هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   226   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

بـه بیستـون برگردیـم

کدمطلب: 3326 
میترا یزدچی
معماری ایرانی  از زیباترین و بی‌نظیرترین معماری‌های دنیاست که در طی قرون متمادی همچنان مرکز توجه همگان بوده و هست. این زیبایی و چشم‌نوازی به‌گونه‌ای است که نظر هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند. در این میان سیاحان سفرنامه‌نویس به‌عنوان گروهی از نویسندگان و پژوهشگران عالم و صادق در سفرهایی که به ایران داشته‌اند به بیان ویژگی‌های معماری ایرانی پرداخته‌اند که امروزه  از منابع مهم در تاریخ معماری ایرانی است.
در ادامه بررسی معماری ایران از نگاه سیاحان و سفرنامه‌نویسان، به بررسی سفرنامه «مسیو اولیویه» می‌پردازیم:
«اولیویه» در ایام سلطنت آقامحمدخان و فتحعلی‌شاه به ایران سفر کرده و سفرنامه او حاوی مطالب سودمندی برای محققان در تاریخ ایران عصر قاجار است.
این جهانگرد پیش از حرکت به ایران، سفرنامه‌های چند سیاح فرانسوی را که قبل از او به ایران سفر کرده بودند مطالعه کرده و با شوق دیدار کشور ما عزم سفرکرده و از کشورهای دیگری نیز دیدار کرده است.
در بخشی از این سفرنامه می‌خوانیم:... حال به بیستون برگردیم. چون به کنار رودخانه کوچکی که از طرف شرقی کاروانسرا جاری بود رفتیم اول چیزی که به نظر آوردیم، لوحه‌ای از سنگ تراشیده شده بود که قطعاً از زمان سلطنت‌های باستان بود.
این الواح در سنگ مرمر سرخی، نیکو به‌عمل‌آمده بودند و چهارخانه داشتند. دو خانه که متقابل بود و صورت انسانی که حجاری آن را به درجه اعلی بودند.
یکی از این احجار صورت پادشاه جوانی بود که در دست راستش شئی گرد گرفته بود وهمچنین شئی مثلث شکل و طولانی در کنارش بود.
در دست چپ او شئی دیگری وجود داشت که شبیه کتاب بود و چنان ساخته شده بود که گویی هم‌اکنون ساخته شده است.
در زیر این دست اشکالی شبیه گل یا میوه دیده می‌شد و لباس‌های آنها ظاهراً قیمتی و گران‌بها هستند.
صورت مقابل صورت اول وجود داشت که آشکارا صورت زنی بود که روی سرش کلاهی گوی‌مانند و کروی‌شکل دیده می‌شد. دو صورت هلالی نیز وجود داشت که گویا شئی شبیه کتاب در دست داشتند.
این مجسمه‌های حجاری‌شده دارای زینت‌های زنانه مرسوم نیز هستند و به نظر می‌رسد لباس‌هایشان هم قیمتی باشد.
در گوشه فوقانی این الواح، گلی قرار دارد که بسیار شبیه گل‌هایی است که در مصر دیده شده است. این گل که قسمتی از گل نیلوفر است، گل گیاه عظیمی است که به یونانی «لوتوس» خوانده می‌شود.
در بخش دیگری از این سفرنامه در رابطه با معماری ایرانی نیز آورده است: اما فن معماری ایرانی بسیار ساده، ظریف، منظم و مرتب‌تر از مملکت عثمانی و به نسبت آب‌وهوای آن موافق‌تر است.
سقف اتاق را چنان به حسن بنا و زینت گران‌بها سازند که موجب تعجب شخص می‌شود. معماران فرنگستان بر ایرانیان اعتراض کنند که در سقف یک عمارت دوچندان برابر آن عمارت مخارج کنند.
ایرانیان صنعت طاق زدن را به نهایت رسانیده‌اند، ازآنجاکه چوب در ایران گران و کمیاب است، از آن صرف‌نظر کنند و یا به قسمی بنای عمارت کنند و خانه‌های خود  از دو طبقه بلندتر باشد از گل می‌سازند.
سقف آنها طاقی و گنبدی است. در داخل و جوف ابنیه نیز چوب، آهن و یا مصالح دیگری که موجب اتصال و استحکام بنا شود به کار می‌رود.
برای دیوارهای ضخیم خارجی، پرچین‌هایی از گل به‌صورت مکعب به روی هم می‌گذارند و دیوار را بالا می‌برند. برای دیوارهای داخلی در سقف نیز، آجر پخته استفاده می‌کنند. در بعضی خانه‌ها قیر را با خاک مخلوط کرده و پیش از استفاده می‌گذارند تا قدری خشک شود و با همان گل به هم متصل می‌کنند.
در ابنیه عمومی مانند مساجد، مدارس، گرمابه‌ها همچنین عمارت پادشاهان و ابنیه عالیه، عموماً از آجر پخته و سنگ تراشکاری استفاده می‌شود.
 مناره‌ها و گنبد مساجد و بعضی عمارات و ابنیه عمومی را کاشی می‌کنند و به سنگ‌های مختلف منقش می‌سازند که هم باعث خوشگلی و هم صیانت آنها از تصرف هوا می‌شود.