هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   224   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

دارالفنون دوباره جان می گیرد

کد مطلب: 3159
دارالفنون نام مدرسه‌ای است که به ابتکار میرزا تقی‌خان امیرکبیر در زمان ناصرالدین‌شاه قاجار برای آموزش علوم و فنون جدید در تهران تأسیس شد. دارالفنون را می‌توان نخستین دانشگاه در تاریخ مدرن ایران دانست. ساختمان دارالفنون در خیابان ناصرخسرو در مرکز شهر تهران جای گرفته است.
پس از تصمیم امیرکبیر به ساخت این مرکز آموزشی بی‌نظیر، ساختمان بنیاد آموزشی دارالفنون با معماری میرزارضا مهندس‌باشی در بخشی از ارگ سلطنتی و زمین‌های پیرامون آن پی‌ریزی و کار ساختن آن از ١٢٦٦ قمری آغاز شد و بخش شرقی آن در کمتر از یک سال به پایان رسید؛ در نهایت سال ١٢٣٢ شمسی، سال تولید این بنای رفیع بود که بر چهارسوی آن ٥٠ اتاق هم‌اندازه، هر یک با چهارمتر درازا و چهارمتر پهنا، ساخته‌شده و بخش‌هایی از دیوار آنها را با گچ‌بری و نقش‌های زیبا آراسته بودند.
در ساختمان دارالفنون برای اولین‌بار معماری کارت‌پستالی دیده می‌شود که ستون‌ها به سبک «شبه‌کورنتین»، قوس‌های رومی و ساعت در نمای ساختمان، ساخته شده است. وحید قبادیان در کتاب «معماری در دارالخلافه ناصری؛ سنت و تجدد در معماری معاصر تهران»، درباره اهمیت و جایگاه این ساختمان به‌ظاهر آموزشی به یک نکته مهم اشاره می‌کند که این بنا فارغ از اینکه مکانی برای کسب علم. ایرانی‌ها از فرنگی‌هاست، به‌لحاظ معماری نیز کارت‌پستالی است از معماری اروپا. او می‌نویسد: «اولین مدرسه‌ای که در تهران گونه‌ای از معماری فرنگی در نمای آن مشاهده می‌شود، مدرسه دارالفنون (١٢٦٨-١٢٦٦ ه . ق) است. در نمای این مدرسه که اولین ساختمان مهم ساخته‌شده در عصر ناصری است، برای اولین‌بار قوس‌های نیم‌دایره رومی، ستون‌های شبه‌کورنتین، ساعت و سنتوری مشاهده می‌شود. البته پلان ساختمان‌ها همچون مدارس قدیمیه به‌صورت حیاط مرکزی است و اتاق‌ها گرداگرد حیاط قرار دارند؛ لذا این ساختمان نه‌تنها اولین مدرسه در تهران و ایران است که در آن یافته‌های علمی اروپاییان به شیوه مدارس اروپایی تدریس می‌شود، بلکه ساختمان این مدرسه نیز اولین بنایی است که آغاز نفوذ معماری فرنگی در پایتخت را به نمایش می‌گذارد.
جایگاه این مدرسه گاه حتی فراتر از موضوعات آموزشی رفته و به پیش‌زمینه تاریخی ایرانیان معاصر در حوزه علم‌آموزی و کسب مهارت‌های زندگی نوین اشاره دارد؛ در چنین جایگاهی، ساختمان دارالفنون هم جنبه‌ای دیگر به خود گرفته و به یک «ارزش تاریخی» بدل می‌شود تا جایی که فارغ‌التحصیلان این مدرسه و نسل‌هایی که از پس آنها با روابطی چون فرزندی یا شاگردی آمده‌‌اند، این مدرسه را نماد گذشتگان و نیکان علمی و فرهنگی خود می‌دانند. یادمان نرود که دامنه وسیعی از فرهنگیان ایران؛ از فروغی تا هدایت، از اقبال آشتیانی تا جلال آل‌احمد و فردیت، خود را شاگردان این مدرسه و محصلان آن می‌دانند؛ بنابراین در فاصله بیش از یک‌ونیم قرن از عمر این مرکز آموزشی، نگرانی از وضعیت ساختمانی آن هرروز بیشتر از دیروز می‌شود. شاید به همین خاطر بود که هم‌زمان با روی‌کارآمدن دولت دکتر روحانی، عملیات بازسازی این مدرسه قدیمی آغاز شد و حتی احمد مسجدجامعی هم در دیدار از آن قول داد از منابع سال ٩٣ شهرداری تهران، یک میلیارد تومان به این پروژه سنگین کمک کند. قرار است تا یک سال آینده یعنی زنگ تحصیلی مهرماه ٩٥، مرمت و مقاوم‌سازی دارالفنون به پایان برسد اما تا پایان چنین پروژه‌ای باید منتظر ماند و دید که آیا مسئولان می‌توانند با کمترین صدمات، روح تازه‌ای به این بنای تاریخی و ماندگار بدمند؟.
دارالفنون در تاریخ  1367/4/25به شماره‌ ١٧٤٨ در فهرست آثار ملی کشور ثبت شد و در سال ١٣٧٨ بنا شد جایگاه اسناد آموزش‌وپرورش ایران شود.