هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   225   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

ای نسیم سحر آرامگه یار کجاست؟

کد مطلب: 3072
آرامگاه حافظ، این شاعر شیرین‌بیان و رند زمان در شیراز قرار دارد. لسان‌الغیب در زمان خود شعری سرود و در آن پیش‌بینی کرده بود: «بر سر تربت ما چون گذری همت خواه که زیارتگه رندان جهان خواهد بود»
آرامگاه حافظ در باغ مصلای شیراز، هر ساله در روز 20 مهر و همزمان با بزرگداشت حافظ، میزبان دوستداران فرهنگ، هنر و شعر ایرانی است. بنایی که با معماری خاص و زیبای خود، یادگار معماری درخشان ایرانی در دوره‌ زندیه و تلفیقی از هنرهای بی‌نظیر تجسمی است.
مساحت حافظیه ۲ هکتار بود و شامل ۲ صحن شمالی و جنوبی که این صحن‌ها توسط تالاری از یک‌دیگر جدا شده‌ است. این مجموعه ۴ درب ورودی-خروجی دارد که درب اصلی در سمت جنوب آن، دو درب در سمت غرب آن و یک درب در سمت شمال‌شرق آن قرار گرفته‌است.
تالار حافظیه که از آثار دوره زندیان است، ۵۶ متر طول و ۸ متر عرض داشته و از ۲۰ ستون سنگی، هرکدام به ارتفاع ۵ متر تشکیل شده‌است. این تالار پیش‌تر شامل ۴ ستون و ۴ اتاق بوده که بعدها اتاق‌ها از محدوده آن حذف گردیده‌است. در سمت شرق و غرب تالار ۲ اتاق -یکی متعلق به سازمان میراث فرهنگی و دیگری مربوط به دفتر آرامگاه- وجود دارد. شیوه معماری این تالار مربوط به دوره‌های هخامنشیان و زندیان است.
در سال ۸۵۶ ه. ق. (۱۴۵۲) حدود ۶۵ سال پس از وفات حافظ شمس‌الدین محمد یغمایی، وزیر میرزا ابوالقاسم گورکانی؛ حاکم فارس، برای اولین بار عمارتی گنبدی شکل بر فراز مقبره حافظ بنا کرد و در جلو این عمارت، حوض بزرگی ساخت که از آب رکن‌آباد پر می‌شد.
کریم‌خان زند (۱۱۵۲ ه. ش) بر مقبره حافظ، بارگاهی به سبک بناهای خود ساخت (تصویر) و بر تربتش سنگی مرمرین نهاد که سنگ امروز نیز باقی است و دو غزل از حافظ به شیوه نستعلیق توسط حاجی آقاسی‌بیک افشار آذربایجانی نگاشته شده‌ که مطلع آن دو غزل چنین است:
مژده وصل تو کو، کز سر جان برخیزم          
  طایر قدسم و از دام جهان برخیزم
و
ای دل غلام شاه جهان باش و شاه باش             
پیوسته در حمایت لطف اله باش
رمز و راز معماری آرامگاه
بخش جنوبی آرامگاه نماد دنیای مادی و ظواهر فریبنده آن است. با نزدیک‌تر شدن به آرامگاه، انسان از بند هواهای نفسانی آزاد شده و بالارفتن از ایوان به منزله معراج عرفانی و سیر و سلوک در دنیای ملکوت است. به تدریج آرامگاه که نماد خورشید است، نمایان می‌شود و پایین‌آمدن از ایوان، نماد تعظیم در برابر این خورشید درخشان است. ایوان از ۲ ردیف پلکان تشکیل شده که هر ردیف شامل ۹ پله ‌است. در ادبیات فارسی، ۹ آسمان‌ بود و مقدس شمرده می‌شد.
بخش شمالی آرامگاه نماد دنیای ملکوت است؛ چراکه در این قسمت به آرامگاه می‌رسیم که نماد دست‌یابی به حقایق و رمزورازهای دنیاست. این بخش شامل ۸ درب ورودی و خروجی است؛ همچنین آرامگاه نیز از ۸ ستون سنگی تشکیل یافته‌است. عدد ۸ نماد سده هشتم (سده‌ای که حافظ در آن می‌زیسته) و هشت درب بهشت است.
نمای بیرونی گنبد آرامگاه، نماد آسمان بوده و به شکل کلاه درویشان ترک است. گنبد از درون با رنگ‌های مختلف عرفانی آراسته شده‌است؛ آبی فیروزه‌ای (نماد بهشت)، سرخ ارغوانی (نماد شراب ازلی)، سیاه و سفید (نماد شب و روز) و قهوه‌ای سوخته (نماد خاک) است.
معماری معاصر بنا
این اثر تاریخی در سال 1316 شمسی به دستور رضا پهلوی و با طرح آندره گدار، معمار مشهور فرانسوی، با حفظ 4 ستون به شکل امروزی تجدیدبنا شد. همچنین در جنوب آن، باغ و نارنجستان زیبایی با 2 حوض مستطیل ساخته شد.
آندره گدار فرانسوی که در آن زمان مدیرکل باستان‌شناسی بود، دستور داد 4 ستون دوره زندیه در جای خود حفظ شود و 16 ستون در اطراف آن اضافه و ایوان فعلی ساخته شود.
آرامگاه خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی، در سال 1354 توسط وزارت فرهنگ و هنر با شماره 1009 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.