پلی‌اتلین

گروه تأسیسات: خواص و مشخصات پلياتيلن و كاربردهاي گوناگون آن باعث شده در مدت كوتاهي كه از عمر آن ميگذرد پيشرفت چشمگيري در توليد كاربري در صنايع مختلف داشته باشد.  در پنجاه سال گذشته لولهها و اتصالات پلياتيلن جايگزين مناسبي براي لولههاي فلزي، چدني و  PVC بوده و در اکثر موارد به عنوان جايگزين اين قبيل لولهها خود را مطرح كرده است. استحکام و دوام و روش نصب آسان لوله پلیاتیلن و اتصالات پلیاتیلن در اين تصمیمگیری بسيار موثر بوده است.

در ادامه سلسله گزارشهای نشریه پیام ساختمان تحت عنوان "کالای برتر"، مشخصات انواع لولههاي پلياتيلن را بررسی میکنیم. لازم به ذکر است: مطالب عنوانشده اظهارات فعالان توليد و توزيع اين محصول بوده و نظر نشریه پيام ساختمان نيست؛ ضمن اینکه  از اظهارنظر مخاطبان و منتقدان استقبال خواهیم كرد.

پلیاتیلن چيست؟

پلياتيلن مادهاي از خانواده رزينهاست كه از طريق پليمريزاسيون گاز اتيلن (C2H4) به دست ميآيد. یک مولکول پلیاتیلن زنجیر بلندی از اتمهای کربن است که به هر اتم کربن دو اتم هیدروژن چسبیده است . گاهی اوقات به جای اتمهای هیدروژن در مولکول پلیاتیلن، یک زنجیر بلند از اتیلن به اتمهای کربن متصل میشود که به آنها پلیاتیلن شاخهای یا پلیاتیلن سبک میگویند؛ چون چگالی آن به علت اشغال حجم بیشتر، کاهش یافته است. در این نوع پلیاتیلن مولکولهای اتیلن به شکل تصادفی به یکدیگر متصل میشوند و ریخت و شکل بسیار نامنظمی را ایجاد میکنند.

انواع لوله پلیاتیلن

فرهاد تقی زاده از شركت آبراهه انواع پلياتيلن را چنين تقسیمبندی ميكند: نوع اول  پلياتيلن سبك خطي است كه با داشتن چگالي، مقاومت حرارتي پايين و قابليت انعطاف خوب آن را براي كاربردهاي كشاورزي مناسب كرده است. نوع ديگر كه به پلياتيلن سبك معروف است چگالي متوسطي دارد و اندكي سختتر از نوع اول است، در دماي بالا مقاومتشان بيشتر بوده و قابليت انبساط بهتري دارند. نوع سوم كه پلياتيلن سخت يا سنگين است از انواع قبلي چگالي بيشتري دارند و برترين خواص فيزيكي از نظر مقاومت، قابليت انبساط، درجه سختي، ضريب زبري را دارا هستند و از اين رو كاربرد وسيعي در آبرسانی و گاز رسانی دارند.

تقی زاده ميگويد: لولههاي پلیاتیلن سخت نسبت به لوله فولادي مزاياي بسياري دارد. اين لولهها به نسبت ارزانتر هستند، به دليل سبكي حملونقل سادهتري دارند، برعكس لولههاي فلزي زنگ نميزنند، به دليل صيقل بودن جداره داخلي حداقل ته نشست را دارند.  وي ادامه داد: در دماهاي زير صفر درجه قابلانعطاف خود را حفظ ميكنند و بر اثر فشار ترك بر نميدارند. عايق حرارتي بوده و به سادگي نيز نصب ميشوند و نيازي به دستگاههاي بزرگ اتصال و جوشكاري ندارند. 

كاربردها

در گذشته در فعاليتهاي ساختماني و به جاي لولههايي كه امروز پليمرها جاي آن را گرفتهاند از فلز استفاده ميشد، اما مشكلاتي همچون حملونقل، خوردگي و كمبود منابع فلزات بحثي به نام پليمرها آغاز شد. امروزه تمام خطوط لولهاي گاز رسانی به روستاها و شهرهاي كشور از جنس پلياتيلن است كاربردهاي متفاوتي براي پلياتيلن تعریفشده و در پروژههای آتشنشانی، آبرسانی، گاز رسانی، فاضلاب، زهكشي و انتقال آب دريا از آن استفاده ميشود.

تقيزاده از شركتz ميگويد: در اين ميان پلياتيلن سنگين بسته به نوع و گريد آن كاربردهاي مختلفي دارد ولي بيشترين كاربرد پلياتيلن سنگين در ایران برای تولید محصولات پلاستیکی ، تزریقی است که با روش قالبگيري تحت فشار تولید میشوند و در حدود 27 درصد از كل ميزان مصرف این ماده را تشكيل ميدهد. حدود 11 درصد از كل مصرف پلياتيلن سنگين صرف ساخت لوله میشود و توليد فيلم و ورق يكي ديگر از كاربردهاي پلياتيلن سنگين است و تقریباً 20 درصد از كل مصرف را تشكيل داده  و يكي از كاربردهاي مشترك انواع پلياتيلنها به حساب میآید.

جواد منصوري، يكي ديگر از فعالان بازار به كاتالوگ محصولات پلياتيلن، پليكا و پليپروپيلن اشارهکرده و میگوید: اين محصولات در شبكههاي آبرسانی، شبكههاي فاضلاب خانگي و صنعتي، كاربردهاي ساختماني مانند تهويه هوا و به عنوان پوششي براي لولههاي فلزي مورد استفاده قرار ميگيرند.

منصوري ادامه داد: كاربرد اصلي پلياتيلن در شبكه زهكشي و شبكههاي آبياري قطرهاي و باراني است ولي به دليل نبود استاندارد و قديمي و غيرحرفهاي بودن ساختمانسازي در ايران اين ماده در كارهاي ساختماني نيز استفاده ميشود.

وي ميافزايد: قبل از اين از پي.وي.سي و چدن در ساختمان استفاده میشد كه پي.وي.سي به دليل مقاومت مكانيكي پايين و چدن به دليل وزن بالا و سختي در نصب، انتقال سرب و آثار زیستمحیطی كنار رفتند و امروزه از پلياتيلن استفاده ميشود. البته محصولات ديگر مانند پليپروپيلنها استاندارد استفاده در ساختمان را دارند ولي به دليل قيمت بالاتر كمتر استفاده ميشوند. مثلاً محصول پوشفيت كه به صورت پيچي و يا قلاب شدن به همديگر وصل ميشوند، كار با آن ساده است و كيفيت بالايي دارد. ضمن اینکه خود اطفا هستند و آتش را به طبقات ديگر انتقال نمي‌‌دهند.

اصفهان مركز توليد پليمرها

مسعود عرب زاده، مديرعامل شركت اصفهان بسپار مسعود با اشاره به جايگاه شهر اصفهان در توليد انواع پليمرها و همچنين پلياتيلن ميگويد: بيشترين توليدكنندگان در اصفهان قرار دارند تا آنجايي كه تعاوني توليدكنندگان در اين شهر فعال است.

وي میافزاید: در مورد لولههاي پليمری و موارد استفاده از آن سه پارامتر مهم است كه تعيين ميكند ما از چه لولهاي با چه موادي استفاده ميكنيم. اول درجه حرارت آب يا مادهاي كه ميخواهيم انتقال دهيم، دوم فشاري كه لوله باید تحمل كند و سوم طول مدت مورد انتظار براي كاركرد آن چقدر ميتواند باشد.

عرب زاده تصریح میکند: پلياتيلنها براي مصارف تا دماي 40 درجه سانتيگراد هستند و در دماهاي بين 40 تا 70 درجه از پليپروپيلن و پي.آر.تي و در دماهاي بالاتر از 70 از پيكس استفاده ميشود كه همان پلياتيلني است كه مولكولهايش به هم گره خوردهاند. اما برای مصارف غیر ساختمانی و كشاورزي از پلياتيلنی استفاده میشود که دارای مقاومت تا 40  درجه سانتيگراد است.

عرب زاده به كيفيت خوب محصولات ساخت داخل اشاره ميكند و ميگويد: مواد اوليه كارخانههاي پليمر را پتروشيميهاي اراك و ماهشهر تولید ميكنند. براي آن دو نوع ماده اوليه داريم؛ نوع اول خودرنگ هستند كه به رنگ مشكي بوده و در مقابل آفتاب مقاوم هستند. در نوع دوم رنگ را به مواد اوليه اضافه ميكنند كه كيفيت آن پايينتر است و وقتی آن را زير ميكروسكوپ الكتروني قرار ميدهند رگههاي سفيدي داخلش ميافتد و از همان رنگ سفيد شروع به پوسيدگي ميكند.

عرب زاده ميگويد توليدات پلياتيلن در سه شكل كار ميشوند: يك نوع به صورت نوار است كه براي محصولات سيفي استفاده ميشود، نوع ديگر به صورت لولهاي است كه آبياري قطرهاي با آن انجام ميگيرد و در باغات كاربرد دارد و نمونه ديگري لولههايي است كه براي آبياري باراني استفاده ميشود.

وي ادامه داد: براي محصولات پليمري از جمله پلياتيلن ما استاندارد اجباري داريم ولي همانگونه كه قبلاً گفتم كارگاههاي زیر پلهای چيزي نيست كه به سادگي بتوان با آن مقابله كرد. الآن كارگاههايي هستند كه مواد آسيابي را جمع ميكنند در دستگاه ميريزند و رنگ مشكي به آن ميزنند و توليداتشان به صورت دانههاي پليمر پلیاتیلن است. اين دانهها با نصف قيمت مواد نو فروخته ميشوند، عدهاي از توليدكنندگان نيز آنها را ميخرند و دست به توليد ميزنند.

قيمتها

عرب زاده در مورد قيمت پلياتيلن ميگويد: هر ساله وزارت جهاد كشاورزي قراردادي با تعاوني پلياتيلن ميبندد و كشاورزانی كه ميخواهند خريد كنند بايد بر اساس اين نرخ مصوب خريداري كنند و تنها در اين صورت است كه بانك كشاورزي به آنها وام ميدهند تا سيستمهاي آبياري خود را تبديل به قطرهاي و باراني كنند.