تاریخچه حمام در ایران و جهان

تاریخچه اولین حمام ها در خارج از ایران طبق اسناد کتبی موجود، به بیش از دو هزار سال پیش از میلاد عیسی مسیح (ع) برمی گردد. به استناد کتب تاریخی موجود، جزیره ای به نام کرت دو هزار سال پیش از میلاد مسیح از چنان تمدن والایی برخوردار بود که تمامی منازل مسکونی (اعم از خانه ثروتمندان و فقرا) مجهز به حمام آب گرم روان بودند. حمام، در تاریخ ایران قدمتی سه هزارساله دارد. نظافت و پاکیزگی از دیرباز جزو اصول و آیین اعتقادی و مذهبی ایرانیان به شمار می رفت. غسل کردن در آیین زرتشتی، یکی از شروط شرکت در مراسم های مذهبی بود. قدمت ساخت حمام در ایران به پیش از دوره فرمانروایی هخامنشیان برمی گردد. پس از اسلام آوردن ایرانیان، حمام کردن به عنوان یکی از فرایض دینی موردتوجه ایرانیان قرار گرفت. اغلب حمام ها را پیرامون مسجد و در بازار (مرکز شهر یا روستا) می ساختند. در سراسر ایران و حتی فراتر از مرزهای کشور، تعداد بی شماری گرمابه موقوفی وجود دارد. تعدد حمام های موقوفی که توسط افراد متمول، حکام و خیران وقف می شد، بیانگر توجه ویژه مردم به بهداشت و پاکیزگی بود. در گذشته، ثروتمندان از حمام های خصوصی که در منزل می ساختند و عوام از حمام های عمومی استفاده می کردند. بخشی از روز به حمام زنان و بخشی از روز به حمام مردان ا ختصاص داشت. گرمابه گرمابه به معنای ساختمان گرم از ترکیب دو واژه گرم + آبه تشکیل شده است. در حمام، اعمالی چون شستشوی بدن، رگ زدن و حجامت، کیسه کشیدن، مشت ومال و قولنج گرفتن، رفع موهای زائد صورت و بدن، تقویت مو با داروهای گیاهی و انجام می شد. حمام علاوه بر شستشوی و مکانی برای اجتماع افراد، گفتگو، قلیان کشیدن و چای نوشیدن بود. بنای حمام از چهار بخش اصلی تشکیل می شد که به ترتیب ورود عبارت اند از: 1- راهرو یا پله ورودی 2- محوطه سر بنیه 3- میان در 4- فضای گرمخانه معمولا بنای حمام را پایین تر از سطح زمین می ساختند تا علاوه بر گرم نگه داشتن فضای درون آن، از آب قنات ها با شیب دهی مناسب استفاده نمایند. افراد پس از پایین رفتن از پله و گذر از راهرو به سر بنیه یا رختکن می رسیدند. سر بنیه سر بنیه فضایی هشت ضلعی و سرپوشیده بود. در میان فضای سر بنیه حوضی نسبتا بزرگ خودنمایی می کرد. لبه حوض مکانی بود که قلیان، سینی چای و نوشیدنی قرار می دادند. در حاشیه سر بنیه سکوهایی به منظور نشستن افراد و تعویض لباس وجود داشت. بخش زیرین سکوها محلی برای قرار دادن کفش بود. در مجاورت در ورودی حمام میز یا تخت استاد حمامی قرار می گرفت که محل تسویه حساب مشتری محسوب می شد. در فضای سر بنیه، تیرهایی جهت آویزان نمودن لباس و تعدادی قفسه با ابعاد مختلف به منظور نگهداری وسایل مشتریان وجود داشت. میان در میان در، راهرویی پرپیچ وخم بود که فضای سرد سر بنیه را به فضای گرم گرمخانه مرتبط می ساخت. میان در به منظور جلوگیری از اتلاف گرمای درون گرمخانه ، ممانعت از دیدمستقیم افراد به فضای گرمخانه و متعادل نمودن دمای بدن افراد ساخته می شد. گرمخانه گرمخانه، فضای اصلی حمام را تشکیل می دهد. حوضچه ای پر از آب ولرم در نزدیکی ورودی گرمخانه قرار داشت که چاله حوض نامیده می شد، تازه واردان پاهای خود را در آن برده و شست وشو می دادند. در سطح هم کف،در مدخل ورودی به گرمخانه که کف حمّام بود، با تخته سنگ های یکنواخت و زیبایی سنگفرش شده بود که عموماً دارای چند ستون سنگی و سقف گنبدی طاق و چشمه بود. در سقف هر طاق تعداد زیادی شیشه بود. در کنار سنگفرش های کف حمّام جوی های کوچک شیب داری قرار داشت که از سنگ ساخته شده بود و فضولات و آب های اضافی را به خارج و فاضلاب حمل می کرد. خزینه ها مقابل درب ورودی گرمخانه ساخته می شد و برای بچه ها آب ولرم و برای بزرگ ترها آب گرم داشت. خزینه به صورت دایره یا بیضی و یا چندضلعی ساخته می شد. قطر هر خزینه بین چهار الی هشت متر بود و عمقی کمتر از دو متر داشت. در گوشه خزینه محل قیفی شکلی وجود داشت که آن را سِلفدون می نامیدند. سکوهایی در حاشیه گرمخانه جهت نشستن مردم وجود داشت که افراد روی آن می نشستند و بدن خود را صابون می زدند. یک قسمت از کف حمّام در قسمت فوقانی به شاه نشین شهرت داشته که اغلب سنگفرش آن صاف تر و مرغوب تر بوده و کسانی که رنگ یا حنا، بر ریش و دست و صورت خود می بستند چندساعتی در این محل دراز کشیده یا خواب می رفتند. سیستم گرمادهی حمام سیستم گرمادهی حمام از انبار سوخت، دیگ، آتشدان، گودال های خاکستر و دودکش ها تشکیل می شد. روشنایی حمام برای تأمین روشنایی فضای تاریک حمام و تهویه هوای مرطوب آن، بازشوهایی در سقف تعبیه می شد. مصالح به کاررفته در ساختمان حمام: سنگ مرمر برای کف پوش حمام، پله های ورودی، ستون حمام و لبه حوض آجر جهت ساخت دیوار و سقف حمام کاشی جزو مصالح تزیینی و پوششی سطوح حمام بود . از کاشی جهت پوشش کف، دیوارها، ازاره، سکو و حوض استفاده می شد. از سنگ لاشه ها در پایه حمام استفاده می شد. ساروج در تزیینات سقف و پوشش کف حوض به کار می رفت. تنبوشه نیز در سیستم آب رسانی حمام به عنوان لوله مورداستفاده قرار می گرفت. بر روی دیوارها و سقف حمام نقوش گیاهان و حیوانات با هنرمندی استاد زبردست طراحی شده بود. گاهی بیت شعر یا آیه ای از قرآن بر روی کاشی های دیوار یا سردر حمام با خط خوش، به چشم می خورد که نشان از فرهنگ و ادب مردم سرزمینمان دارد. از حمام های معروف ایران می توان به موارد ذیل اشاره نمود: حمام های خصوصی اغلب حمام های خصوصی در محدوده زندگی اعیان و اشراف و افراد متمول جامعه ساخته می شدند. حمام فین کاشان، نمونه معروف حمام خصوصی می باشد که خود شاهدی ست بر حادثه تلخ تاریخی قتل امیرکبیر. حمام های عمومی 1- گرمابه حاج محمدرحیم (صفا) قزوین 2- حمام وکیل کرمان 3- حمام شیخ بهایی که طبق حکایات، گرمای آن با شمع تأمین می شد. 4- حمام گنجعلی خان کرمان 5- حمام تاریخی ظهیرالاسلام اردبیل 6- حمام چهارفصل اراک 7- حمام وکیل شیراز
انتهای خبر/پ
چاپ شده در هفته نامه پیام ساختمان شماره 313فهرست مطالب شماره 313
گروه های کالایی
معماری و دکوراسیوندرب اتوماتیک ، کرکره برقی کاشی و سرامیک ، چینی بهداشتیکفپوش ، پارکت ، لمینتسنگ ، پوشش سنگی ، قرنیزکاغذ دیواریموزاییک ، سنگ فرش ، واش بتندرب و پنجره UPVCترموود و چوب نماآجر نسوز ، آجر نسوز نما استخر ، سونا ، جکوزیشیرآلات بهداشتیدرب ضد سرقت ، درب ضد حریقشومینهکنیتکس ، رولکس ، پوشش سلولزیدیوار پوش - دیوارپوش دکوراتیورنگ و رزینسفال شیروانیورق کامپوزیت ، ورق آلومینیومسقف کاذبتزئینات و دکوراسیون پارتیشن پردهشیشه ، شیشه خم، شیشه رفلکس، شیشه سندبلاستخانه چوبی - سازه های چوبیپله پیش ساخته ، نرده استیلورق ام دی اف و اچ دی افمحوطه سازی ، آبنما، آلاچیق مبلمان خانگی ، اداری ، شهریدرب و پنجره درب و پنجره آلومینیومدرب و پنجره چوبیدرب و پنجره آهنی بلوک شیشه ایحفاظ ، نردههود ، سینک ، اجاق گاز و تجهیزات آشپزخانهوان و تجهیزات حمامکابینتپیمانکاری ، خدمات ساختمانیکفپوش صنعتی ، اپکسی ، pvc ، پلی یورتان ، بتنیفایبر سمنتدیوارهای پیش ساخته ، تایل گچی ، کناف ، 3D Panel ، دیوار کاذبورق پلکسی گلس ، پلی کربنات ، پلی استایرن ، پی وی سینورپردازیموکتغرفه سازییراق آلات ، قفل ، کلید ، دستگیره قفل و کلید دیجیتالکابین دوش
ثبت آگهی رایگان
×