تركيب قير و سيمان براي ساخت جاده

شمار نشریه : 165


گروه ساخت‌وساز: از دیرباز انسان درصدد بوده که در جابه‌جایی هرچه بهتر کالا و نیز فراهم کردن رفاه در مسافرت گامی موثر بردارد و در ایجاد بستری مناسب، راهکارهای عملی و نوینی ایجاد کند . علاوه بر خلق وسایل و ابزارهایی مانند: کالسکه، دوچرخه، اتومبیل، ماشین‌آلات ریلی، هواپیما و کشتی، بسترسازی آن همانند ایجاد جاده ، اتوبان‌ها، ریل‌گذاری و مسیرهای هوایی و آبی نیز از مکمل‌های این کار بوده است . يكي از اساسي‌ترين بحث‌هايي كه در رابطه با جاده‌ها مطرح مي‌شود اين است كه اصولاً بتني بهتر است يا آسفالته؟

ابوالحسن رامین فر، عضو هیئت‌مدیره انجمن صنفي توليدكنندگان مواد شيميايي صنعت ساختمان دراین‌باره به پيام ساختمان این‌گونه توضيح مي‌دهد: شاید بتوان گفت راه (جاده) نخستین و طبیعی‌ترین وسیله ارتباطی انسان‌ها ، قبایل کشورها و ملت‌هاست . پس از پشت سر گذاردن راه‌های کوهستانی، تپه‌ای، خاکی و شنی پیشرفت تکنولوژی و دسترسی آنها به منابع نفتی ایجاد جاده‌ها با ساختار مواد نفتی (قیر) و دیگر ترکیبات را عملی ساخت و کم‌کم جایگزین راه‌های سنتی و قدیمی گردید و به مرور بزرگراه‌ها و اتوبان‌ها را پدیدار ساخت . توسعه راه‌ها ، بزرگراه‌ها و اصلاح راه‌های فرعی از خاکی و شنی به جاده‌های آسفالته عملاً تولیدات آسفالت ، مصرف قیر و غیره را افزایش داد . متأسفانه مطالعات و بررسی‌ها در زمینه تغییرات تکنولوژی در زمینه آسفالت و دسترسی به راهکارهای نوین در کشور ما کمتر صورت گرفت و تقریباً شیوه اجرا به همان روش سنتی ادامه یافته است .

عدم رعایت نکات فنی و هندسی راه‌ها ، آبگیرهای ناشی از بارش باران و عملاً رانش خاک‌های زیرسازی با نگرش‌های ناصحیح در ایجاد پل‌ها از دیدگاه، عرض، طول و شیوه اتصال آن با ادامه جاده، عدم استفاده از ژئوتکستایل و ژئوممبرین برای استحکام و جلوگیری از رانش‌ها و روسازی و بسیاری از عوامل دیگر از یک سو و عدم دقت در رعایت قوانین رانندگی و کافی نبودن همین مقدار راه‌های ارتباطی از سوی دیگر آمارهای تصادف‌های جانی و جرحی همه‌ساله را به دنبال داشته است . متأسفانه این‌گونه آمارها رتبه اول سوانح منجر به فوت و یا خسارات مالی را در جهان از آن ایران ساخته است.

درحالی‌که کشور ما اکنون قریب به 70 میلیون تن تولید سیمان دارد (سرانه حدود یک تن) و از طرفی جهت صادرات آن هم کم و بیش دچار مشکل بوده‌ایم و از طرف دیگر کافی نبودن تولیدات مواد قیری می‌تواند نگاه مسئولین وزارت راه و شهرسازی و همچنین متخصصین و دانشمندان در رشته راه و ساختمان را به این ویژگی‌های جایگزین بتن و آسفالت معطوف دارد .

باید اذعان نمود که در مقابل یک تن سیمان صادراتی در شرایط کنونی مبلغی معادل 80 هزار تومان و صادر كردن یک تن قیر از کشور 800 دلار ارزآوری دارد، این مقدار تفاوت در ارزش می‌تواند بسیاری از معادلات را تحت تأثیر قرار دهد. البته در بسیاری از کشورهای قاره اروپا و آمریکا اکنون دریافته‌اند که ساخت‌وساز جاده‌ها با آسفالت نه تنها از نقطه‌نظر اقتصادی به صرفه نیست بلکه با احتساب عمر کوتاه و خصوصاً در مقایسه با جاده‌های روکش بتنی از ویژگی‌های فنی و استانداردشده لازم نیز برخوردار نیست. جای سپاس و تشکر دارد که در سال‌های اخیر عملیات روکش آسفالت در پاره‌ای از پروژه‌های شهری و جاده‌ای با متد بازیافت انجام می‌شود و این خود حجم قابل‌توجهی از آلودگی‌های زیست‌محیطی را کاهش خواهد داد لیکن موجب از بین رفتن معضلات اصلی این روش جاده‌سازی نخواهد شد و تنها در حجم مختصری از ضایعات ناشی از آلودگی‌های زیست‌محیطی در بازسازی (تخریب سطوح قبلی و اجرای آسفالت جدید) می‌کاهد .

نکات تأثیرگذار منفی در آسفالت

1- افزایش فوق‌العاده قیمت در کاربری قیر و مواد نفتی

2- آلودگی‌های زیست‌محیطی ناشی از تولیدات آسفالت و رفتارهای پس از اجرا

3- چند نوبتی اجرا به هنگام پوشش آسفالت

4- تغییرات دمای سیکلی روزانه و فصلی و خسارت ناشی از انقباض و انبساط ترکیبات قیری

5- عمر کوتاه حداکثر حدود 5 الی 10 ساله

6- قیمت تمام‌شده بالا با توجه به جمیع جوامع

7- خوردگی‌های میکروبی (سولفورها) با توجه به ویژگی‌های مناطق مختلف کشور ایران

 خصوصیات مصرف بتن

اگرچه تولیدات سیمان هم به نوبه خود در هنگام تولید حجم انبوهی از آلودگی‌های زیست‌محیطی را فراهم می‌آورد لیکن قادر است با توجه به ترکیب با سنگدانه و تولید بتن، مقاومت‌های مختلف از جمله مقاومت‌های فشاری، سایشی را دارا باشد . همچنین عدم تغییرات انبساط و انقباض در مقایسه با آسفالت و دوام بسیار طولانی آن ویژگی‌های مهمی است که می‌تواند در جایگزینی با قیر مورد توجه قرار گیرد .

اضافه کنیم که نگهداری سیمان حتی به صورت کلینكر برای مدت طولانی غیرممکن می‌باشد و این نکته دیگری است که تفکر در مصرف آن را ایجاب می‌کند تا از گزند سپری شدن تاریخ مصرف آن هم جلوگیری شود .

اکنون در پاره‌ای از کشورهای اسکاندیناوی و کانادا و بسیاری از نقاط دیگر به ترکیب دو محصول قیر و سیمان اندیشیده و موفقیت‌های جالبی کسب شده است. در ایران نیز چندین محقق و کارشناس در رشته‌های جاده و کارشناس در رشته ترکیب قیر و سیمان فرمولاسیون جدیدی را در آزمایشگاه به دست آورده‌اند که نتایج مطلوب به همراه داشته لیکن هنوز پیشرفت کارگاهی نداشته است .

امید است این نوشتار توجه دست‌اندرکاران شریان حیاتی کشورمان را به خود معطوف دارد و ایران هم از موفقیت‌های آن بهره‌مند شود.