نشریه شماره   169   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

فرم خارجی و داخلی بیمارستان


بیمارستان نهادی است اجتماعی که برحسب ضرورت تداوم حیات وحفظ بقای انسان ها و بازگشت به تندرستی و معالجه امراض،به تدریج در تاریخ زندگی اجتماعی مردم پایدار گشته و همراه با تکامل و توسعه علوم و فنون و مهارت‌ها و شیوه زندگی و طی راهی طولانی در شکل امروزی خود به عنوان یک نیاز در جوامع بشری نمایان شده است.

بيمارستان مهم‌ترین موسسه بهداشتي درماني به شمار می‌آید چرا كه بازوي مهم ارائه خدمات بهداشتي و درماني در اولين سطح ارجاع با قلمرو و مسئولیت‌های مشخص است. سازمان جهاني بهداشت بيمارستان را در سطح شهرستان مهم‌ترین عامل موفقيت در حصول به بهداشت براي همه می‌شمارد .

بیمارستان‌ها همچون يک واحد صنعتي متشکل از عوامل توليد مانند سرمايه، نيروي انساني، فن آوري و مديريت هستند و با استفاده از تسهيلات ويژه، جهت توليد محصولي به نام "حفظ، بازگشت وارتقاي سلامت جسماني و رواني افراد جامعه، و نيز انجام تحقيقات پزشکي وآموزش نيروهاي ماهر مورد نياز بخش بهداشت و درمان نقش اساسي ايفا مي کنند.

هدف‌ اصلي‌ خدمات‌ بيمارستاني‌ معاينه‌، تشخيص‌ و درمان‌ بيماران‌ مي‌باشد. در اجراي‌ اين‌ هدف‌ پزشكان‌، جراحان‌، پرستاران‌، تكنولوژيست‌ها، تكنسين‌ها و.... با استفاده‌ از تسهيلات‌، تجهيزات‌، معلومات‌ و تجربيات‌ خود در تشخيص‌ و درمان‌ بيماري‌ تلاش‌ مي‌كنند و به‌ صورت‌ يك‌ فعاليت‌ اجتماعي‌ در تأمين‌ مراقبت‌ پزشكي‌ اقدام‌ مي‌نمايند.

بر آن شدیم به منظور توجه بیشتر به ساخت متناسب بیمارستان ها در کشور، این موضوع را از نظر معماری ، ساخت و ساز و تاسیسات در پیام ساختمان بررسی کنیم که در این شماره موضوع معماری و در شماره های آتی مباحث ساخت و ساز و تاسیسات پیگیری خواهند شد:

طراحي بيمارستان با توجه به اوضاع اقليمي و نياز هاي بهداشتي و منطقه اي تا حدودي متفاوت است ولي استانداردهاي ثابتي برای بیمارستان وجود دارد که منشاء اقتصادي و عملکردي دارند و روابط فضاها را تحت يک نظام کلي در بيمارستان قرار مي دهند.

امروزه با پيشرفت تکنولوژي و توجه بيشتر به حفظ سلامت و امنيت بيماران بستري در بيمارستان،طراحی معماري و فضاهاي داخلي بيمارستان ها و وسايل و امکانات آنها دچار تحولات شگرفي شده است.

شناخت ارتباط متقابل ميان انسانها، ابزار مورد استفاده آنها و محيطي که در آن زندگي و کار مي کنند، پايه هر مطالعه اي است که در زمينه طراحي محیط های فیزیکی می تواند وجود داشته باشد . بسیاری از روان شناسان بر اين موضوع تاکيد دارند که محيط فيزيکي می تواند، تاثير قابل توجهي بر رفتارها و احساسات مختلف استفاده کنندگان داشته باشد.

رضايت بيماران از بيمارستان از جمله شاخص‌هاي مهم ارزيابي كيفيت خدمات درماني شناخته مي شود. دراين راستا صرف نظر از ساير عوامل ،مطابق برخي اسناد موثق محيط فيزيکي بيمارستان مي تواند در ارضاي احساس امنيت روان شناختي بيماران موثر باشد.

محيط درماني تاثيرات مهمي بر هزينه و اثربخش بودن درمان و خدمات مراقبتي و کاهش ميزان اقامت بيماران در مراکز درماني دارد. تاثيراتي که نمي توان به آساني از کنار آنها گذشت و بايد براي حفظ ايمني بيماران و کادر پزشکي در نظر گرفته شوند

لازم به يادوري است که صرف نظر از اشتباهات کادر پزشکي در روند سلامت و مراقبت از بيمار ، نمي توان سهل انگاري در ايجاد شرايط مطلوب فيزيکي و توجه به نکات فني مربوط به طراحي اجزا و فضاهاي بيمارستاني را ناديده گرفت. با توجه به اين حقيقت که در حال حاضر مشکلات و بروز خطاها در مراقبت هاي مربوط به سلامتي و ايمني بيماران کم نيست ايجاد تغييرات بنيادي در روند مراقبت ها، از طريق بهبود شرايط فيزيکي و محيط کالبدي به نظر الزامي مي رسد و بايد مدنظر قرار گيرند.

چنانکه به نظر مي رسد، تاثير محیط فیزیکی بيمارستان ها صرفنظر از تجهيزات و فناوري آنها که می تواند در کیفیت درمان بیماران موثر باشد،چندان مورد توجه جدی قرارنگرفته است . اين در حالي است که هزينه احداث بيمارستان رقم قابل توجهي را نشان مي‌دهد.به عبارتي ديگر با توجه به اغلب نمونه‌هاي موجود،به نظر مي رسد که بيمارستان هاي ايران به دلايل متعدد داراي شرايط مناسب کالبدي و فيزيکي نمي باشند .

برای تامین محیط فیزیکی مناسب در بیمارستان عوامل متعددی وجود دارند،که با در نظر گرفتن ورعایت آنها امکان هرچه بهتر وموثرتر شدن محیط بیمارستان به وجود می آید. یکی از مهم ترین این عوامل فرم وصورت خارجی وداخلی بیمارستان است .

رابطه فرم با محيط اطراف

مراکز درماني به دليل عملکرد خاصي که دارند بايد به گونه اي به يک نماد شهري مبدل شوند زیرا فرم و شکل ظاهري بيمارستان موجب خوانايي آن در سطح شهر مي شود .

فرم و شکل مراکز درماني نشان دهنده اهميت و شاخص بودن آنها در سطح شهر مي باشد. اصولاٌ در طراحي فرم يک بيمارستان به دليل برتري عملکرد بر زيبايي ، فرم هاي آن از خلوص و سادگي بسزايي برخوردار مي باشند چرا که ناهنجاري هاي بصري و پيچيدگي هاي فرمي خود مي‌تواند باعث ايجاد احساس اضطراب و نگراني روحي در بيماران گردد و در روند بهبود درمان آنها تاثير گذار باشد، ولي اين بدان معني نيست که يک مرکز درماني نبايد داراي فضاهاي جديد و فرم نو باشد ،چراکه اين عوامل اگر به صورت علمي وبا توجه به ويژگي هاي استفاده کنندگان در ساختمان اعمال شده باشند نه تنها باعث آشفتگي بيمار نمي‌شوند بلکه در روند کوتاهي درمان وبهبود بيماران بسيار موثر هستند.

طراحي فرم بيمارستان با توجه به عملکردهايي که دارد،از اهميت ويژه اي برخورداراست،هرچند در انتخاب فرم بيمارستان غير از عوامل عملکردي ،عوامل متعدد ديگري نظير زيربناي کل بيمارستان،نوع بيمارستان ،تعدادتخت هاي بستري،استانداردهاي بيمارستان ،تجهيزات بيمارستان،شکل واندازه زمين ،سازه،مسائل اقتصادي،ملاحظات شهرسازي،اصول زيبا شناختي ومسائل امنيتي تاثيرگذارمي باشند، اما مهم ترين نکته در رابطه با طراحي فرم بيمارستان،توجه همزمان به عملکرد،زيبايي وسازه آن مي باشد.به طوري که عدم توجه يکسان به هرکدام ازاين موارد،منجربه مشکلات جبران ناپذيري در روند طراحي خواهد شد.

تزيينات و مصالح به کار رفته در بيمارستان

احساسات ما براي يک بنا نه تنها به نوع فرم استفاده شده در آن مربوط است بلکه به نور ، رنگ ،سايه وذهنيت هاي مانيز بستگي دارد . اينکه نوري که الآن به يک بنا تابيده شده از شرق ،غرب‌،جنوب يا شمال است يا اينکه آيا اين نورها براي ما آزاردهنده يا خوشايند است در نوع احساس ما نسبت به بنا اثر مي گذارد.

تزيينات و مصالح به کار رفته و رنگ در مراکز درماني و بهداشتي تاثير به سزايي در روحيه بيماران و پرسنل خواهد داشت. امروزه مهندسين بيمارستان ساز و طراحان داخلي کلينيک هاي کوچک همواره در جستجوي بهترين راهکارهاي مبتني برشواهد علمي براي استفاده از انواع رنگ ها در مراکز درماني خود هستند .

رنگي که براي ديوار و کف و سقف انتخاب مي‌کنيد مطمئنا بر ميزان زيبايي و جلوه فضاي داخلي مراکز درماني موثر خواهد بود . همچنين تاثير قابل توجهي روي احساس بيمار همراهان بيمار و پرسنل درماني از محيط مي گذارد. ضمن آنکه رنگ انتخابي مي‌تواند يک اتاق را بزرگ‌تر، کوچک‌تر، پهن‌تر، باريک‌تر، عميق‌تر، بلندتر، روشن‌تر و يا گرم‌تر نشان دهد .

همچنين ابعاد و ارتفاع اکثر فضاهاي درماني با روال موجود در ديگر اماکن تفاوت هاي فاحش و ناخوشايندي براي بيماران دارد . به طور مثال ابعاد تنگ و مختصر يک کابين فيزيو تراپي براي يک بيمار که بايستي ساعاتي را در زير دستگاه هاي مگانوتراپي تحمل نمايد يا بزرگي و ابهت و خلوت يک سالن راديو گرافي که بيمار لحظاتي را بايستي در آن به تنهايي تحمل نمايد را مي توان با استفاده از ترکيب مناسب انواع رنگ ها دگرگون جلوه داده و اين تفاوت هاي کسل کننده را براي مراجعين تا حدودي کاهش داد.از آنجا که وظيفه بيمارستان پاسخ دادن به کاربران خود و درمان آنها است و اين پاسخ مي بايستي هرچه کامل تر ومفيد تر صورت پذیرد ،تصور مي‌شودکه با رعایت و توجه به ویژگی های فرمی ، روابط فیزیکی فضاها،دید و منظر مناسب می توان رضایت کاربران از بیمارستان واثر بخشی محیط بر مراحل درمان بیماران را افزایش داد .

دانشجو: نگار نیلی کارشناس ارشد معماری

استاد: دکتر حمزه غلامعلی‌زاده