نشریه شماره   222   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

معمــاری ما آینـــه اقتــصاد ماست

کد مطلب : 2973
آگاهان مسائل علوم انسانی اعتقاد دارند میان مناسبات اجتماعی و اقتصادی ارتباط مستقیم برقرار است. وقتی بخواهیم در زمینه‌های اجتماعی پژوهش کنیم و مناسبات اجتماعی افراد را مورد مطالعه قرار دهیم، به این نکته پی می‌بریم معمولا آنان که ازنظر اقتصادی در وضعیت مطلوبی هستند، از نظر اجتماعی نیز دارای موقعیت و شرایط بهتری هستند وبالعکس آنان که از نظر اقتصادی در وضعیت نابسامانی به‌سرمی‌برند، از نظر اجتماعی نیز دارای مشکلات متعدد هستند. یکی از مواردی که از اقتصاد تأثیر می‌گیرد، معماری است. به همین دلیل سراغ کارشناسان و صاحبنظران صنعت ساختمان رفته‌ایم تا از آنها بپرسیم شرایط رکود و رونق اقتصادی چگونه بر معماری تأثیر می گذارد؟.
معماری خوب با اقتصاد قوی
استاد معماری دانشگاه تهران به پیام ساختمان می‌گوید: اقتصاد بر معماری و بالعکس معماری بر اقتصاد تأثیرگذار است. قطعاً در شرایط رکود اقتصاد، علاوه بر اینکه کاهش ساخت و ساز را شاهد خواهیم بود، به دلیل فقدان توانایی مالی، مالکان تمایلی به معماری‌های زیبا و روح انگیز از خود نشان نمی‌دهند. فقدان معماری و نمای باکیفیت و باهویت هم متقابلاً باعث کاهش کیفیت ساختمان و کوتاه شدن عمر مفید آن می‌شود که به معنای هدررفت سرمایه‌هاست.
محمدمهدی محمودی با بیان این مطلب که معماری آینه جامعه است، اعتقاد دارد: امروز معماری آشفته ما نمایانگر اقتصاد و سایر وجوه زندگی است و تا زمانی که اقتصاد اصلاح نشود، نمی‌توان منتظر معماری آرمانی بود؛ اگر چه ممکن است در برخی موارد شاهد نمونه هایی خلاف این اصل باشیم.
وی ادامه می‌دهد: نه تنها در تاریخ ایران بلکه در تمام تمدن‌ها هر وقت اقتصاد توانمند بوده و پویایی وجود داشته است، معماری باهویت و باشکوهی را شاهد بوده‌ایم.
اقتصاد شرط لازم رونق معماری
برخی معتقدند رونق اقتصاد شرط لازم شکوفایی معماری است و معماری از فقدان ثبات اقتصادی آسیب می‌بیند. رئیس انجمن انبوه‌سازان استان تهران جزو این دسته از کارشناسان است. وی به پیام ساختمان می‌گوید: قطعاً اقتصاد بر تمامی بخش‌ها تأثیرگذار است و معماری هم از این قاعده مستثنی نیست. اقتصاد پایه پیشرفت تمام علوم است و اگر پویایی و ثبات اقتصادی وجود نداشته باشد، معماری هم آسیب می‌بیند.
محتشم با بیان این مطلب که منکر نقش خلاقیت در ارتقای دانش معماری نیستم، خاطرنشان می‌کند: در بسیاری مواقع اقتصاد که باعث پیشرفت علوم شده، زمینه‌ساز بروز خلاقیت بوده است. البته این الزام وجود ندارد که فقط رشد اقتصادی، معماری مطلوب را به ارمغان بیاورد اما اقتصاد وسیله‌ و ابزار بسیار مهمی برای معماری است. به عبارتی شرط لازم است نه کافی.
وی با بیان اینکه معماری در شرایط رکود اقتصادی و رکود ساخت‌ وساز شرایط متفاوتی دارد، اضافه می‌کند: زمانی که سازنده با متقاضیان کمتری روبه‌رو است، باید عنصری برای جذب بیشتر و بهتر داشته باشدو عنصر مورد نظر می‌تواند معماری بهتر و باهویت‌تر باشد. بنابراین معماری در شرایط رکود باید شکوفاتر باشد.
کمک رکود اقتصادی به طراحی
اما عده‌ای از کارشناسان بر این باورند که بهبود اوضاع اقتصادی نقشی در ارتقای معماری ما ندارد و تنها زرق‌وبرق‌های پرطمطراق را به وجود می‌آورد. احمدرضا سلامتی،‌ یکی از معمارانی است که از این نوع عقیده دفاع می‌کند. وی با بیان اینکه بیشتر شرکت‌های حقوقی طراحی و معماری با استفاده از پروانه مهندسان در سالیان اخیر بیشتر از ظرفیتی که داشتند، کار می‌گرفتند، اظهار داشت: گاهی اوقات آن‌قدر شرکت‌های طراحی سرشان شلوغ بود که نقشه‌های از پیش آماده را به قیمت بسیار اندک به متقاضی می‌دادند. با رکود صنعت ساختمان، طراحی‌ها هم کاهش یافت و معماران این فرصت را یافتند که با فراغ بال سعی در طراحی نقشه جدید و متناسب با زمین موردنظر برای حفظ مشتریان خود کنند که البته بااین‌وجود هم هیچ هویتی ندارند و صرفاً کار مشتری را راه می‌اندازند.
وی با اشاره به  اینکه در شرایط حاضر بهبود اوضاع اقتصادی کمکی به معماری ما نمی‌کند، افزود: آنهایی که املاک لوکس می‌سازند، قطعاً به دنبال نماهای پرطمطراق و طراحی‌های پرزرق‌وبرق هستند، چون مشتری آنها طبقه‌ای است که مشکلی با هزینه بیشتر ندارد اما از طرفی چون الگوی کاملی از معماری ایرانی - اسلامی و حتی غربی نداریم، فقط برخی المان‌ها به نمای ساختمان اضافه می‌شوند؛ بنابراین حتی باوجوداینکه مشکل اقتصادی در میان نیست، معماری باهویت را حتی برای اقشار مرفه شاهد نیستیم و می‌توان فقط گفت معماری گران‌تری شکل می‌گیرد.
وی در پایان گفت: در کشور‌های توسعه‌یافته اصول معماری برای غنی و فقیر یکی است و تنها تفاوت در لوکس‌تر بودن نمای ساختمان است؛ مثلاً استفاده از نوعی سنگ با کیفیت بالاتر از سایرین.
 نکته پایانی
با توجه به آنچه که ذکر شد، تاثیر متقابل معماری و اقتصاد معمولا امری محسوس وملموس شده است، و بر این اساس برای داشتن یک معماری با هویت و دلپذیر و اصولی بایستی شرایط اقتصادی مطلوب و مناسبی داشت. پس بر متولیان و برنامه ریزان و دست اندرکاران امور اقتصادی و اجتماعی است که شرایط مناسبی را برای معاش و اقتصاد شهروندان فراهم آورند تا اهتمام آن ها به امر معماری آن هم به پشتوانه رفاه اقتصادی و امنیت مالی شکل بگیرد و نسبت به معماری باری به هر جهت و بی پشتوانه امروزی شهر ها و حتی روستاها حساس شوند و تن به معماری های بی ضابطه و ول انگار ندهند.