نشریه شماره   228   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

آسمان نیلگون آذربایجان

کد مطلب: 3571
میترا یزدچی
معماری ایرانی یکی از زیباترین و بی‌نظیرترین معماری‌های دنیاست که در طی قرون متمادی همچنان مرکز توجه همگان بوده و هست. این زیبایی و چشم‌نوازی به‌گونه‌ای است که نظر هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند. در این میان سیاحان و سفرنامه نویسان به‌عنوان  نویسندگان و پژوهشگران عالم و صادق در سفرهایی که به ایران داشته‌اند به بیان ویژگی‌های معماری ایرانی پرداخته‌اند که امروزه یکی از منابع مهم در تاریخ معماری ایرانی است.
در ادامه بررسی معماری ایران از نگاه سیاحان و سفرنامه نویسان، به بررسی سفرنامه «پیر ژوبر» می‌پردازیم.
«پیر، آمده امیلین، پروب ژوبر»، از افسران فرانسوی است که در فتوحات «ناپلئون بناپارت» همراه او بوده است.
«ژوبر» در سال 1806 مأموریت یافت تا به دربار فتحعلی شاه، پادشاه ایران برود و وسایل برانگیختن ایران برضد انگلیس را محرمانه بررسی کند.
وی در بخشی از سفرنامه خود به توصیف ناحیه آذربایجان در آن زمان پرداخته و می‌نویسد:«... ناحیه‌ای که میان تبریز و دریای خزر واقع‌شده است. آنچه در این منطقه به چشم می‌خورد عبارت است از دشت‌هایی هموار و درختانی تنک و کم‌وبیش پراکنده، قریه‌ای چند محصور بین دیوارهایی برج دار، چادرهایی از پشم سیاه در کنار نهرها، چند کاروانسرای ویران، پل‌هایی که تاق‌های آنها تا وسط فروریخته و بالاخره در افق کوه‌هایی دیده می‌شود که گویی خط الراس آنها در آسمان نیلگون فرورفته است.
منازل در این قسمت آذربایجان عموماً تاقدار بوده و بیشتر در سطحی پایین‌تر از کف زمین بناشده‌اند. این امر نشان می‌دهد که در این مناطق مرسوم چنین است که مردم در زیرزمین زندگی کنند. (این رسم هم‌اکنون در قسمت‌هایی از ارمنستان و گرجستان نیز معمول است.)
رئیس خانواده، اتاقی مخصوص دارد که دورادور آن را سکوی سنگی بزرگی فراگرفته است. این سکوها را با حصیر با فرش پوشانیده از آن به‌جای تختخواب و میز استفاده می‌کنند. زنان و بچه‌ها در اندرون بسر می‌برند.»
در بخش دیگری از این سفرنامه می‌خوانیم: «... شیخ صفی‌الدین اردبیلی، شیخ حیدر و شاه اسماعیل در اردبیل مدفون می‌باشند. مقبره‌ اینان که مورداحترام عموم ایرانیان است، گنبدهای کم ارتفاعی دارد و فعلاً در حال خرابی است. چون وجود اجساد سلاطین آن سلسله‌ی قدیمی در شهر موجب آن شده که ایرانیان اردبیل را مکانی مقدس می‌دانند، بسیاری از مقدسین وصیت می‌کنند که در آنجا دفن شوند...»