نشریه شماره   228   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

جنبش هنرهـای زیبـا

کد مطلب: 3631
مهندس فرنیا شهسواری*
جنبش «دِ استَایل» (the styl ) که با نام نئوپلاستیسیسم (هنرهای زیبای جدید یا نو شکل آفرینی) هم شناخته می‌شود،جنبش هنری بود که توسط هنرمندان هلندی در سال ۱۹۱۷ پا گرفت. به بیان دقیق‌تر عبارت «د استایل» به تعداد کارهای هنری گفته می‌شود که توسط هنرمندان هلندی از سال ۱۹۱۷ تا ۱۹۳۱ خلق شدند. د استایل که در ایران به نام د استیل رایج است همچنین نام مجله‌ای است که نقاش و منتقد هلندی، «توفان دوسبورخ» منتشر می‌کرد که نظریه‌های گروه را بیان می‌کرد. اعضای دیگر گروه، پیت موندریان و بارت ون لک هردو نقاش و "خریت ریتولد" و "ی ی پ اودهر" دو معمار بودند. اینان معتقد به گونه‌ای هنر انتزاعی با استفاده از شکل‌های بنیادی - به‌خصوص مکعب- و عناصر عمودی و افقی بودند. پیت موندریان در مقاله‌ای با عنوان نئوپلاستی - سیسم، اشاره کرد که این‌گونه هنر انتزاعی ارزش‌های معنوی را به بهترین وجه بیان می‌کند. گروه” داستیل” با جذب هنرمندانی چون هانس ریشتر، لیسیتسکی و برانکوزی جنبه بین‌المللی یافت. نظرات گروه بر باهاوس و جریان هنر انتزاعی هندسی دهه ۱۹۳۰ تأثیر گذاشتند. با مرگ دوسبورخ این گروه فعال فروپاشید.
باوهاوس (آلمانی Bauhaus) به معنی خانه معماری نام یک مدرسه معماری و هنرهای کاربردی در آلمان بود که از سال ۱۹۱۹ تا ۱۹۳۳به پرورش هنرمندان پرداخت و نقش مهمی در برقراری پیوند میان طرح و فن ایفا کرد. آموزه‌های آن پیش و پس از انحلال به‌عنوان یکی از نمادهای دوران مدرن شناخته شد و در سال‌های بعد نیز پیروانی داشت. درنهایت این آموزه‌ها شکل یک جنبش هنری به خود گرفت که از جریانات مهم و تأثیرگذار قرن بیستم محسوب می‌شود.
مدرسه معماری باهاوس در دوران فعالیت چهارده‌ساله خود در آلمان، در سه شهر مختلف و تحت نظر سه آرشیتكت بزرگ كه مدیریت باهاوس را نیز بر عهده داشته‌اند، فعالیت كرده است. این مدرسه ابتدا از سال 1919 تا 1925 در شهر وایمار، سپس از سال 1925 تا 1932 در دسائو و بالاخره از سال 1932 تا 1933، یعنی زمانی كه این مدرسه به دستور حكومت نازی آلمان تعطیل شد، در برلین فعالیت می‌كرد. مدیریت این مدرسه نیز به ترتیب بر عهده والتر گروپیوس (1919 تا 1928)، هانیس مه‌یر (1928 تا 1930) و میس وان دروهه (1930 تا 1933) بود.
ساختمان و كارگاه‌های این مدرسه در دو شهر دسائو و وایمار آلمان از سال 1996 در فهرست میراث جهانی یونسكو ثبت‌شده است.
هدف اولیه از تأسیس مدرسه باهاوس، ایجاد مكانی بود كه تركیبی از مدارس معماری، صنایع‌دستی (چون نجاری، آهنگری و…) و آكادمی هنری بود.
گرو پیوس اعتقاد داشت كه با پایان جنگ جهانی اول، دوره جدیدی از تاریخ آغازشده و قصد داشت در مدرسه با هاوس، سبك معماری جدیدی را كه بازتابی از این دوران باشد، به وجود بیاورد. به اعتقاد گرو پیوس، این سبك معماری كه می‌شد اصول آن را به تمام كالاهای مصرفی تعمیم داد، باید ارزان، كاركردگرا و سازگار با تولید انبوه باشد. گرو پیوس برای دستیابی به این هدف، می‌خواست هنرمندان و صنعتگران را باهم متحد كند تا به محصولی كاركردی و قابل‌استفاده، و درعین‌حال باارزش ازلحاظ هنری، دست یابد. این ایده در بیانیه افتتاحیه مدرسه باهاوس به‌خوبی مشخص است: «ما در پی آنیم كه جامعه تازه‌ای از هنرمندان پدیدآوریم تا در میان آن‌ها دیگر تعصب حرفه‌ای كه اكنون چون دیواری بلند هنرمندان و صنعتگران را از هم جدا می‌سازد، وجود نداشته باشد».
برنامه‌ریزان مدرسه باهاوس هنرهای زیبا را از صنایع‌دستی كاربردی ممتاز و متفاوت نمی‌دانستند و بر این باور بودند كه هنر و معماری مدرن باید پاسخگوی نیازها و اقتضائات جامعه صنعتی مدرن باشد و طراحی خوب باید از عهده آزمون‌های زیباشناختی و مهندسی برآید. ویژگی عمده سبك باهاوس تكیه هر چه بیشتر بر كاركردگرایی، بهره‌گیری بهینه از خواص مواد و مصالح صنعتی، احتراز از تزئینات تجملی در نمای ساختمان‌ها و فرآورده‌های صنعتی بود. دستیابی به‌نوعی هماهنگی بین ضرورت‌های كاركردی و كیفیت زیباشناختی، خوش‌ساختی و خوش‌ترکیبی محصولات صنعتی از دیگر اهداف مو سسان مدرسه باهاوس بود.
اساتید مدرسه با هاوس
استادان با هاوس به شاگردان خود یاد می‌دادند كه همه‌چیز را بر مبنای نیازها طراحی كنند و از هیچ عنصری كه فاقد كاركرد باشد و تنها جنبه زیباشناسانه داشته باشد استفاده نكنند. در مدرسه باهاوس تاریخ معماری جایی میان دروس دانشجویان نداشتند، چراکه در با هاوس قرار بود همه‌چیز بر مبنای اصول اولیه معماری و بدون توجه به آثار گذشتگان ساخته شود.
باهاوس در ابتدا برای تأمین بودجه خود به یارانه‌ای كه از جمهوری وایمان می‌گرفت وابسته بود اما بعد از ایجاد تغییراتی در حكومت محلی وایمان، این مدرسه در سال 1925 به شهر كه بافت صنعتی و شهری بیشتری داشت و با ایده‌های مدرن مدرسه‌ با هاوس همخوان بود، منتقل شد. پس از انتقال مدرسه با هاوس به، بخش طراحی صنعتی این مدرسه كه مشكل كمتری با حكومت محافظه‌كار محلی داشتند، در وایمان باقی ماندند. مدرسه طراحی صنعتی باهاوس بعدها نام خود را به دانشكده فنی معماری و مهندسی عمران تغییر داد و از سال 1996 به بعد نیز به نام دانشكده با هاوس آلمان خوانده می‌شود.
در سال 1927 سبك با هاوس و آثار آرشیتكت‌های مشهور آن نمایشگاه معماری اشتوتگارت را كه با موضوع خانه‌سازی برگزار می‌شد، به‌شدت تحت تأثیر خود قرارداد. پس از گرو پیوس، مدیریت با هاوس را هانس مهری و سپس میز وان دروده به عهده گرفتند. باقدرت رسیدن رژیم نازی‌ها در آلمان و افزایش فشار سیاسی بر این مدرسه، با هاوس در سال 1933 تعطیل شد. حزب نازی و دیگر گروه‌های فاشیستی آلمان از ابتدا با فعالیت مدرسه با هاوس مخالف بودند و آن را سنگر كمونیسم می‌دانستند. نویسندگان نازی چون ویلهلم فریب و آلفرد روزن برگ نیز در نوشته‌هایشان با هاوس را «غیر آلمانی» می‌نامیدند و سبك مدرن آن را به باد انتقاد می‌گرفتند. درواقع با هاوس یكی از مظاهر «هنر منحط» بود كه هیتلر و حزب نازی آلمان كمر به نابودی آن بسته بودند.
ازجمله مهم‌ترین ساختمان‌ها و آثاری كه در طول فعالیت مدرسه با هاوس عمدتاً به دست استادان و مدیران مدرسه ساخته شد می‌توان به عمارت سامر فیلد و خانه اوته در برلین، خانه در یارا و برج میز خطابه در شیكاگو (كه مدرسه با هاوس پس از برنده شدن در یك مسابقه بین‌المللی طراحی آن را بر عهده گرفت) اشاره كرد. اما مهم‌ترین بنایی كه سبك معماری با هاوس در این دوره در آن متجلی شده است، ساختمان خود مدرسه در است كه توسط والتر گرو پیوس، مدیر وقت با هاوس، طراحی‌شده است.
پس از به قدرت رسیدن نازی‌ها این مدرسه توسط هیتلر بسته شد و مدرسان و طراحان آن به آمریکا و دیگر نقاط اروپا مهاجرت کردند.طراحی مدرسه نشئت گرفته از جنبش «د استایل» اولیه بود به‌طوری‌که بسیاری از مدرسان آن مدرسه از اعضای اولیه گروه د استایل بودند.
پس از جنگ جهانی دوم جنبش د استایل شکل بین‌المللی به خود گرفت .اشکال و متریال‌های ساده معرف معماری و معماری داخلی این سبک گردید و افراد تأثیرگذاری چون پیشرفت‌های بسزایی را در ترویج این نوع معماری انجام دادند.
به‌طور خلاصه می‌توان گفت معماری و سبک مدرن و پست‌مدرن دنیای امروز وام‌دار جنبش «د استایل» هست.در ایران شرکت‌هایی در تلاش‌اند تا این تفکر در طراحی را با استفاده از متریال‌های به‌روز و مدرن دنیا در حوزه معماری و معماری داخلی به وجود آورند.
  *مدیر دپارتمان معماری گروه کیهان پارت