نشریه شماره   165   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

پارس جنوبي را دريابيم


رضا گلین شریف الدینی

اگرچه دولت در چند سال اخير سرمايه‌گذاري گسترده‌اي در بخش اكتشاف و استخراج نفت و گاز انجام داده ولي تعدد منابع، كمبود امكانات فني و از همه مهمتر اعمال تحريم‌هاي ناخواسته عليه كشور باعث شد اهداف از پيش تعيين شده به طور كامل محقق نشود. در مقابل، كشورهاي همسايه با سرمايه‌گذاري هنگفت در اين بخش، گوي سبقت را از ايران ربوده‌اند و كار به جايي رسيده كه غير مستقيم، برخي از منابع نفت و گاز ايران در ميادين مشترك را تهديد مي‌كنند. پارس جنوبي از ميادين بزرگ انرژي جهان در خليج فارس است كه چگونگي دستيابي به منابع گازي آن همواره بين ايران و قطر محور مناقشه بوده است. قطر حداقل يك دهه زودتر از ايران دست به كار شده و با كمك متخصصان خارجي از اين منابع مشترك استفاده مي‌كند. ايران اما دير به فكر افتاده ولي مصمم به جبران عقب ماندگي است تا ضمن تامين گاز مصرفي كشور، صادرات اين سوخت استراتژيك را به كشورهاي همسايه شتاب بيشتري دهد. اين در حالي است كه كارشناسان انرژي خواستار تسريع در اجراي پروژه‌هاي دولت در ميادين مشترك هستند. مهندس سيد عماد حسيني، مشاور عالي موسسه مطالعات بين‌المللي انرژي و سخنگوي سابق كميسون انرژي مجلس، پاسخگوي سوالات خبرنگار پيام ساختمان است.

پیام ساختمان:پارس جنوبي به ميدان رقابت ايران با قطر بر سر تصاحب انرژي تبديل شده، چگونه مي‌توانيم از ظرفيت‌هاي اين بخش در راستاي تامين منافع كشور استفاده كنيم؟

پارس جنوبي و منابع مربوط به آن ملي است و با توجه به منافع مشترك با كشورهاي همسايه بايد به بهترين شكل از آن استفاده شود ولي تاكنون نتوانسته‌ايم در بهره‌گيري از منابع موجود موفق عمل كنيم. دلايل مختلفي در اين ناكامي دخيل هستند كه اميدواريم با روي كار آمدن دولت جديد و تغيير تحولاتي كه در وزارتخانه نفت خواهيم داشت، پروژه‌هاي اكتشافي با سرعت بيشتري انجام شود. ضمن اينكه با شعار نمي‌توانيم كارها را به پيش ببريم بلكه بايد در عمل سهم‌خواهي خود را نشان دهيم. در حال حاضر عقب‌ماندگي ايران در برداشت از منابع گاز پارس جنوبي محسوس است، حداقل يازده سال از قطر عقب هستيم. آنها برداشت را زودتر از ما شروع كردند و اكنون هم با سرعت پيش مي‌روند. بنابراين نبايد فرصت را بيشتر از اين از دست بدهيم زيرا با استخراج بيشتر ارزش افزوده و ارزآوري بيشتري خواهيم داشت. يك دهه را از دست داديم اگر در چهار سال آينده هم اقدام نكنيم، بعد از آن سرمايه‌گذاري در اين بخش بي‌فايده خواهد بود.

پیام ساختمان:با توجه به اينكه ميادين مشترك ديگري هم با ساير كشورهاي منطقه داريم، آيا وقوع اين مشكل، زنگ خطر نيست؟

نگراني از اين بابت است كه اگر دير اقدام كنيم مخازن نفت و گاز ايران توسط ساير كشورها تخليه خواهد شد. از طرف ديگر در اعماق زمين مرز مشخص وجود ندارد و رژيم حقوقي استفاده از منابع مشترك به طور مشخص تعريف نشده است، دقيقاً به همين دليل قطر با حفاري‌هاي افقي و عمودي، منابع گاز ما را به سمت خود مي‌كشد. البته ما ميادين آزادگان و يادآوران، آرش و... را هم داريم، بنابراين اگر زودتر اقدام نكنيم، وضعيت مشابه پارس جنوبي تكرار خواهد شد.

پیام ساختمان:يكي از مقتضيات بهره‌برداري مفيد از منابع نفتي، انجام مطالعات و تحقيقات ميداني است، آيا در اين بخش موفق عمل شده و يا اينكه مشكل را در جاي ديگري مي‌بينيد؟

آن گونه كه من اطلاع دارم، مطالعات لازم از قبل انجام شده، ولي بخشي كه ما در آن ضعف داريم، نحوه استخراج و بهره‌برداري از ميادين مشترك است. در سال‌هاي اخير تحريم‌هاي اعمال شده عليه ايران باعث كند شدن روند بهره‌برداري شده است. ضمن اينكه ما در بخش بهره‌برداي با كمبودهاي زيادي مواجه بوديم. مشكلات فني، مهندسي، تهيه و نصب تجهيزات و... ضعف‌هايي هستند كه باعث شدند ما نتوانيم آن طور كه شايسته است از ميادين مشترك استفاده كنيم.

پیام ساختمان:در بخش تامين منابع مالي چطور، در اين بخش هم كاستي داريم؟

شايد به لحاظ مالي شرايط تا حدودي بهتر باشد ولي از ثبات لازم برخوردار نيست. در دولت نهم و دهم، در بيشتر موارد بودجه‌هاي لازم صرف اجراي پروژه‌هاي عمراني كشور شد و بودجه صنعت نفت كاهش پيدا كرد، بنابراين نتوانستيم آن طور كه شايسته است در بخش اكتشاف سرمايه‌گذاري كنيم. در حالي كه مي‌توانستيم در هشت سال گذشته حداقل 150 ميليارد دلار سرمايه‌گذاري داشته باشيم و از بخش خصوصي كشور كه خواهان توسعه ميادين نفتي بودند حمايت كنيم. پيمانكاران داخلي مي‌توانستند ضعف‌ها را پوشش دهند ولي اين اتفاق نيفتاد و بودجه كشور در مسير ديگري خرج شد در حالي كه ما بايد حداقل توليد صيانتي از مخازن مشترك را در اولويت قرار مي‌داديم و تكنيك‌هاي مختلفي براي استخراج نفت از ميادين مختلف به كار مي‌گرفتيم تا در آينده با نگراني مواجه نشويم. البته تحريم‌ هم مزيد بر علت شد و در يك سال گذشته به اوج خود رسيد و نتوانستيم از ظرفيت‌هاي كشور به شيوه بهينه استفاده كنيم.

پیام ساختمان:پيمانكاران ايراني در اجراي پروژه‌هاي پارس جنوبي چه نقشي داشتند، آيا توانستند نمره قبولي بگيرند؟

توان فني پيمانكاران ايراني نسبت به پيمانكاران خارجي پايين‌تر است، اين مسئله باعث افزايش زمان اجراي پروژه‌ها مي‌شود در حالي كه با توجه به شرايط خاص منطقه بايد زمانبندي اجراي پروژه‌ها كوتاه‌تر مي‌شد. شايد پيمانكاران داخلي توانمندي در كشور داشته باشيم ولي هدف ما در ميادين مشترك، دستيابي به حداكثر نتيجه در كوتاه‌ترين زمان است. البته برخي از مشكلات تاخير در اجراي پروژه‌ها به دليل تاخير در پرداخت به موقع مطالبات به پيمانكاران داخلي بود، ضمن اينكه در گذشته مي‌توانستيم دانش فني را وارد كشور كنيم. بخش مهمي از مديريت اين موارد به وزارت نفت مربوط مي‌شد كه در چند سال اخير ضعيف عمل كرده است.

پیام ساختمان:اعتبار پارس جنوبي به دليل دارا بودن منابع غني گاز است، فكر مي‌كنيد مي‌توانيم به اين منابع براي تامين انرژي كشور تكيه كنيم؟

اتفاقاً حساسيت‌هاي موجود به خاطر همين مسئله است، ما بايد براي تامين گاز كشور پشتوانه خوبي داشته باشيم. اگر ظرفيت گاز هر فاز پارس جنوبي به طور متوسط محاسبه شود؛ روزانه 50 ميليون ليتر گاز را به ذخاير كشور اضافه مي‌كند. از طرف ديگر، ميعانات نفتي و گازي ما 40 هزار بشكه در هر فاز خواهد بود كه ارزشي برابر نفت خام خواهد داشت، در اين صورت حتي مي‌توانيم به كشورها همسايه گاز صادر كنيم. در حال حاضر اين موضوع در دستور كار مسئولان قرار گرفته و رايزني‌هاي خوبي با پاكستان و هند انجام شده است. ايران موقعيت ژئوپلتيك مناسبي در خاورميانه دارد و همسايگان شرقي و غربي كشور نيازمند گاز ايران هستند. ممكن است خط انتقال گاز به پاكستان و هند پس از توسعه به سمت چين برود. از طرف ديگر مي‌توانيم از طريق تركيه گاز را به كشورهاي اروپايي صادر كنيم. بنابراين فعال سازي پارس جنوبي به اقتصاد كشور كمك بزرگي خواهد كرد.

پیام ساختمان:توافق با كشورهاي مشترك‌المنافع در ميادين نفتي به منظور استفاده از توانمندي‌هاي فني آنها چه نتايجي به دنبال دارد؟ ضمن اينكه قرار است با كشور عراق در زمينه استخراج منابع مشترك نفت و گاز همكاري كنيم.

اين گونه همكاري‌ها يك سري مشكلات جديد را ايجاد خواهد كرد؛ ضمن اينكه نحوه همكاري هم مهم است، قاعدتاً منافع آنها بيشتر از ما خواهد بود در حالي كه اگر مستقل ولي با برنامه عمل كنيم، منافع بيشتري نصيب ما خواهد شد. البته قضيه عراق متفاوت است. اگرچه بحث‌هايي در اين خصوص انجام شده ولي قطعي نيست ولي اگر بخواهيم در استخراج ميادين مشترك همكاري كنيم بايد قبل از هر گونه اقدام عراقي‌ها، دست به كار شويم. به نظر من بايد بيشتر از همه مناسبات بين‌المللي را تقويت كنيم و در سازمان‌هاي تاثيرگذار مثل اكو، اوپك و... فعال‌تر از گذشته حضور داشته باشيم.