نشریه شماره   168   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

معمارمعرف معماری ایرانی


گروه معماری ودکوراسیون: ‏نادر اردلان متولد سال 1318 تهران است. در7 ‏سالگی به اتفاق پدر، مادر و خواهرش به دلیل شغل پدر در امور مالی وزارت اقتصاد، بعد از جنگ جهانی دوم، به واشنگتن رفت. تحصیلات خود را در دانشگاه‌های هاروارد و انستیتو تکنولوژی کارنگی به اتمام رساند و از 1341 ‏تا 43 ‏در شرکت‌های بزرگ آمریکایی کار کرد و اولین کار ساختمانی وی در دانشگاه برکلی کالیفرنیا و همکاری در ساخت برجی در سانفرانسیسکو بود. به این ترتیب با ساختِ ساختمان‌های پیش‌ساخته و نحوه ‏فعالیت پروژه‌های عظیم آشنایی پیدا کرد. در همان زمان از طرف شرکت نفت ایران دعوت به کار شد، اردلان به همراه خانواده به ایران بازگشت و در سال 1343 به مسجدسلیمان رفت.

بعد از گذشت دو سال با وجود سختی‌های فراوان درهای جدیدی به روی وی باز شد و توانست طراحی‌های شرکت نفت را اداره کند و خانه‌سازی‌هایی در جزیره خارک انجام دهد.

در آن زمان "رومن گرشمن" باستان‌شناس بزرگ فرانسوی در خرابه‌های معابد آتش زرتشتیان مشغول حفاری بود و روی ساختمان‌ها و سایت های هخامنشیان و ساسانیان کار می‌کرد. نادر اردلان در ترسیم پلان برخی از بافت‌ها به گرشمن کمک کرد.

‏اردلان هرگز به مطالعه معماری ایران در یک دوره تاریخی خاص اکتفا نکرد. او به سرتاسر این چشم‌انداز علاقه‌مند بود و از غارهای خطی شمال ایران تا مارلیک (قرن نهم تا هفتم قبل از میلاد) شروع کرد و به بقایای خارق‌العاده ای در اصفهان و کاشان دوره ‏اسلامی و بعد از آن به دوره قاجار رسید.

وی درباره ورودش به ایران پس از سال‌ها می‌گوید: "در آن زمان شخصی به نام «رومن گرشمن» در خوزستان به ویژه شوش و چغازنبیل حفاری‌هایی انجام می‌داد و موقعیتی پیش آمد تا در این کار با او همکاری کنم. به این ترتیب با تاریخ ایران بیشتر آشنا شده و فهمیدم که عظمت معماری بیش از این است که ساختمان بسازیم و حق‌الزحمه دریافت کنیم، بلکه چیزی تاریخی و عمیق است . این آغاز آشنایی من با ایران بود. پس از آن در دانشگاه تهران مشغول به تدریس شده و با دانشجویان به شهرهای مختلف ایران رفتم و نقشه آنها را پیاده کردیم. به ویژه به دلیل علاقه، بافت شهر اصفهان و بازار اصفهان را پیاده کردم. تا آن زمان بیشتر مطالعات معماری ایران را غربی‌ها انجام داده بودند. نگاه غربی این است که به هر چیز به عنوان موضوع نگاه می‌کند. مثلاً مسجد امام را نگاه می‌کند و فقط برای خودش به عنوان یک تک واحد، مجسم می‌کنند. عادت نکرده ‏بودند که ما در ایران فضا می‌سازیم نه ابژه و نه شکل. پس بازار اصفهان بهترین نمونه از بافت فضای مثبت خطی بود. ما بافت آن را ترسیم کردیم و مثل زنجیر، بخش‌های مختلف آن را از جمله میدان نقش جهان، مسجد امام و غیره کنار هم گذاشتیم و متوجه شدیم که این بافت 600 سال با هماهنگی ادامه داشته ولی شکل‌ها از یک دوره به دوره دیگر متفاوت است و فضا از وحدت فضایی مثبت برخوردار بود. این مطالعات به جایی رسید که دانشگاه شیکاگو پیشنهاد داد کتابی در مورد تاریخ معماری ایران بنویسم."اردلان این کتاب را با عنوان حس وحدت می نویسد که خود در این خصوص می‌گوید: کتاب "حس وحدت" را در 1351 ‏به پایان رساندم و در 1352 ‏به چاپ رسید. این کتاب جنبه قابل‌لمس معماری ایرانی بود و با این حال برای فهم معماری ایران کافی نیست و فقط کمیت موضوع را نشان می‌دهد. کتاب "حس وحدت" دو جنبه دارد: جنبه معماری و جنبه معنایی فضاها و رنگ‌ها. خوشبختانه در ایران کسانی که بناهای ما را به طور سنتی می‌ساختند، متعلق به صنف نجار، گچ کار و آجرکار بودند. متوجه شدم هر کدام از این صنف‌ها یک استاد دارد و یک شاگرد. رسم این است که استادِ این صنف‌ها ،هم استاد کارِ عمل است و هم جنبه عرفانی دارد. پس کاری که انجام می‌دهد نظم خاصی دارد.

اردلان درباره اولین طراحی خود می‌گوید:وقتی به ایران آمدم اولین ساختمانی که طراحی کرد‏م، مدرسه مدیریت بود که الآن دانشگاه ‏امام صاد‏ق نام دارد و پایه طراحی آن، باغ فین است و خوابگاه‌های د‏انشجویان حیاط د‏ار است.

اردلان 4 عامل را تشکیل دهنده معماری خوب می‌داند ومی گوید:‏انطباق با محیط اقلیمی، ‏ارتباط مستقیم با فرهنگِ منطقه،‏عملکرد و ‏استفاده از تکنولوژی پیشرفته ، عواملی هستند که معماری خوب را شکل می‌دهند.اردلان 6 سال شریک عبدالعزیز فرمانفرمایان بود. وی مسئولیت چند کار بزرگ را به عهده اردلان گذاشت از جمله استادیوم 100 ‏هزار نفری که برای بازی‌های آسیایی ساخته شد، همچنین مدرسه مدیریت ایران و ... .

وی 13 ‏سال ( 1343 ‏تا 1356) در ایران کار کرد و زمانی که دوباره برای تدریس به هاروارد و دانشگاه ییل، دعوت شد به دلیل علاقه مندی به فرهنگ و گسترش استفاده از تکنولوژی، دفتر معماری‌اش را در ایران حفظ کرد. ‏بعد از انقلاب هم به دلیل اینکه عضو هیئت جایزه معماری آقاخان بود و بعد از آن به دلیل برنده شدن در مناقصه شرکت نفت ابوظبی، در سال 1990 ‏به خلیج‌فارس آمد.

از جمله تأثیرگذار ترین معلمان او می توان به لویی کان اشاره کرد که در سال‌های تحصیل او کان برخی از مهم‌ترین کارهایش را می‌ساخت. نادر اردلان بعد از مدتی با لویی کان کارش را شروع کرد و کان توصیه‌نامه‌هایی را به انتشارات دانشگاه شیکاگو نوشت که کتاب حس وحدانیت باید چاپ شود .

در سال‌های ۱۹۷۰ او در دانشگاه تهران تدریس می‌کرد و در آن سال بود که به فکر راه انداختن چند کنفرانس بین‌المللی افتاد .در سال ۱۹۷۰ اولین کنگره بین‌المللی معماران در ایران و در اصفهان با کمک چند نفر از دوستانش در حرفه معماری و همکاری وزارت مسکن و شهرسازی ایران شکل گرفت. مهمانان این کنفرانس : لویی کان ، پال رودولف، باک مینستر فولر ، و جمعی از معماران عالی را به مشارکت دعوت کرد. موضوعِ کنفرانس، نمایش امکان بالقوه «تقابل خلاق بین سنت و تکنولوژی» بود اما تلاش‌های بی‌پایان نادر اردلان چهار سال بعد در پرسپولیس هم ادامه داشت و او چنین گردهمایی را در شهر پارسه برپا کرد .

برخی از کارهای معماری وی عبارتند از:همکارى در طرح استادیوم صدهزارنفرى آزادى و مجموعه ورزشى آن، مشارکت در طراحى دو برج سامان (واقع در بلوار کشاورز) ، طراحى ساختمان ادارى گروه صنعتى بهشهر، مرکز مطالعات مدیریت هاروارد، طراحى و اجراى دانشگاه بوعلى سینا همدان، همکارى با «کامران دیبا» در طراحى موزه هنرهاى معاصر، وطراحی دانشکده مدیریت (دانشگاه امام صادق (ع)).

تلاش‌های بی‌پایان نادر اردلان برای معرفی معماری ایران قابل‌تقدیر است.