نشریه شماره   165   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

مقبره بابا رکن الدین


گروه معماری ودکوراسیون: يكي از مشايخ و علمای قرن هشتم هجري مسعود بن عبدالله بيضاوي معروف به باباركن الدين است كه در زمان سلطنت ابوسعيد پادشاه مغول در اصفهان مي زيسته است. اين مرد بزرگ در سال ۷۶۹ هجري قمري وفات يافت و در ساحل جنوبي زاینده‌رود به خاک سپرده شد.مقام علمي و زهد و ورع اين مرد بزرگ باعث شد تا در طول زندگي با نهايت احترام زندگي كند. اين احترام و عزت پس از درگذشت وي نيز برقرار بود به طوري كه عده بسياري از مشاهير، علماء ، فقها و شعرا و خوشنويساني كه در اصفهان و ساير شهرهاي ايران درگذشتند در مجاورت او به خاك سپرده شدند. از آن زمان اين محل به تدريج به گورستاني بزرگ تبديل و به نام قبرستان باباركن الدين معروف شد. به طوري كه بسياري از سياحان و محققين اولين سنگ قبر موجود در مزارستان تخت فولاد را متعلق به او می‌دانند.مقام علمي و عرفاني باباركن الدين سبب شد تا در اواخر حكومت شاه‌عباس اول صفوي ساختمان و گنبد ممتاز بقعه او شروع شود و در سال ۱۰۳۹ هجري قمري يك سال بعد از فوت شاه‌عباس به پايان برسد. اين بقعه كه شبيه به گنبد بابا قاسم می‌باشد گفته می‌شود به شكل كلاه درويشان است. نماي خارجي بقعه باباركن الدين و سر در آن كاشيكاري شده است. قاعده اين گنبد پنج‌ضلعی متساوی‌الاضلاعی است كه پنج ايوان مشابه بر گرداگرد محوطه زير گنبد ساخته شده است.به يكي از اضلاع اين پنج‌ضلعی پيشخواني اضافه کرده‌اند. در اين پنج‌ضلعی گردني نهاده‌اند كه آن نيز چندوجهی است.

بر اين گردن سقفي برپاشده كه گنبد داخلي را می‌پوشاند اين سقف مخروطي شكل، با کاشی‌های زيبا كه نقوشي به رنگ‌های آبي دريايي، سياه و سفيد بر زمينه آبي فیروزه‌ای داشته مزين بوده است.

در داخل يكي از ایوان‌ها، آرامگاه بابا ركن الدين واقع‌شده و بر روي آن سنگ مرمري به طول بيش از ۲ متر و عرض ۱۶/۱ متر قرار دارد. قطعه سنگ مرمر نفيسي نيز به طور عمودي بر آن نصب شده است. كتيبه اين سنگ از نظر حجاري و زيبايي خط در زمره شاهكارهاي موجود در اصفهان می‌باشد.

كتيبه سر در نيز به خط ثلث بسيار زيبا به رنگ سفيد بر زمينه كاشي لاجوردي رنگ به خط محمد صالح اصفهاني و تاريخ ۱۳۰۹ نوشته شده است. در زير اين كتيبه نيز لوحي از سنگ پارسي مربع شكل نصب شده است. بر اين سنگ تاريخ ۱۲۰۰ هجري قمري كتابت شده و نام ميرزا محمد نصير بايزيدي بسطامي آمده است. اين شخص در اين تاريخ بقعه را تعمير و مرمت كرده است.

در مجاورت مقبره باباركن الدين چند اتاق كوچك مربوط به يكديگر وجود داشته كه يكي از آنها به چله خانه معروف بوده و سابقاً دراويش در اين قسمت چله‌نشینی مي کرده‌اند. در شرق ايوان ورودي بقعه باباركن الدين اتاق كوچكي است كه مرحوم محمدجواد مجد زاده صهبا به خاك سپرده شده است. اين مرد از دوستداران واقعي بناهاي تاريخي و میراث‌های فرهنگي بود كه در مدت رياست وي بر اداره باستان‌شناسی اصفهان بسياري از آثار اصفهان و ساير شهرهاي استان از خطر انهدام نجات يافت. سنگ مزار مرحوم صهبا كه آن نيز شاهكاري از خوشنويسي است تاريخ فوت صهبا را در سال ۱۳۲۴ شمسي نشان می‌دهد. خطاط اين سنگ كه با خط نستعليق برجسته كتابت شده مرحوم جعفر آل ابراهيم است.

به طور كلي بقعه باباركن الدين با گنبد بسيار زيباي آن علاوه بر آنكه آرامگاه ابدي يكي از عرفا و زهاد و دانشمندان قرن هشتم هجري است، بيانگر هنر هنرمندان و استادكاران و معماران و کاشی‌کاران برجسته عصر صفوي است كه ضمن نمايش هنر معماري، نمايانگر هنر خوشنويسي خطاطان بزرگ ايران در زمان صفويان و قاجار می‌باشد.