هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   222   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

نکات لازم برای خرید شن و ماسه

کد مطلب:  2987
شن و ماسه از مصالح پایه و اساسی ساختمانی است و تهیه آن به شرط مرغوبیت و توجه به فاکتورهای خرید و فروش در قیمت تمام شده ساختمان تاثیر بسزایی دارد و این امر خود منوط به دانستن نکاتی چند است. به عنوان اولین نکته مشتری باید دقت داشته باشد که مصالح‌فروش به‌صورت تنی حواله ماسه از معدن خریداری می‌نماید و معدن‌دار به‌صورت تناژ هر بار از حواله مصالح‌فروش کسر می‌نماید.
در کلیه معادن باسکول رایگان جهت کامیون وجود دارد که بر اساس آن تناژ از حواله مصالح‌فروش کم می‌گردد. پس به زبان ساده بی‌معنی است اگر کامیونی که یک‌بار به‌طور رایگان در معدن باسکول شده است دوباره به باسکول دیگری مراجعه نماید و هزینه‌ای متقبل شود و بار را با باسکول غیر معدن به حضور مشتری ارسال نماید چنین بارنامه‌های قطعاً اشکال تناژی دارد.
در حالت دوم فرض می‌کنیم با باسکول معدن، بار ماسه یا شن یا آجر و غیره برای مشتری ارسال و تحویل‌شده است. در این حالت باید برگه باسکول دارای شماره تلفن و آدرس معدن باشد و آن شماره تماس نیز پاسخ‌گو باشد که مثلاً در تاریخ فلان از این حواله چقدر ترخیص بار گردیده است در غیر این صورت نیز مشتری باید بداند که تناژ باسکول درست نیست.
 جنس شن و ماسه
شن و ماسه قسمت اصلی ساختن یک سازه بتنی را با توجه به مقاومت ساختمان‌های بتنی در مقابل عوامل جوی و عمر طولانی آن نسبت به ساختمان‌های فلزی و آجری تشکیل می‌دهد؛ لذا باید توجه کرد که جنس و خصوصیات مختلف شن و ماسه در هر ناحیه متفاوت است و از هر نوع شن و ماسه برای ساخت‌وساز نمی‌توان استفاده کرد. به این دلیل مطالعات انجام‌شده ممالک دیگر به‌طور کامل و دقیق برای ما قابل‌استفاده نیست. لذا در مملکت پهناوری مثل ایران شن، ماسه، حتی سنگ و خاک هر ناحیه باید به‌طور جداگانه موردمطالعه قرارگرفته و مشخصات معینی برای آن تهیه شود.
رسوبات آبرفتی جوان مهم‌ترین منابع تأمین شن و ماسه ساختمانی‌اند. این رسوبات به دلیل ناچیز بودن پیوند ذراتشان به یکدیگر به‌سادگی قابل بهره‌برداری‌اند. حدود نیمی از سطح کشور ما را رسوبات جوان متعلق به کواترنر با سنی کمتر از ۲ میلیون سال پوشانده شده است. منشأ این رسوبات متفاوت است و تنها گروه‌های به‌خصوصی از آنها می‌توانند منبع تأمین شن و ماسه ساختمانی باشند. در این مطلب، نکات لازم جهت خرید شن و ماسه و توضیحات فنی در خصوص آن ارائه گردیده است. مطالعه این مطلب برای هر فردی که در صنعت ساخت‌وساز فعالیت می‌کند، توصیه می‌شود.
مهم‌ترین منابع تأمین شن و ماسه
شن و ماسه مورداستفاده در کارهای ساختمانی به دو گونه تهیه می‌شود. ۱ ـ شن و ماسه‌ طبیعی ۲ ـ شن و ماسه شکسته.
۱ ـ شن و ماسه طبیعی
هرسال پس از فصل بارندگی و طغیان رودخانه‌ها مقدار زیادی شن و ماسه در بستر رودخانه باقی می‌ماند که پس از کم شدن آب رودخانه‌ها این منابع در دسترس قرار می‌گیرد و این ماسه‌ها را پس از شستن و سرند کردن استفاده می‌شوند.
۲ ـ شن و ماسه شکسته
 تک‌سنگ‌های درشت را بعد از تعیین جنس آن در سنگ‌شکن‌های مختلف شکسته و خرد می‌شوند، آنگاه آنها را به‌وسیله الک‌های مخصوص دانه‌بندی نموده و به مصرف می‌رسانند.
 ابعاد دانه‌ای شن مصرفی در ساختمان
عمده‌ترین ماسه تهیه‌شده در کارخانه‌های شن و ماسه صرف بتن می‌شود و قسمت کمتر آن صرف تهیه ملات می‌گردد. بزرگی دانه‌های مصرف‌شده در ملات با توجه به ضخامت ملاتی که زیر فرش موزاییک یا سنگ یا روی آجرچینی دیوار می‌کشند متفاوت است.
بزرگی بزرگ‌ترین دانه ماسه برای ملات و نماسازی نباید از نصف کلفتی لایه ملات که روی آجر می‌کشند بیشتر باشد و برای دوغاب پشت کاشی‌کاری و سنگ‌کاری نیز باید از دانه‌های کوچک‌تر استفاده کرد تا این دانه‌ها بتوانند همراه دوغاب سیمان به داخل بدنه سنگ با سیمان نفوذ کرده و موجب چسبانیدن آن به دیوار بشود.
در حدود ۳۵ تا ۴۰ درصد حجم ماسه‌های ملاتی را هوا تشکیل می‌دهد که قسمتی از این هوا باید پس از مخلوط شدن ماسه با سیمان به‌وسیله گرد سیمان اشغال‌شده و درنتیجه وزن مخصوص ملات بالا می‌رود و موجب یکپارچه شدن ملات و آجر روی آن می‌شود.
اگر مقدار ریزدانه‌های داخل سیمان (خاک) از مقدار معینی بیشتر باشد (در حدود ۳ تا ۴ درصد) این ریزدانه‌ها دور دانه‌های ماسه را گرفته و مانع آن می‌شود که دور دانه با سیمان گرفته‌شده و به دانه مجاور بچسبد و در نتیجه باعث پوکی ملات می‌گردد. البته ماسه کاملاً شسته و مناسب برای ملات به نسبت ماسه‌ای که دارای ریزدانه بیشتری باشد کمتر شکل‌پذیر بوده و پهن کردن آن روی دیوار یا زیر فرش کف احتیاج به نیروی بیشتری دارد و در نتیجه این ماسه موردقبول کارگران ساختمانی نیست. لذا برای مصرف این‌گونه ماسه‌ها کارگران ساختمانی از سیمان بیشتری استفاده می‌نمایند تا کمبود ریزدانه‌های ملات را به‌وسیله سیمان تأمین نموده و ملات شکل‌پذیرتری به دست آورند.
مواردی که نباید در ماسه و شن باشد:
مهم‌ترین ماده مضر برای شن و ماسه در بتن یا ملات، خاک رس است، زیرا خاک رس خاصیت مکندگی آب داشته و در حدود ۸ برابر وزن خود آب می‌کشد. در نتیجه آب ملات را مکیده و آن را خشک نموده و مانع فعل‌وانفعالات طبیعی سیمان گشته، در نتیجه چسبندگی بین دانه‌ها به‌خوبی انجام‌نشده، قطعه پوک می‌شود و چنین قطعه‌ای باربری لازم را ندارد.
دیگر آنکه خاک رس موجود در ملات دور دانه‌های شن و ماسه را گرفته و مانع تماس آن با سیمان می‌گردد. بعضی از آئین‌نامه‌ها وجود ۳ تا ۵ درصد وزن خاک رس را در شن و ماسه مجاز می‌دانند. برای تعیین مقدار خاک رس و سایر ریزدانه‌ها باید از روش‌های آزمایشگاهی استفاده کرد.
محل‌های مصرف شن و ماسه در ساختمان:
علاوه بر مصرف شن و ماسه در ساختمان‌های بتنی، این مصالح در نقاط مختلف کلیه‌ ساختمان‌ها مصرف دارد. از جمله در پی‌سازی قریب به‌اتفاق ساختمان‌ها که از دوطبقه بیشتر است از بتن استفاده می‌گردد. همچنین در ساختمان‌های آجری برای چیدن آجر از ملات ماسه و سیمان استفاده می‌نمایند. برای فرش موزاییک و نصب کاشی از ملات ماسه و سیمان استفاده می‌کنیم. همچنین برای دانه‌بندی کف فضاهایی که روی زمین ساخته می‌شود (همکف یا زیرزمین) برای آنکه از نفوذ رطوبت به سطح جلوگیری شود از شن با ابعاد مختلف استفاده می‌گردد و علاوه بر اینها برای محفوظ نگه‌داشتن لوله‌های تأسیسات که در ایران معمولاً از کف ساختمان عبور می‌کند علاوه بر ضدزنگ ـ پشم‌شیشه ـ نایلون پیچی روی لوله‌ها را با یک لایه ماسه‌ غیرآهکی می‌پوشانند تا مواد آهکی که احتمالاً در پوکه یا ملات وجود دارد روی آن اثر نکند.
آزمایشاتی که باید روی ماسه انجام شود
برای داشتن یک بتن خوب و ملایم، باید روی دانه‌ها آزمایش‌های متفاوتی انجام شود که با تناسب محل سازه و استفاده‌ای که از آن می‌شود متفاوت باشد. مثلاً ماسه‌ای که برای پایه‌ پل مصرف می‌شود باید از نظر مقاومت در مقابل نمک‌ها آزمایش شود، زیرا این پایه در معرض حمله شدید سولفات‌ها قرار دارد یا ماسه‌ای که برای ریختن قطعه بتنی که در راهرو یک محل عمومی مانند سینما، مدرسه یا بیمارستان مصرف می‌شود باید از نظر سایش آزمایش شود. ولی آزمایش تعیین درصد مواد خارجی، مخصوصاً درصد مواد آلی و همچنین درصد خاک رس برای تمام ماسه‌های طبیعی لازم است.
روش‌های آزمایشگاهی برای تعیین درصد سایش دانه‌های شن و ماسه موجود است که مشهورترین آن آزمایش لوس‌آنجلس است. بهترین روش برای تعیین مقاومت‌های یک توده شن و ماسه، آزمایش آن به‌طور عملی است. مثلاً اگر بخواهیم مقاومت ماسه را در مقابل سایش تشخیص بدهیم بهتر است با ماسه مورد آزمایش قطعه‌ای بتنی تهیه نماییم و آن را در محل پررفت‌وآمدی قرار بدهیم.