هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   166   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

آب را ‌شيرين كنيم


گروه تاسيسات: هر نقطه از زمين را كه بكاويد در نهايت به آب خواهيد رسيد. اما مسئله اصلي كيفيت آب است كه در تمام نقاط يكسان نيست. بو و طعم بد و از همه مهمتر شوري آب باعث مي‌شود براي دستيابي به آب شرب باكيفيت دست به دامان دستگاه‌هاي تصفيه آب و در اصطلاح عام‌تر؛ آب‌شيرين كن‌ها شويم. اگرچه در ايران استفاده از اين دستگاه‌ها براي مناطق خاصي تجويز شده‌اند ولي رد پاي آنها را حتي در پايتخت كشور كه به گواه كارشناسان بهترين آب جهان را دارد نيز شاهد هستيم.

معرفي و بيان عملكرد

آب شيرين‌كن‌ها، آب شور و بي‌كيفيت را از طريق فرايندهاي مختلف فيزيكي و شيميايي، به آب شيرين تبديل مي‌كنند. در حال حاضر دو نوع كلي آب شيرين‌كن در بازار موجود است يك سري از اين دستگاه‌ها خانگي و سري ديگر صنعتي هستند. آب شيرين‌كن‌هاي خانگي با توجه به مناطق مختلف و كيفيت آب مورد استفاده قرار مي‌گيرند اين تجهيزات در زير سينك ظرفشويي نصب شده و با اتصال آب لوله‌كشي شهري مي‌توانند در روز حدود 45 ليتر آب را به مصرف‌كننده ‌ تحويل دهند.

محسن جعفري، مدير فني شركت رسوب‌گيري و تصفيه آب در اين خصوص به پيام ساختمان مي‌گويد: در استان‌هاي جنوبي كه داراي آب شرب مناسبي نيستند مردم به اين نتيجه رسيدند كه از دستگاه‌هاي آب شيرين‌كن استفاده كنند و كساني هم كه امكان تهيه اين دستگاه‌ها را ندارند آب شرب و تصفيه شده خود را به صورت آزاد خريداري مي‌كنند. برعكس، در جاهايي مثل تهران، مشهد، اصفهان و... كه آب سالم تري دارند، مردم كمتر به استفاده از اين دستگاه‌ها راغب هستند و انتظار دارند، ادرات آبفا سلامت آب از تضمين كنند.

جعفري در خصوص عملكرد آب شيرين‌كن‌ها توضيح مي‌دهد: اين دستگاه‌ها طي چهار الي پنج نوبت آب را تصفيه مي‌كنند و در مراحل مختلف ذرات معلق، بو، رنگ، باكتري‌ها و ميكروب‌هاي داخل آب گرفته شده و در نهايت يك آب سالم آماده مي‌شود. اگرچه اين دستگاه‌‌ها توانايي توليد آب خالص را دارند ولي به اين خاطر كه تمام املاح آب گرفته شده است، قابل آشاميدن نيست و در صورت استفاده حتي بسياري از املاح بدن جذب آنها شده و دفع مي‌شود. براي كنترل اين موضوع بايد تجهيزات جانبي ديگري براي دستگاه‌هاي آب‌شيرين‌كن در نظر گرفت.

تفكيك بازار مصرف

مدير فني شركت رسوب‌گيري و تصفيه آب با تاكيد بر جدا بودن بازار مصرف آب شيرين‌كن‌ها مي‌گويد: دستگاه‌هاي آب شيرين‌كن صنعتي به دلايل ديگري توجيه مي‌شوند. شما صنعت فولاد، نفت و گاز و پتروشيمي را در نظر بگيرد؛ تعداد كاركناني كه در اين مجموعه‌ها مشغول فعاليت هستند حداقل 200 نفر است كه روزانه 50 ليتر آب مصرف مي‌كنند به عبارت ديگر روزانه به يك متر مكعب آب شرب نياز دارند در حالي كه فرايندها توليدات اين مجموعه به يك چيزي در حدود 100 متر مكعب در شبانه روز آب نياز دارد بنابراين تنها يك درصد از آب مورد نياز به مصرف شرب مي‌رسد و 99 درصد از آب صرف كمك به چرخه توليد مي‌شود. معمولاً دستگاه‌هاي صنعتي با توجه به نياز كلي و در ابعاد بزرگتر مورد استفاده قرار مي‌گيرند. بنابراين قبل از همه بايد هدف خود را از تصفيه آب مشخص كنيم و اينكه چه كيفيتي از آب را مي‌خواهيم زيرا دستگاه‌هاي تصفيه آب بر اساس نياز مصرف‌كنندگان ساخته مي‌شوند.

با توجه به اينكه مشكل كم آبي در اكثر نقاط كشور وجود دارد شيوه‌اي كه اكنون در اغلب نقاط كشور مورد استفاده قرار مي‌گيرد حفر چاه به منظور تامين آب شرب مورد نياز است در اين گونه موارد ممكن است به دليل نفوذ فاضلاب‌هاي خانگي و صنعتي كيفيت آب شرب با تهديد مواجه شود. جعفري در اين خصوص توضيح مي‌دهد: دستگاه‌هاي آب شيرين‌كن با توجه به نوع منطقه و كيفيت آب آنجا مورد استفاده قرار مي‌گيرد. در مناطق شمال ايران به خاطر وسعت منطقه و پراكندگي جمعيت، اكثر مردم از آب چاه استفاده مي‌كنند كه در عمق بسيار كم قابل دسترسي است. در اين گونه مناطق لزوماً بايد از دستگاه‌هاي تصفيه آب استفاده كنند زيرا احتمال آلودگي آب‌هاي سطحي وجود دارد ولي در مناطق كوهستاني و مرتفع كه آب با كيفيت‌تري دارند استفاده از دستگاه‌هاي آب شيرين كن توصيه نمي‌شود.

مراحل تصفيه آب

تصفيه آب شامل سه مرحله فيزيكي، شيميايي و گندزدايي است. تصفيه فيزيكي به كمك بسترهاي شني و گندزدايي با كلر در ادرات آبفا انجام مي‌شود. در آب شيرين‌كن‌هاي صنعتي هم اين موضوع مصداق دارد با اين تفاوت كه در آب شيرين‌كن‌هاي صنعتي از ممبراين استفاده مي‌شود و يون‌هاي فلزات سنگين و سولفات و سولفيد را از آب حذف مي‌كنند ولي اين موارد به خاطر مقرون به صرفه نبودن در ادارات آبفا انجام نمي‌شود.

حميد صالحي، مهندس مكانيك سيالات و كارشناس سيستم‌هاي تصفيه آب به خبرنگار پيام ساختمان مي‌گويد: ساده‌ترين و اقتصادي‌ترين روش شيرين كردن آب استفاده از غشاي نيمه تراوا به نام ممبراين است كه تكنولوژي آن «اسموز معكوس» ناميده مي‌شود. در قديم از روش حرراتي استفاده مي‌كردند يعني آب را تبخير مي‌كردند و با عبور از يك محفظه‌اي كه با كمك هوا خنك مي‌شد، عمل تقطير انجام مي‌گرفت. استفاده از حرارت به علت بالا رفتن قيمت سوخت و ايجاد گازهاي گلخانه اي از دستور كار خارج شد و هم اكنون بهترين روش استفاده از قشاي نيمه تراوا يا ممبراين است.

وي ادامه مي‌دهد: آب شيرين‌كن‌هاي صنعتي مدل‌هاي زيادي دارند، آنهايي كه استيج ممبراني دارند از كيفيت پالايش بهتر و بالاتري برخوردار هستند. آب شيرين‌كن‌هاي كامل هم مراحل تصفيه فيزيكي و تصفيه شيميايي را با هم دارند. البته يك سري فاكتور‌هاي ديگر هم ممكن است به آنها اضافه شود. مخزن، فشارسنج و قطعه ديگري به نام «كاتريج كاربن اكتيو» كه بو و طعم آب را مي‌گيرد و به كيفيت آب كمك مي‌كند. از طرف ديگر، در يك سري از آب شيرين كن‌ها بعد از مخزن قطعه‌اي به نام پست فيلتر قرار دارد كه يون‌هاي لازم براي آشاميدن آب را دوباره احيا مي‌كند ولي همه آب شيرين كن‌ها اين گونه نيستند.

به گفته صالحي، سه روش براي گندزداي آب وجود دارد؛ يكي استفاده از ماده كلر است ديگري استفاده از ازن است. مزيت كلر ماندگاري زياد است ازن سرعت واكنش بسيار زيادي دارد و احتمال اكسيده شدن لوله وجود دارد و بنابراين كمتر مورد استفاده قرار مي‌گيرد ولي استفاده از اشعه لامپ يو.وي روش مناسب تري بوده و اثرات مخرب كمتري دارد. در خصوص بطري‌هاي آب معدني اين كار انجام مي‌شود پس از بسته‌بندي در خط توليد بعد از پلمپ شدن از داخل محفظه‌اي عبور داده مي‌شود كه اشعه ماوراي بنفش در آنجا زياد است. اين اشعه تمام موجودات ميكروب‌هاي داخل آب را ار بين مي‌برد و چون در بطري بسته است در كيفيت آب تاثيرگذار نيست و ميكروب‌هاي كشته شده در بطري‌ها پس از مصرف انسان از طريق گوارش دفع مي‌شوند.

توجيه آب شيرين‌كن‌ها

وظيفه دستگاه‌هاي آب شيرين‌كن كمك به افزايش كيفيت منابع آبي كشور است ولي از آنجا كه هزينه‌هاي پالايش آب شور بسيار بالاست، دولت كمتر به اين سمت مي‌رود. در شهرهاي جنوبي كشور به دليل شرايط خاص منابع آبي، تامين آب شرب سالم از طريق ادارات آبفا به مناقصه گذاشته مي‌شود و استفاده از دستگاه‌هاي تصفيه و آب شيرين‌كن در اولويت قرار دارد.

مهندس صالحي، مي‌گويد: از آنجا كه ميزان ظرفيت آب سدهاي كشور در حدي نيست كه بتواند مصرف آب شرب همه مردم را تامين كند، بيش از نيمي از آب هدايت شده در لوله‌كشي‌هاي شهري از طريق آب چاه‌هاي زيرزميني تامين مي‌شود. به اين معني كه هر كدام از سازمان‌هاي آب منطقه‌اي چند حلقه چاه دارند كه آب را استخراج كرده و پس از عبور از فيلترشني و افزودن كلر وارد لوله‌كشي شهري مي‌كنند. با اين حال امكان آلودگي منابع آبي زيرزميني از طريق نفوذ فاضلاب وجود دارد.

به اعتقاد اين كارشناس تاسيساتي، اگر در مسير انتقال آب احتمال نفوذ آلودگي و عفونت وجود نداشته باشد، گندزدايي‌زدايي در مبداء به لحاظ اقتصادي به‌صرفه‌تر است در غير اين صورت چاره‌اي نيست كه در مقصد اين كار توسط دستگاه‌هاي تصفيه آب انجام شود. به طور كلي در هر جا كه احتمال آلودگي منابع آب وجود دارد، استفاده از دستگاه‌هاي آب شيرين‌كن توجيه‌پذير است، اطمينان از اين مسئله با يك آناليز ساده آب امكان‌پذير خواهد بود.