نشریه شماره   228   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

ابوالحسن معمار

کد مطلب: 3452
حاجی ابوالحسن معمارباشی اصفهانی ازجمله بنایانی بود که از حدود سال 1291 ق زیردست محمدحسن خان اعتمادالسلطنه در کاخ‌ها و باغ‌های سلطنتی تهران کار می‌کردند . وی به سبب استعداد و حسن خدمت و نیز طرح و ایجاد برخی بناهای جالب ، پیشرفت شایان کرد و موردتوجه ناصرالدین‌شاه قرار گرفت .
برخی از کاخ‌های سلطنتی تهران با معماری و طراحی وی پدید آمده است. ازجمله«تالار سلام»،«تالار آینه» و سرسراهای و حوض‌خانه‌های مربوط به آن در کاخ گلستان . ساختمان تالار سلام که تالار تخت و موزه نیز نامیده شده است، در 1291 ق آغاز گردید . تالار سلام  ازنظر معماری از ساختمان‌های جالب عهد ناصری است. ساختمان تالار آینه نیز همزمان با ساختمان تالار سلام آغاز شد و تزئینات داخلی آن در 1299 ق پایان یافت . این تالار باآنکه چندان وسیع نیست ، ولی به سبب موقعیت و زیبایی آیینه‌کاری‌های سقف و دیوارهایش از شهرت فراوان برخوردار است .
در همین سال همزمان با سفر ناصرالدین‌شاه به یکی از ییلاق‌های اطراف تهران دستور خراب کردن عمارت اندرون که توسط حاجی علیخان حاجب الدوله ساخته‌شده بود . صادر گردید . بی‌درنگ اندرون و حرم‌خانه جدیدی در مدت 7 ماه به معماری حاجی ابوالحسن ساخته شد. در 1300 ق حاجی ابوالحسن به استدعای میرزا ابراهیم‌خان امین السلطان وزیر دربار ، به منصب معمارباشی گری ارتقا یافت.
از دیگر بناهایی که ساخته اوست، می‌توان از مدرسه و مسجد«حاج ابوالحسن معمارباشی»، مشهور به«صنیعیه»در نزدیکی امامزاده یحیی در تهران نام برد . ساختمان این بنا در 1303 ق پایان‌یافته و کتیبه سنگی سر در آن حاوی وقف نامه ، نام واقف و موقوفاتی است که برای مخارج و نگهداری مدرسه و مسجد وقف‌شده است .
نقش مهم حاجی ابوالحسن در تاریخ معماری سده‌های اخیر ایران ، واردکردن عناصر معماری غربی در معماری سنتی ایران است . در این زمان به‌ویژه در ایجاد کاخ‌های جدید سلطنتی و بازسازی بناهای کهن دربار و خانه‌های رجال و ثروتمندان ، شیوه معماری ایران به‌تدریج به‌سوی سبک‌های اروپایی کشیده می‌شود.سفرهای شاه و رجال آن عصر به کشورهای اروپایی و شهرهای ممالک مجاور ایران چون استانبول ، باکو و تفلیس که معماری آنها ترکیبی از معماری شرق و غرب بود و نیز ورود آلبوم‌های عکس و نقشه‌های عمارات اروپایی به ایران ، سبب تحولاتی در معماری ایران گردید و ابوالحسن معمارباشی به پیروی از خواست شاه و سلیقه‌ای که در میان مردم تهران رونق می‌گرفت ، به طرح و ساختن بناهایی به شیوه نوین پرداخت.
اثر برجسته وی از آنگونه بناها«عمارت خوابگاه»ناصرالدین‌شاه است که در میان باغچه، حرم‌خانه با سبکی کاملاً متفاوت با ساختمان‌های سنتی ایرانی ساخته شد .  این نخستین بار بود که بنایی با ویژگی‌های معماری اروپایی در میان قصرهای سلطنتی ایران بر پا می‌شد. عمارت به تقلید از قصر «کوچوک سو» در استانبول ساخته‌شده و آن را از خارج با تزئینات حجاری و بنایی و محجرهای فلزی در گرد بام و از داخل با کاشی‌کاری‌های برجسته صورت دار در بدنه تزیین نمودند و سر بخاری‌ها و نقاشی‌های این بنا را استاد بهرام نقاش کرمانشاهی با مجالس جشن و سرور نقاشی کرده بود. این بنا در 1338 ش تخریب شد . معمارباشی در حدود 60 سالگی به مرض حصبه در تهران درگذشت .