر کلمه‌های: برنامه‌ (Plan)، عيب‌يابي (Do)، بازبيني(Check) و اجرا (Act) است. اين چهار مرحله در تمامي سازمان‌ها ،گذشته از هدف توليدي و يا خدماتي آنها، بايد به اجرا درآيد.

نهرور ادامه مي‌دهد: HSE را حتماً بايد با دنباله MS (Management System) استفاده كرد چرا كه اين سامانه در واقع يك سيستم مديريتي یکپارچه است و پيش از اين تمامي اين مفاهيم وجود داشته است. به گفته وي: HSE از نظر مفهومي به هيچ رو چيز جديدي نيست و قانون وزارت كار و قوانين ايمني و محیط‌زیست كه در كشور وجود دارند تمام آنها را پيش‌بيني كرده‌اند.

اچ.اس.اي در كلانشهر تهران

امنیت، بهداشت و محیط‌زیست حیطه‌های کاری هستند که شهرداری‌ها موظف به رعایت آنهامی‌باشند.تمام شهرداری‌ها در هر کجای جهان و با هر میزان از ثروت و بزرگی اولین و مهم‌ترین وظایفشان خدمت رسانی به مردم جهت حفظ پاکیزگی شهر، امینت و آسودگی شهروندان و حفظ محیط‌زیست است که زندگی شهری از آن نشئت می‌گیرد. از این رو شهرداری‌ را باید سامانه بزرگ اچ.اس.ای نامید. با توجه به آلودگی هوای تهران و مشکلات زیست‌محیطی که با آن مواجه است و همچنین خسارات مالی و امنیتی و بهداشتی که بر شهروندان تحمیل می‌شود، متأسفانه استانداردهای زندگی تهرانی‌ها بسیار پایین آمده است. بنابراین عمل به استانداردها و پیروی از مدیریت HSE برای فائق آمدن بر این مشکلات و تبدیل تهران به شهری که لایق زیست شهروندان باشد، بسیار موثر است. ارتقای سطح بهداشت در جامعه، پیوستن تهران به مجموعه‌ شهرهای پایدار جهان، جذب سرمایه و منابع بین‌المللی در حوزه مکانیزم توسعه پاک، ایجاد الزامات قانونی در افزایش سطح بهداشت و ایمنی شغلی برای مشاغل مرتبط با سازمان شهرداری، بهبود وضعیت آلودگی هوا، فضای سبز، فاضلاب شهری و سایر مسایل محیط زیستی، کمک به بهبود ساختارهای موجود در زمینه بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست، کاهش آمار حوادث و مخاطرات در حوزه‌های شهری فوایدی است که از استقرار و اجراي درست استانداردهاي گفته‌شده نصیب شهر تهران مي‌كند.

تأسیس چنین مرکزی فواید بسیاری از نظر مديريتي براي شهر تهران داشته است، به گونه‌اي كه ديگر شهرهاي كشور از جمله شهرداري مشهد و كرج نيز به دنبال اجرای اين تجربه در شهرهاي خود هستند.

به گفته سهيل نهرور، كارشناس HSE در شهرداري تهران: بنا بر تأكيد آقاي قاليباف مبني بر مديريت يكپارچه امور شهري تهران، رويكرد مديريتي از رويكردي وظيفه‌گرا كه تا پيش از اين بود به رويكردي فرآیند تغيير يافت. تفاوت اين است كه در رويكرد وظيفه‌گرا سازمان‌ها و ادارات موظف بودند بر اساس آيين‌نامه‌ها و بودجه‌اي كه تعيين مي‌شد وظايف مطروحه خود را انجام دهند. اما در رويكرد فرآيندگرا به ورودي‌ها، خروجي‌ها و پروسه، نظر مي‌شود. سامانه مديريتي HSE را هم ذيل همين رويكرد بايد تقسيم‌بندي كرد و علیرغم اینکه به تازگی مطرح شده است، چیز جدیدی در شهرداري‌ها نیست، چرا که پيش از اين هم تمام جوانب آن به صورت جداگانه اجرا مي‌شد.

موضوع اصلي HSE یکپارچه کردن همه موارد در نظر گرفته‌شده در یک ساختار است، یعنی عناصری که در گذشته جداگانه تحلیل و نظارت می‌شد اکنون تحت یک مدیریت یکپارچه صورت می‌گیرد. آنچه نسبت به گذشته تفاوت دارد تأكيدي است كه مديريت HSE برای به حداقل رساندن ريسك دارد و اين بسيار مهم است. در تمام امور مربوط به HSE از جمله ايمني و محیط‌زیست ريسك بايد به حداقل برسد.

مزيت استفاده از اين سامانه

سهيل نهرور ادامه مي‌دهد: پيش از اجراي اين سامانه هركدام از شهرداري‌هاي مناطق به فراخور بودجه يك ايزو را تهيه مي‌كرد و مديريت شهرداري تهران كه هر سه سال يكبار اين ارقام را مورد بررسي قرار می‌داد، در عمل با ارقام و آمار ريز و درشتِ بسيار متفاوتي روبه رو مي‌شد كه كار نظارت و بررسي را سخت كرده بود، اما HSE برآوردها را يكسان و فرم ها را مشخص كرده است. مضاف بر اين، مزيت مديريتي استانداردهاي جديدي نيز به امر مديريت شهري افزوده شده است. هم‌اكنون تمام شهرداري‌ها موظف شده‌اند استانداردهايي را اجرا كنند و جامعه ايمن كه شعار مورد حمايت سازمان WHO نيز هست يكي از آنها است. گرچه بسياری از استانداردها پيش از اين وجود داشته و مي‌بايستي كه اجرا مي‌شد، ايزو 18000 مربوط به ايمني شغلي، در امور شهري بسيار مهم است و ايزوهاي ديگر در امر مديريت شهري مورد استفاده قرار می‌گیرد.

دشواري اجرا

به گفته مهندس سهيل نهرور، تغيير مديريتي از رويكرد پيشين به رويكرد جديد در هر سازماني دشواري‌هاي خود را دارد چرا که هر سازماني اينرسي و ظرفيتي دارد. پيش از اين نيز اين استانداردها اجرا مي‌شد و در مورد موضوعي چون حقوق كارگران و نيروي انساني پيمانكاران بزرگ مشكلي نداشتند، اما درك لزوم اين استانداردها براي پيمانكاران كوچك سخت است گرچه تمامي اين موارد پيش از اين در قانون پيش‌بيني شده بود.

مهندس نهرور در ادامه به فرهنگ‌سازي براي اجراي استانداردها در شهر تهران اشاره و خاطرنشان مي‌كند كه این استانداردها از سنين پايين شروع‌شده و همايشي در اين راستا برگزار شده است.