نشریه شماره   168   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

اول كارخانه مي سازند بعد زير ساخت


گروه بازار ساختمان: در چند سال اخير توليدكنندگان فولاد ، فعالان بازار آزاد ، بورس كالا، ستاد كشوري فولاد ، كارشناسان و فعالان بازار فولاد همه بر اين نكته تاكيد دارند كه بزرگ‌ترین مشكل بخش فولاد نياز به واردات مواد اوليه توليد فولاد به ويژه شمش بوده و راهكار حل مشكل نيز همان 8 طرح فولادي است كه سال‌هاست خاك می‌خورد. با اين حال راهي براي تأمین مالي جهت ساخت اين طرح‌های فولادي مشخص گرديد و اكنون کارخانه‌ها هرچند با اما و اگرهايي ولي در حال ساخت می‌باشد.

فريال مستوفي پیمانکار و هماهنگ‌کننده فاینانس 7 طرح‌ فولادي در گفتگو با پيام ساختمان به روند اجراي پروژه‌ها اشاره می‌کند. وي عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران و ایران نایب‌رئیس اتاق ایران و چین و رئيس كميسيون سرمایه‌گذاری اتاق ايران و چين و نایب‌رئیس كميسيون سرمایه‌گذاری اتاق بازرگاني تهران و شخصيتي شناخته‌شده در بخش خصوصي كشور است. اين گفتگو را باهم می‌خوانیم:

پيام ساختمان: چرا به سرمایه‌گذاری بر طرح‌های فولادي علاقه‌مند شديد؟

ظرفيت توليد کارخانه‌های نورد (مقاطع فولادي) در ايران بالاست درحالی‌که مواد اوليه متناسب با آن وجود ندارد . چرخه توليد فولاد بر اين اساس كه ابتدا بايد سنگ آهن توليد ‌شود سپس كنستانتره، گندله، آهن اسفنجي ، فولاد خام ( شمش) و در نهايت توليد مقاطع مرحله نهايي است، اما در ايران پيش از احداث کارخانه‌های تولید مواد اولیه (شمش) کارخانه‌های نورد ایجاد می‌کنیم. به بيان ديگر سرمایه‌گذاری كمتري در توليد مواد اوليه (شمش) انجام شده است. به همین دلیل وابستگي به واردات شمش داریم. اهميت شمش فولاد تا جايي است كه برخي كشورها صادرات آن را ممنوع کرده‌اند يا اگر اجازه صادرات بدهند، با چنان ماليات و عوارضي اين كار انجام می‌شود كه واردات آن سودآور نباشد. براي مثال كشور چين براي صادرات شمش ماليات 17 درصدي در نظر دارد و همان طور که می‌دانیم این کشور از بزرگ‌ترین واردكنندگان سنگ آهن است.

پيام ساختمان: ساخت 7 طرح فولادي از كجا آغاز شد؟

معادن شناخته‌شده سنگ آهن ايران براي توليد 55 ميليون تن فولاد كافي می‌باشد، از اين رو توليد فولاد از سنگ آهن اقدامي اساسي است. اين در حالی است كه فولاد از راهبردی‌ترین مواد اولیه براي توسعه زیرساخت‌ها و نيز ساخت‌وساز هر كشوري است. اهميت اين امر تا جايي است كه برخي كشورها عليرغم فقدان منابع معدني در توليد فولاد تلاش می‌کنند. متأسفانه در طرح‌های صنعتي ايران با مشكل فقدان برنامه‌ریزی مواجه هستيم از اين رو سؤالی كه هميشه فكر را مشغول می‌کند اين است كه چرا اول زیرساخت‌ها را آماده نمی‌کنیم و بعد كارخانه را بسازیم؟ به جای اینکه اول کارخانه‌ای را بسازيم و بعد به دنبال انشعاب آب ،گاز ، برق و تلفن باشيم .

پيام ساختمان: چه بايد می‌کردند؟

بايد از ابتدا معادن سنگ آهن را مكانيزه می‌کردیم و چرخه توليد فولاد را تا شمش فولادي توسعه می‌دادیم. اين 7 طرح فولادي براي تأمین خوراك همان کارخانه‌های نورد است اما خود اين طرح‌ها نيز به نظر من با چالش همراه است. مکان‌یابی 7 طرح فولادي به صورت خاصي تعجب‌برانگیز بوده است. برخي از آنها در محل‌هایی هستند كه نه به محورهاي مواصلاتي نزديك است و نه به زیرساخت لازم دسترسي دارد. البته ضعف مکان‌یابی نه تنها براي طرح‌های فولادي بلكه در خيلي از موارد دیگر نیز می‌توان ديد.

پيام ساختمان: به نظر شما چه مكاني براي ساخت كارخانه فولاد مناسب است؟

بهترين مكان براي ساخت كارخانه فولاد در مجاورت درياست نه در محلی که کمبود آب وجود دارد زیرا توليد فولاد از صنايعي است كه به آب فراوان نياز دارد، بنابراین مناطق مرکزی کشور که با کمبود آب روبرو هستند مکان مناسبی برای احداث کارخانه فولادی نیست. برای مثال طرحی در دست بررسی است که آب را از بندرعباس با خط لوله به سیرجان منتقل کند. براي ایجاد پروژه فولادي به نظر من چرا به جاي آوردن آب به كوير كارخانه فولاد را در كنار دريا نسازيم؟

علاوه بر آن براي انتقال مواد اوليه و محصولات، حمل‌ونقل دریایی بهترين وسيله است. البته موارد نادري نيز مانند فولاد هرمزگان وجود دارد كه در مكان درستي احداث‌شده اما در خصوص 8 طرح فولادي چنين حقيقتي ناديده انگاشته شده است.

پيام ساختمان: شايد دسترسي به ذخاير معدني را در نظر داشته‌اند و اينكه با اين كار، هزينه انتقال مواد اوليه مانند سنگ آهن به كارخانه فولاد را كاهش دهند؟

اولاً انتقال آب با خط لوله در چنين مسافتي بسيار گران تر از انتقال سنگ آهن می‌باشد و اصولاً هزينه بر و زمان بر است. حتي ممكن است كارخانه احداث شود اما هنوز آب به سايت كارخانه نرسيده باشد و ساخت فولاد هم بدون آب امکان‌پذیر نيست.

پيام ساختمان: به نظر شما چرا اين نكات كليدي در مکان‌یابی در نظر گرفته نشده است؟

دلايلي را بيان می‌کنند مثلاً ايجاد اشتغال در مناطق مختلف يا اينكه در هر استاني كارخانه فولاد وجود داشته باشد، اما اين نكته را هم بايد در نظر داشت كه تنها راه ايجاد اشتغال، كارخانه فولاد نيست. مضاف بر اينكه ساخت فولاد نياز به كارشناس و متخصص علمي دارد و شما نمی‌توانید در هر منطقه محرومي چنين افرادي را به وفور بيابيد. اين درست است كه گفته می‌شود اشخاص به مرور زمان با كسب تجربه به چنين تخصصي می‌رسند اما با چه قيمتي.

پيام ساختمان: آيا ساخت كارخانه در نزديكي معادن براي دسترسي به سنگ آهن يا به دلیل قيمتِ كمترِ زمين در كوير نبوده ؟

بهتر است به جای ایجاد کارخانه فولاد نزديك معدن، کارخانه‌های كنستانتره و گندله ساخته شود نه فولادسازی. مضاف بر اينكه سنگ آهن يك معدن بالأخره به پايان می‌رسد اما كارخانه فولاد چنانكه در مجاورت دريا باشد می‌تواند با اتمام ذخاير يا وجود هر نوع مشكلي در يك معدن از ساير نقاط دنيا سنگ آهن خود را تأمین كند. همچنين در چنين سرمایه‌گذاری‌هایی قيمت زمين ناچیز است.

پيام ساختمان: می‌توانید 8 طرح فولادي را نام ببريد همچنين بفرماييد كارفرماي اين طرح‌ها کیست ؟

طرح‌ها شامل شادگان ، ني ريز ، قائنات ، سبزوار ، بافق ، بافت ، چهارمحال بختياري و ميانه است كه طرح بافق را يك سرمایه‌گذار خصوصي خريده،. اما 7 طرح ديگر را شركت» ام سی‌سی» از چين كه قبلاً وزارت متالوژی چین بوده و شركت «كي دي دي» از ایران پيمانكار و تأمین‌کننده فاینانس این پروژه‌ها هستند، كارفرما هم ايميدرو می‌باشد. تاريخچه اين طرح‌ها نيز چنين بود كه 5 سال قبل شرکت ملی فولاد اين پروژه‌ها را به مناقصه گذاشت. در آن زمان برای ما مسلم بود که به دلیل مشکلات تحریمِ پیش رو و عدم دسترسی به فاینانس‌های خارجی و فقدان سرمايه، این پروژه‌ها با اشکال مواجه خواهند شد. شركت «كي دي دي» برنده اجرای دو تا از این هشت طرح شد.

پيام ساختمان: چرا ؟

در آن زمان ما با توجه به آشنايي از توان و فناوري چینی‌ها پيشنهاد كرديم كه تجهيزات حساس و بسیار مهم از اروپا تأمین شود و بخشی از چین خریداری‌شده و بقیه تجهیزات در ایران ساخته شود تا هم هزینه‌ها كاهش يابد و هم امكان بهره‌مندی از فاينانس چيني در همين پروژه‌ها فراهم شود. اما مسئولین آن زمان این موضوع را رد و تاكيد كردند كه بايد همه تجهيزات از اروپاي غربي باشد.

پيام ساختمان: با چين مشكلي داشتند؟

چون با صنعت چين آشنايي کامل نداشتند و به پيشنهاد ما نيز اعتماد نكردند. بر اين نكته تاكيد دارم كه با نظارت بر ساخت، می‌توان از چين تجهیزات باکیفیت تهیه نمود. در همه سفرها و بازديدهايي كه از صنايع چين داشتم دیده‌ام كه صنايع اين كشور در حال ساخت تجهيزات براي كشورهاي پيشرفته هستند. علاوه بر آن كشور چين سالانه بيش از يك ميليارد تن ظرفیت تولید فولاد دارد از اين رو نمی‌توان گفت كشوري با چنين ميزان توليد، از توان بالايي براي ساخت تجهيزات فولادي برخوردار نيست.

پيام ساختمان: در نهايت چه شد؟

سرانجام بعد از 5 سال اتلاف وقت همان پیشنهاد اولیه ما اجرایی شد و در حال حاضر اين طرح‌ها با فاينانس دولت چين در حال ساخت می‌باشد.