نشریه شماره   225   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

مستاجران بدون متولی رها شده اند

 کد مطلب: 3377
مریم شکرانی
 بازار مسکن در ایران وضعیت نامساعدی را تجربه می‌کند و برخلاف سایر کشورهای جهان، به یکی از پول‌سازترین و سوداگرانه ترین بازارهای ایران تبدیل‌شده است. به همین دلیل ساخت و دلالی مسکن در ایران از حالت حرفه‌ای و تخصصی خارج‌شده و هر گروهی از پزشک و کارخانه‌دار گرفته تا بانک‌ها وارد سرمایه‌گذاری در این حوزه شده‌اند. این وضعیت به‌جایی رسیده است که حالا تمام حلقه‌های متصل به بازار مسکن وضعیت سوداگرانه عجیبی را تجربه می‌کنند.
به گفته عباس آخوندی وزیر راه و شهرسازی حدود 60 درصد قیمت مسکن در کشور و تا 95 درصد در تهران مربوط به زمین است و از آن‌سو مالکان بدون هیچ‌گونه محدودیت قانونی تعیین‌کننده مطلق قیمت‌ها در بازار هستند. تشکیل بانک اطلاعاتی ملک و ساختمان، طرح کاداستر زمین‌های شهری، سامانه کنترل قیمت‌ها در بازار خریدوفروش و اجاره مسکن، دریافت مالیات از خانه‌های خالی و سوداگران زمین و ... همه و همه طرح‌هایی است که در طول سال‌های گذشته مطرح‌شده است و به بهانه‌هایی مانند نبود آمارهای دقیق یا اصل حقوق مالکیت همگی از دستور کار سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی خارج شده‌اند.
این مسئله سبب شده است که در حال حاضر بازار معامله و اجاره مسکن در ایران تک‌قطبی شده و تنها تعیین‌کننده این بازار، مالک باشد. مالکی که می‌تواند حتی فراتر از قانون‌گذاری عمل کند. در این میان قدرت بی‌چون‌وچرا و مطلق مالکان باعث شده تا وضعیت بازار ایران آنچنان ازهم‌گسیخته شود که بنیان بیشتر طرح‌های مسکن وزارت راه و شهرسازی به پرداخت تسهیلات و وام بانکی به خریداران منحصر شود و از آن‌سو قدرت پایین وام دهی بانک‌ها، خریداران را در بن‌بست تأمین مالی بگذارد. موضوعی که آخوندی نیز به آن معترف شده و حالا به سیل افزایش اجاره‌نشین‌ها دامن زده است.
در این میان در بازار اجاره برخلاف بازار به رکود نشسته خریدوفروش، تقاضا روزبه‌روز افزایش‌یافته و انگیزه مالکان برای درآمدزایی از اجاره‌نشینان را تقویت می‌کند. بااین‌وجود مستأجران به‌عنوان مصرف‌کننده بدون هیچ متولی و حمایتی در بازار مسکن رهاشده‌اند. موضوع تشکیل انجمن مستأجران را با فعالان این بازار یعنی مالکان و دفاتر معاملاتی مسکن در میان گذاشته‌ایم که در ادامه نظرات آنها را می‌خوانید:
ضعف‌های اساسی و قانونی برای کنترل بازار داریم
صمدی که در خیابان آذربایجان تهران بنگاه املاک دارد دراین‌باره به پیام ساختمان می‌گوید: ایجاد انجمن مستأجران در شرایطی که ما هیچ قانونی برای کنترل قیمت مسکن نداریم، در صورت توجه می تواند کارگشا باشد، اما اگر یادتان باشد در دولت احمدی‌نژاد مسئله کنترل دستوری قیمت املاک و اجاره‌بها مطرح شد با این حال این موضوع اجرایی نشد زیرا آقایان معتقد بودند قیمت‌گذاری برای املاک و اجاره‌بها ،وجاهت حقوقی و شرعی ندارد و مالک مختار است هر بهایی که دوست دارد برای ملکش تعیین کند.
وی ادامه می‌دهد: بنابراین و در وهله اول باید پاسخی برای این خلأهای قانونی پیدا شود که آیا ما واقعاً تصمیم داریم این بازار بزرگ را تحت کنترل و نظارت ببریم یا نه؟ در غیر این صورت سرنوشت این انجمن نیز مشابه سایر انجمن‌ها و تشکل‌های فعال در این حوزه می‌شود که اختیارات محدود دارند و اثرگذاری چندانی ندارند.
شرافتی که در محدوده منطقه سعادت‌آباد تهران به معاملات املاک مشغول است، می‌گوید:  انجمن مستاجران به‌طورقطع و یقین در صورت تشکیل به حمایت جدی نیاز دارد زیرا اصولاً تشکل‌ها در ایران از قدرت لازم برخوردار نیستند. وقتی اتحادیه یا انجمن‌هایی وجود دارد که اعضای آن ثروتمندترین و تحصیلکرده ترین کارخانه‌داران یا تاجران هستند و در رسیدن به اهداف خود با موانعی روبه رو هستند، انجمن مستاجران به طریق اولی بایستی از حمایت برخوردار باشد تا بتواند مؤثر باشد.
بودن انجمن حامی مستأجران بهتر از نبودن است
امیرآبادی دیگر فعال بازار مسکن در محدوده پل گیشا نکاتی را به پیام ساختمان یادآوری می‌کند و می‌گوید: در حال حاضر هیچ رکن بازار مسکن ایران مشمول قیمت‌گذاری و کنترل نیست. از مصالح ساختمانی و مزد کارگران گرفته تا زمین و مسکن و اجاره‌بها، در چنین شرایطی که هیچ ابزار کنترلی وجود ندارد و سال‌هاست سیاست‌گذاران زیر بار این مسئله نرفته‌اند، بنابراین باید پرسید تشکیل انجمنی مثل انجمن مستأجران چه تحولی می تواند ایجاد کند؟.
وی ادامه می‌دهد: البته از این بعد که مستأجر به‌عنوان مصرف‌کننده صاحب صنف و تریبون می‌شود، حرکت بدی نیست. زیرا در حال حاضر تنها تصمیم‌گیرندگان مطلق برای بازار مسکن مالکان هستند. قدرت مالکان به‌اندازه‌ای است که حتی قانون و کنترل بالادست‌تری برای آن وجود ندارد. اینکه با تشکیل انجمن مستأجران بشود این تک‌صدایی را از بین برد، می‌تواند حرکت خوبی باشد و وجود این انجمن بهتر از نبودنش است.
برخلاف ادعای برخی ها اجاره رونق دارد
رضایی زاده؛ فعال بازار مسکن در محدوده رسالت نیز به پیام ساختمان می‌گوید: اجحاف در حق مستأجران بیشتر از خریداران مسکن است زیرا برخلاف ادعای عجیب کارشناسان و مسئولان رکود بازار مسکن هیچ ربطی به کاهش یا ثبات نرخ اجاره‌بها ندارد. در شرایط رکود خریدوفروش صورت نمی‌گیرد درنتیجه همان‌طور که شاهدید مالک ناچار می‌شود اندکی قیمت‌های خود را تعدیل کند اما در شرایط رکود نه‌تنها در بازار اجاره تقاضا همچنان به قوت خود باقی است که بسیاری از خریداران ناتوان نیز به سیل مستأجران پیوسته و تقاضا در این بازار را افزایش می‌دهند.
وی ادامه می‌دهد: بنابراین در بازار اجاره هیچ رکودی که وجود ندارد، در شرایط نابسامان بازار خریدوفروش، بازار اجاره رونق را نیز تجربه می‌کند. با این وصف اجاره‌بها همچنان سیر صعودی خود را دنبال کرده و واقعاً ثبات قیمتی وجود ندارد، با این توضیح تشکیل انجمنی برای حمایت از این قشر لازم و ضروری است.
این فعال بازار مسکن تأکید می‌کند: از طرفی در حال حاضر مالکان عمده بازار بسازوبفروش‌ها، بانک‌ها، مالکان و سوداگران زمین و محتکران مسکن هستند. این افراد از رانت و ثروت کافی برای اثرگذاری بر بازار مسکن برخوردارند و این تنها مصرف‌کننده و مستأجر است که بدون حمایت و متولی به حال خود رهاشده است.
دلالان مخالفند!
مالک یک آژانس معاملات املاک در محدوده قیطریه که حاضر به ذکر نامش نیست، هم دراین‌باره به پیام ساختمان می‌گوید: بسیاری نظر خوشی نسبت به این ایده ندارند، زیرا این اشخاص از ذی‌نفعان بازار مسکن هستند و در قیمت‌گذاری‌ها نقش زیادی دارند.
او ادامه می‌دهد: واقعیت این است که تعدادی از کسانی که کارشان مشاوره برای خریدوفروش و اجاره و دلالی مسکن است، بابت اجاره و فروش مسکن باقیمت‌های قابل‌توجه از مالکان پورسانت می‌گیرند، بنابراین تشکیل انجمنی که می‌تواند محدودشان کند، در این شرایط یک مقدار مشکل است.
این فعال بازار مسکن همچنین تأکید می‌کند: مشکلات بازار مسکن ایران ریشه‌دار است و هر بخشی از آن متأثر از اشکالات بخش دیگر است. با این حساب تا معضلات اقتصاد کشور در بعد کلان رفع نشود و این بازار به‌صورت دقیق و حرفه‌ای و به‌دوراز منافع عده‌ای سیاست‌گذاری نشود، مشکلات این حوزه همچنان به قوت خود باقی است.