نشریه شماره   162   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

هنوز اول راه مجسمه‌سازی هستیم


گروه معماری و دکوراسیون: کاربرد مجسمه در شهر علاوه بر اینکه موجب شکل‌گیری هویت شهری خواهد شد و برای شهروندان خاطره خوبی برجای خواهد گذاشت، می‌تواند بر ابعاد روحی و روانی شهروندان نیز تأثیر بسزایی داشته باشد. شهروندان در حال حاضر انتظار دارند عنصر لذت و آرامش در فضاهای شهری لحاظ شود و به یقین نسبت به این نمادها و مجسمه‌ها در شهر خود توجه نشان می‌دهند. در رابطه با این موضوع ، با سید مجتبی موسوی، مدیر آثار حجمی سازمان زیباسازی شهر تهران گفتگویی انجام داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

وظیفه اصلی شما به عنوان مدیر آثار حجمی سازمان زیباسازی شهر تهران چیست؟

وظیفه اصلی ما طراحی، ساخت و نصب مجسمه برای شهر تهران است. در قالب این وظیفه، مسابقه دو سالانه برگزار کرده، فراخوان داده و نمایشگاه‌های گروهی برگزار می‌کنیم. همچنین نشست‌های تخصصی نیز برگزار کرده و سعی می کنیم در سایر فعالیت‌هایی که در حوزه مجسمه‌سازی کشور برگزار می‌شود، مشارکت داشته باشیم. یکی از دلایل عمده آن این است که فضای مجسمه‌سازی کشورمان را فعال کنیم تا به ایجاد یک فضای حرفه‌ای در مجسمه‌سازی کمک نموده و تهران هم از نتایج آن بهره‌مند شود.

وضعیت آثار تجسمی و حجمی در شهر تهران را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

ازتعدادی اثرشاخص قبل ازانقلاب که توسط هنرمندان بزرگی مثل ابوالحسن خان صدیقی ،رحیم زاده ارژنگ وپرویزتناولی که بگذریم ،پس ازآن با دوران رکودجدی روبه روبوده ایم وکاری دراین زمینه نداریم.

اما در طول یک دهه نسبتاً ثابت در زمینه مجسمه‌سازی شهری سابقه خوبی در تهران داریم که پس از شروع‌آن به مرور پیشرفت خوبی داشت . هر چند در بعضی موارد این روند شتاب کمتری داشته ، اما در چند سال اخیر خوشبختانه فضای بهتری ایجاد شد. البته امکانات ، بودجه و اعتبارات بیشتری برای این موضوع در نظر گرفته شده که باعث شد روند روبه رشدی داشته باشیم و اقدامات مختلف وبرنامه‌ریزی خوبی را در این زمینه ترتیب داده ایم که باعث شده چه از نظر آماری و کمی و چه به لحاظ کیفی نتایج مثبت وقابل توجهی به دست بیاوریم. از این نوع موارد می‌توان به سفارش، طراحی و ساخت مجسمه از طریق فراخوان‌های عمومی و اعلام موضوعات مختلف و همین طور راه‌اندازی دو سالانه‌ای تحت عنوان «مجسمه‌های شهری » و راه‌اندازی سمپوزیوم‌های مختلف مجسمه‌سازی اشاره کرد . ماحصل این اقدامات به وجود آمدن تعداد زیادی مجسمه بوده که بسیاری از آنها در فضاهای شهری قابل رویت است.

کارشناسان بر این باورند ؛ بسیاری از مجسمه‌هایی که در دوسالانه‌ها ارائه می‌شود، مطلب خاصی را به بیننده القاء نمی‌کند و محتوای آن از مفهوم ایرانی و اسلامی خالی بوده و نمی‌تواند آرامش خاصی را به بینندگان القاء کند؟

یک بحث مهم در مجسمه‌های وارداتی که از چین می‌آید، جنبه دکوراتیو آن است. عده‌ای که منافع مالی قضیه را دنبال می‌کنند، طبعاً شرکت‌هایی هستند که به دنبال منافع شان بوده و این جزو کسب و کارشان است .

گاهی اوقات نمونه کارهایی که بیشتر جنبه تزیینی داشته و دکورهای خوبی هستند، در بسیاری از موارد نیز دکورهای نامناسبی به شمار می روند و کارهایی که بسیار سطحی بوده، معنا، مفهوم و محتوای درونی ندارند و نمی‌توان گفت حضورشان در محیط، بار فرهنگی و یا محتوایی همراه داشته و به ارتقای فرهنگی محیط کمک می‌کند. در حال حاضر شاهد هستیم ؛ سازه ‌های صرفاً تزیینی فقط در یکی دو سال اول که برق و جلایی دارند، محیط را تحت‌الشعاع قرار می دهند ولی پس از آنکه کهنه شدند ، به عنصری مزاحم تبدیل می‌شوند و ما هم از مخالفان اصلی این نوع کارها هستیم. درباره بقیه کارها که ماحصل ایده پردازی، ساخت‌وساز و طراحی هنرمندان خودمان است، می‌توان گفت: هنرمندان مختلف با ایده‌های مختلف ، طرح‌های متنوعی ارائه می‌کنند و تنوع ایده و طرح موجب خلق آثار متنوع می‌شود زیرا برای ایجاد یک فضای متنوع شهری به انواع ایده‌ها، طرح‌ها، مجسمه‌ها و آثار خلاقانه نیاز داریم و طبیعی است که اگر از هر ایده‌ای در جای مناسب استفاده شود، می‌تواند مفید باشد ولی در جای نامناسب، هرچند کار خوبی باشد، نتیجه معکوس خواهد داشت.

در بعضی کشورها مجسمه‌هایی ساخته می‌شود که به عنوان نماد شهر از آن یاد می‌کنند ولی در ایران هنوز چنین چیزی وجود ندارد، فکر می‌کنید دلیل آن چیست؟

شما از شهرهایی حرف می‌زنید که اگر مجسمه هم نداشته باشند، معماری آن شهرها به گونه ای است که هویت خاصی به شهر بخشیده و به عنوان نماد آن شهر محسوب می‌شود. به عنوان مثال وقتی می‌گویید اسپانیا، دیگر نیازی نیست از معماری و نمادهای آن تعریف کنیم زیرا بعضی بناهای یادبود و بعضی نشانه‌های شهری که به نشانه‌های ملی آن تبدیل شده ، طی ادوارمختلف و در طول قرن‌ها ایجاد شده است. این سنت معماری ادامه یافته و باعث شده امروزه اسپانیا و بسیاری از کشورهای اروپایی را به سبک های دوره های تاریخی آنها بشناسیم. وقتی می‌گوییم پاریس شهر مجسمه‌هاست، همه مجسمه‌های پاریس را در طول 20 سال نساخته‌اند بلکه با گذشت زمان، بسیاری از آنها به وجود آمده و اتفاقات زیادی افتاده ولی به دلیل اینکه ، سلسله‌ای از اتفاقات پشت سرهم بوده، بر اساس فرهنگ اصیل آن کشور انجام‌شده و طبیعتاً مجموعه‌ای از اتفاقات را که در طی قرن‌ها افتاده به عنوان نمادهای فرهنگی می‌شناسیم . طبیعی است اگر بخواهیم در کشور خودمان به دنبال این نوع نمادها بگردیم، در حوزه معماری اسلامی بسیاری از آن نمادها را داریم اما در مجسمه‌سازی در اول راه هستیم و به جز موارد معدود ،چه از زمان ساسانیان و اشکانیان وچه بافاصله‌های خیلی طولانی در سال‌های بعد، نمی‌توانیم در مجسمه‌سازی به چیزی اشاره‌کنیم که از آن به عنوان نشان و نماد کشورمان نام ببریم.

در حال حاضر هم که در مجسمه‌سازی فعال‌شده‌ایم، نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم هر مجسمه‌ای که در کشور به وجود می‌آید به نماد و نشانه تبدیل شود زیرا از هزاران مجسمه که ساخته می شود ممکن است یکی از آنها این قابلیت را پیدا کند که به نماد و نشانه تبدیل شود. در مجسمه‌سازی هم ما باید صبر و تحمل و سعه‌صدر زیادی داشته باشیم و فضایی ایجاد کنیم که هنرمندان مجسمه‌ساز زیادی بتوانند فرصت کارداشته و آثار بیشماری را خلق کنند تا این اتفاق بیفتد.

برای حمایت از هنرمندان مجسمه‌ساز در کشور چه تمهیداتی اندیشیده‌اید؟

اقتصاد هنرهای تجسمی در کشور ما نابسامان است و معدود هنرمند تجسمی در کشور ما وجود دارد که از طریق خلق اثر و فروش آثارش بتواند زندگی کند. اگر هم با سماجت این کار را ادامه دهد به طور حتم زندگی‌اش با مشکلات بسیار زیادی روبه روست و هرچندممکن است به خاطر عشق و علاقه‌اش تحمل کند ولی خودش و خانواده‌اش در مضیقه هستند. هنر مجسمه‌سازی در سال‌های اخیر به مدد سفارش‌های شهری و پروژه‌های عمرانی که انجام‌شده و هنرمندان می‌توانند در آن حضورداشته، قدری بهتر از بقیه رشته‌ها فعالیت دارد ولی به گونه ای نیست که کفاف معیشت مطلوب هنرمندان مجسمه‌ساز را بدهد. موقعی می‌توانیم ادعا کنیم، مجسمه‌سازی داریم که هنرمند مجسمه‌ساز با بنیه قوی مالی بتواند به صورت جدی و حرفه‌ای با طیب خاطر و بدون دغدغه به طراحی و ایده پردازی و ساختن مجسمه بپردازد. لازم است این را هم بگویم؛ من هنوز هم از گفتن این جمله که مجسمه‌سازی داریم احتیاط می‌کنم، گرچه درحال حاضر به نظر می‌رسد مجسمه‌سازی نسبت به رشته‌های دیگر فعال‌تر شده ،اماهنوزتارسیدن به شرایط مطلوب ،راه سخت وطولانی درپیش است.