نشریه شماره   162   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

ممیـزی انرژی شرط بهينـه‌سازي


گروه تاسيسات: بهينه‌سازي انرژي در ساختمان‌هاي كشور اولويت‌ اصلي اولويت اصلي مسئولان است كه وزارت‌خانه‌ها و سازمان‌هاي مختلفي از جمله وزارت نيرو، وزارت نفت، وزارت مسكن و شهرسازي، سازمان بهره‌وري انرژي، انجمن بهينه‌سازي و شركت‌هاي مختلف خدمات انرژي در اين بخش دخيل هستند. با اين حال بايد توجه داشت؛ نخستين گام جهت ارائه راهکارهاي بهينه‌سازي مصرف انرژي، انجام مميزي انرژي ساختمان مي‌باشد. مميزي انرژي ساختمان شامل بررسي و شناسايي مصرف کنندگان عمده انرژي در ساختمان از نظر کمي و کيفي، اندازه‌گيري و تحليل مصرف انرژي بخش‌هاي مختلف ساختمان و ارائه راهکارهاي کاهش مصرف انرژي است. در مميزي انرژي با انجام بازدیدهای میدانی و جمع‌آوری قبوض انرژی، مصارف انرژي بررسي شده تا پتانسيل‌هاي کاهش مصرف انرژي در ساختمان‌ها تعيين و پيشنهادات لازم براي بهينه كردن مصرف بخش‌هاي مختلف ساختمان ارائه گردد.

در پروژه‌هاي مميزي با اندازه‌گيري کميت‌هاي مختلف مرتبط با انرژي نظير دما، رطوبت، ميزان مصرف برق و گاز، شدت مصرف انرژي (ميزان مصرف انرژي با توجه به زير بناي ساختمان) محاسبه و با مقادير مرجع مقايسه مي‌گردد. همچنين با انجام تحليل‌هاي مختلف نظير بررسي عايق کاري پوسته خارجي ساختمان، پتانسيل‌هاي صرفه‌جويي انرژي تعيين مي‌شود و در نهايت راهکارهاي کاهش مصرف انرژي ساختمان بهمراه توجيه فني و اقتصادي آنها ارائه مي شود.

مراحل انجام مميزي انرژي

گام اول در مميزي انرژي، جمع‌آوري سوابق مصرف انرژي ساختمان است. با بررسي روند مصرف انرژي در ماه‌هاي مختلف، عوامل مختلف در افزايش مصرف انرژي اعم از تغيير فصول، اضافه شدن مصرف کنندگان انرژي، مصارف بي‌مورد و... شناسايي مي‌شود. همچنين مقايسه ميزان مصرف انرژي در سال، مينيمم و ماکزيمم مصرف انرژي در هر فصل، از جمله مواردي است که مورد تحليل قرار مي‌گيرد. از طرف ديگر، شاخص‌هاي مصرف انرژي، امکان مقايسه با استانداردهاي مصرف انرژي در ساختمان را با توجه به کاربري ساختمان فراهم مي کند.

مرحله بعد، تهيه ليست مصرف کنندگان عمده انرژي ساختمان است، به اين ترتيب مي‌توان تعيين نمود که هر بخش از ساختمان اعم از روشنايي، تجهيزات الکتريکي، سيستم حرارتي و برودتي ساختمان و ... به چه ميزان در مصرف انرژي سهيم هستند که اين موضوع کمک شاياني در تحليل پتانسيل‌هاي کاهش مصرف انرژي ساختمان مي‌کند.

اندازه‌گيري و تحليل مصرف انرژي بخش‌هاي مختلف ساختمان گام بعدي است. در اين بخش پارامترهاي مختلف مرتبط با انرژي نظير دما، رطوبت، مصرف برق و محاسبه انتقال حرارت از جداره‌هاي ساختمان مورد توجه بوده و کليه بخش‌هاي ساختمان که امکان اتلاف انرژي در آنها وجود دارد، مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد و مطابق با مبحث 19 مقررات ملي ساختمان و يا استاندارد بين المللي IECC ميزان انتقال حرارت هر بخش با مقدار مرجع مقايسه و ارزيابي مي‌شود.

در بخش تاسيسات حرارتي و برودتي ساختمان، کارکرد تجهيزات حرارتي و برودتي موتورخانه مرکزي نظير ديگ آبگرم، چيلر جذبي يا تراکمي، سيستم پمپاژ آب، برج خنک کن، عايقکاري موتورخانه و کنترلرهاي دمای ساختمان مورد بررسي قرار مي‌گيرد و پارامترهاي مختلف جهت محاسبه راندمان اين تجهيزات اعم از دبي آب، ميزان هواي اضافه احتراق، دما و ... اندازه گيري مي‌شود.

همچنين در بخش تاسيسات الکتريکي و روشنايي، وضعيت مصرف کنندگان الکتريکي اعم از تجهيزات اداري، تجهيزات خانگي آسانسور، مصارف الکتريکي سيستم سرمايش و گرمايش و ... مورد بررسي قرار مي‌گيرد و در صورتي که مصرف کننده پرمصرفي در سيستم وجود داشته باشد که نياز به تعمير و يا خارج کردن از مدار باشد، اين کار صورت مي‌پذيرد. همچنين در بخش روشنايي ساختمان با استفاده از دستگاه لوکس متر، ميزان شار نوري فضاهاي داخلي ساختمان اندازه‌گيري مي‌شود و بر اساس مبحث 13 مقررات ملي ساختمان مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد. بررسي، نحوه سيم‌کشي و موقعيت کليدها، نوع بالاست‌ها و لامپ‌ها، وجود سنسورهاي روشنايي و ... از جمله مواردي است که مي‌توان با اصلاح آن از مصرف بي‌مورد جلوگيري نمود.

راهکارهاي کاهش مصرف انرژي

پس از تعيين عوامل مختلف اتلاف انرژي در ساختمان، راهکارهاي اجرايي لازم جهت افزايش بهره‌وري انرژي و کاهش مصرف انرژي در بخش‌هاي؛ عايقكاري ساختمان، روشنايي بهينه، انرژي خورشيدي، ادوات كنترل دما، بهينه‌سازي در موتورخانه، پنجره‌هاي عايق، تاسيسات نوين حرارتي و برودتي و تجهيزات كاهنده برق ارائه مي‌شود. اما سوال اينجاست؛ کداميک از اين راهکارها براي يک ساختمان از اولويت اجرايي برخوردار است؟ براي پاسخ، بايد راهکارهاي ارائه شده را از نظر فني و اقتصادي ارزيابي نمود.

به اين منظور ابتدا، پتانسيل‌هاي کاهش مصرف انرژي در هر بخش ساختمان اعم از عايقکاري، تاسيسات حرارتي و برودتي و تجهيزات الکتريکي و روشنايي ساختمان تعيين و ميزان هزينه انرژي ساليانه هر بخش محاسبه مي‌شود. در مرحله بعد، راهکارهاي بهينه‌سازي مصرف انرژي در هر بخش و هزينه اجراي هر راهکار محاسبه مي‌شود. براين اساس کليه راهکارهاي ارائه شده از نظر فني و اقتصادي مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد.

از نظر اقتصادي محاسبه مدت زمان بازگشت سرمايه هر راهکار، معيار بسيار خوبي براي تعيين اولويت‌هاي اجرايي راهکارها است که به صورت نسبت هزينه اجراي راهکار به صرفه‌جويي هزينه‌هاي انرژي ساليانه در اثر اجراي آن راهکار تعريف مي‌شود. بر اين اساس راهکارها در سه دسته کم هزينه (بازگشت سرمايه کمتر از يک سال)، هزينه متوسط (بازگشت سرمايه بين يک تا سه سال) و پر هزينه (بازگشت سرمايه بيشتر از سه سال) قرا مي‌گيرند.

سطوح مميزي انرژي

بر اساس استانداردAS/NZS3598 مميزي انرژي در سطوح مختلف انجام مي‌پذيرد که با توجه به ميزان زمان و هزينه‌اي که کارفرما جهت انجام آن صرف مي‌کند، سطح آن تعيين مي‌شود.

*مميزي انرژي عبوري يا سطح 1 (Walk- Through Energy Audit )

اين نوع مميزي انرژي کم هزينه‌ترين مميزي انرژي است که با بازديد از ساختمان توسط يک کارشناس خبره و با تجربه و مشاهده سوابق انرژي، نوع تجهيزات و تاسيسات و... پتانسيل‌هاي صرفه‌جويي انرژي به صورت کلي مشخص مي‌گردد.

* مميزي انرژي مقدماتي يا سطح 2 (Elementary-Energy Audit)

اين نوع مميزي انرژي علاوه بر طي مراحل مميزي انرژي عبوري براي تعيين کمي کليه مصارف و اتلاف‌هاي انرژي کلي واحدهاي مختلف ساختمان نيازمند دستگاه‌هاي اندازه‌گيري دقيق و انجام آزمايش‌هاي متفاوت مي‌باشد و راهکارهاي بهينه‌سازي مصرف انرژي توجيه فني و اقتصادي مي‌شوند.

* مميزي انرژي جامع يا سطح 3 (Comprehensive Energy Audit)

اين مميزي انرژي يک مرحله بالاتر و جامع‌تر از مميزي انرژي مقدماتي واحدها مي‌باشد. در اين نوع مميزي انرژي ضمن بررسي چگونگي و ميزان مصرف انرژي در بخش‌هاي مختلف نظير روشنايي، فرآيندها و ... با تجزيه و تحليل تفصيلي تجهيزات به کمک مدل‌هاي آناليز (در صورت نياز) الگوي مصرف انرژي در بخش‌هاي مختلف تعيين و عملکرد واحد تحت تأثير پارامترهاي مختلف پيش بيني مي گردد.

سخن پاياني

نکته قابل تامل در خصوص بهينه‌سازي مصرف انرژي اين است که بسياري از سازمان‌ها براي کاهش مصرف انرژي تنها به مميزي انرژي سازمان خود بسنده مي‌کنند، در حالي که مميزي انرژي تنها يکي از ابزارهاي مديريت انرژي است که به سازمان امکان تحليل و بررسي وضعيت مصرف انرژي ساختمان را در يک مقطع زماني مي‌دهد و اگر مابقي اقدامات مديريت انرژي در سازمان اعم از طرح‌ريزي سيستم، تشکيل کميته انرژي، تعيين چشم انداز و اهداف، مستند‌سازي و همچنين پايش مستمر فعاليت‌هاي مجموعه سازمان در طول زمان انجام نپذيرد، تنها به صورت مقطعي شاهد کاهش مصرف انرژي خواهيم بود و مصرف انرژي در سازمان‌ها در طول زمان تغيير محسوسي نخواهد يافت.