هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   224   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

۵۰ هـزار مدرسـه مرمــت می شود

کد مطلب: 3220
از قدیم می‌گفتند :
"درس معلم ار بود زمزمه محبتی
جمعه به مکتب آورد طفل گریزپای را".
حال اگر معماری مدارس نیز به‌گونه‌ای چشم‌نواز باشد که دانش آموزان در آنجا احساس خوبی داشته باشند مسلماً بر میزان یادگیری و آینده آنها تأثیر بسیار خواهد داشت و رغبت آنان را برای آمدن به مدرسه بیشتر می‌کند .
برخي كارشناسان بر این باورند كه ارزش‌های موجود در معماري ايراني، براي دانش‌آموزانی كه در مدارس ساخته‌شده با استفاده از اين معماري تحصيل می‌کنند، مايه آرامش است. البته در ساخت مدارس با معماري ايراني بايد تكنولوژي روز نيز مورداستفاده قرار گيرد.ضمن آنكه پاسخ به نيازهاي دانش آموزان در سنين مختلف و در نقاط مختلف شهري و روستايي كشور بايد لحاظ شود.
كارشناسان نظام تعليم و تربيت نيز معتقدند؛ مدرسه به‌عنوان مكاني که پایه‌های اجتماعي شدن و شكوفايي استعدادها در آن بنيان گذاشته مي شود، اهميت دارد، البته در اين ميان از پيوند عميق بين فضاي فيزيكي مدرسه و معماري آن با ميزان يادگيري دانش آموزان نمی‌توان غفلت كرد. بر همین اساس در حال حاضر توجه به معماري ايراني در ساخت مدارس از سوي متوليان ساخت مدرسه موردتوجه قرارگرفته است. دراین‌ارتباط نظرات تنی چند از معماران و صاحب‌نظران گرفته‌شده که در ادامه می‌خوانید.
سيستم آموزشي ما دانش آموزان را غربي تربيت می‌کند
مهندس محسن ميرحيدر؛ مشاور رئيس سازمان نوسازي مدارس در ستاد هويت بخشي و مقاوم‌سازی مدارس با بيان اين مطلب كه نفوذ علم و تكنولوژي غربي به‌ویژه در سال‌های گذشته اثرات سنگيني بر همه شئون زندگي ما ازجمله معماري شهري گذاشته است، می‌گوید: «هدف اصلي از تأکید بر استفاده از معماري ايراني در ساخت مدارس، وجود ساخت‌وسازهای بسيار در امر مدرسه‌سازی و همین‌طور تنوع در ساخت آنهاست، چراکه تعداد بالاي اين ساختمان‌ها بر سيماي معماري شهر اثرگذار است. در واقع نفوذ علم و تكنولوژي غربي باعث شده معماري ما تحت تأثیر آن شكل و سيماي معماري كشورهاي غرب را به خود بگيرد. به همين خاطر در سال‌های اخير به‌سرعت از فرم‌ها و طرح‌های خارجي استفاده کرده‌ایم و اين امر براي كشوري مثل ما كه سابقه درخشاني در معماري داشته و توانايي انجام طرح‌ها، نوآوری‌ها و فرم‌های هماهنگ با شرايط جغرافيايي مناطق مختلف خودمان را دارد، چندان پسنديده نيست
وي با تأکید بر اينكه همواره افزايش كميت، كيفيت را تنزل می‌دهد، می‌گوید: «مقررشده است ظرف مدت چهار سال ۵۰ هزار مدرسه مرمت، مقاوم‌سازی و يا از نو ساخته شود. به همين خاطر توجه به معماري اين ۵۰ هزار مدرسه اهميت ویژه‌ای پيدا می‌کند: چراکه اگر در طراحي و ساخت آنها اشتباهي رخ دهد به معني ۵۰ هزار اشتباه در معماري شهري است. البته دراین‌باره با محدوديت تعداد طراحان و پيمانكاران مدارس روبه‌رو هستيم اما با همه محدودیت‌ها قدم‌های مثبتي براي استفاده از معماري ايراني در ساخت مدارس برداشته‌شده است.
ميرحيدر با بيان اين مطلب كه در كنار اصلاح معماري مدارس بايد نظام آموزشي نيز تغيير كند، می‌افزاید: «معماري ايراني مدارس براي اثرگذاري نياز به اصلاح نظام آموزشي دارد. تيم آموزشي فعلي ما برگرفته از غرب است و خودبه‌خود بچه‌ها را براي زندگي غربي تربيت می‌کند. درحالی‌که بايد تعليم و تربيت اسلامي كه روح اسلامي نيز در آن جريان داشته باشد، موردتوجه قرار گيرد.
آرامش در مدرسه ايراني
تأمین امنيت روحي و جسمي دانش آموزان در مدرسه اهميت بسياري دارد. اين امنيت در مدارس زيبا، كارا و ايستا با معماري ايراني تأمین می‌شود.»
مهندس نسترن خسروي ، رئيس گروه معماري سازمان نوسازي مدارس كشور با بيان اين مطلب می‌گوید: «مطالعه روي رشد جمعيت دانش‌آموزی بيانگر آن است كه مدارس ما در گذشته پاسخگوي تعداد محدود جمعيت دانش‌آموزی بود اما در حال حاضر با توجه به رشد بالاي اين جمعيت در دهه‌های گذشته ديگر جوابگو نيست. بنابراين تأمین فضاي مورد نياز با مؤلفه‌های ويژه خود اهميت می‌یابد. به اين معني كه فضاي مدرسه بايد متناسب با شرايط سني و جنسي دانش آموزان باشد.خواسته‌ها، تفكرات و انرژي دانش آموزان ابتدايي با دانش آموزان دبيرستاني قابل‌مقایسه نيست. ارتفاع پله مدرسه ابتدايي بايد متناسب با دانش آموزان مقطع ابتدايي و ارتفاع پله مدرسه دبيرستان متناسب با دانش آموزان دبيرستاني باشد.»
   وي با بيان اينكه بدترين زمین‌ها براي ساخت مدرسه در اختيار آموزش‌وپرورش قرار می‌گیرد، می‌افزاید: «معمولاً زمین‌های شیب‌دار و غیرقابل‌دسترس به امكانات و شرايط لازم به آموزش‌وپرورش اختصاص پيدا می‌کند.درحالی‌که بايد زمین‌های خوب و مرغوب در اختيار قرار بگيرد تا مکان‌یابی درستي درباره آن شود. به‌طور مثال مدرسه ابتدايي در جايي نباشد كه دانش‌آموز مجبور به عبور از بزرگراه‌ها و خیابان‌ها شود بلكه مدارس ابتدايي و همین‌طور مدارس راهنمايي تا حد امكان در مركز محلات قرار بگيرد.»
   خسروي معتقد است: «معماري سنتي ايراني ارزش‌هایی دارد كه واجد ماندگاري است و بايد اين امر در ساخت مدارس لحاظ شود. در گذشته معماران ايراني در طراحي فضاهاي مختلف به جزئيات آن توجه و با آنها زندگي می‌کردند اما در حال حاضر محدوديت زمان در ساخت مدارس، اين امكان را از معماران گرفته است.
بنابراين همان طور كه در فرهنگ ما، انسان ارزشمند است بايد به دانش‌آموز نيز به چشم يك انسان بنگريم. نگاه ارزشي به او باعث می‌شود خواسته‌ها و نيازهاي او ازجمله «مدرسه ايراني» موردتوجه قرار گيرد.»
لزوم استفاده از كارشناسان آموزشي در كنار معماران مدارس
دكتر احمد صافي صاحب‌نظر در حوزه تعليم و تربيت به رابطه تنگاتنگ فضاي فيزيكي (مدرسه) و يادگيري دانش‌آموز اشاره می‌کند و می‌گوید: «معماران ما بايد با زبان روان‌شناسی، علوم تربيتي و چگونگي يادگيري در حد ممكن آشنا باشند. ضمن آنكه بايد با حضور در مدارس مناطق مختلف كشور (مدرسه گردي) از نيازهاي دانش آموزان و كاركنان مدرسه آگاهي پيدا كنند.بنابراين بايد تركيبي از روان شناسان و كارشناسان علوم تربيتي، مشاوران، تكنولوژيست ها و برنامه ريزان آموزشي و معماران مدارس براي ساخت مدرسه در كنار هم قرار گيرد.
البته آشنايي آنها با فرهنگ و ادبيات ايراني و اسلامي نيز اهميت دارد، چراکه اين امر به ثمربخش‌تر كردن فضاي فيزيكي مدارس كمك می‌کند. نگاه این‌چنینی به ساخت و معماري مدارس تحول در مدارس آينده و همین‌طور نظام آموزش‌وپرورش را امکان‌پذیر می‌سازد.»
وي معتقد است: «توجه به معماري همه مدارس بايد مهم تلقي شود. البته اين امر در مقاطع پیش‌دبستانی و ابتدايي بيشتر بايد موردتوجه قرار گيرد.»
   ساختمان‌ها موجودات بی‌روح نیستند
سهیل آصفی – کارشناس ارشد معماری در این زمینه می‌گوید: ساختمانِ مدرسه در واقعیت ابزاری است که هم‌دوش معلمین از قدرت دعوت‌کنندگی برای ایجاد علاقه‌مندی در کودکان جهت پرورش بهتر برخوردار است.
این کارشناس ارشد معماری بیان می‌کند :جامعه‌ای که انتظار پرورش کودکانی مهربان نسبت به خود را دارد، باید در پی ساخت “بنای محبت” باشد. ساختمانی عبوس و بی‌قواره، آنقدر خودخواه که بدون توجه به محیط و کاربر، حرف بی‌ربط خودش را جیغ می‌زند، جز پرخاش و ملال چیزی را به ذهن کودکانِ امروز و آینده‌سازان فردا نمی‌ریزد. مناقصه‌ای که فقط فکرش کاهش هزینه ساخت باشد، نتیجه‌اش ساخته‌شدنِ چیز بی‌هویتی است که باید سی-چهل سال تحملش کنیم تا زمانی که به سبب کیفیت پایینش غیرقابل استفاده ‌شود. اگرچه عمر بنا کوتاه است اما اثراتی که می‌گذارد بلندمدت است؛ یعنی اگر مدرسه‌ای ۴۰سال استفاده بشود و آخرین فردی که از آن خارج می‌شود ۷۰سال زندگی کند، دست‌کم یک قرن بر جامعه تأثیر گذاشته است.
آصفی خاطرنشان می‌کند :مدرسه‌ای که نسبت به محیط‌زیست بی‌تفاوت است، چگونه می‌تواند حافظ محیط‌زیست تربیت کند؟ معلم هنر، هرچقدر که در سر کلاس از معماری و هنر سرزمینش حرف بزند، چه سودی دارد وقتی ساختمانی که در آن درس می‌دهد، هیچ‌چیز از میراث چندین ساله را در ذهن دانش‌آموز تداعی نکند؟ با ورود به مدرسه گویی پا به سرزمین ناآشنایی گذاشته‌ای که نشانه‌های آشنایی از معماری سرزمین تو ندارد.
این معمار در پایان تأکید می‌کند: ساختمان‌ها موجودات سرد و بی‌روح نیستند، آنها اگر در دست نوازنده‌ای چیره‌دست قرار بگیرند، همچون سمفونی‌های بی‌نظیری خواهند بود که چشم هر بیننده را خواهند نواخت و به پرورش صحیح کودکان کمک خواهند کرد.