نشریه شماره   221   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

سیستم های اطفای حریق

کد مطلب : 2922
گروه تأسیسات: اطفاي حريق چنان سيستم پيچيده و جامعي است كه عنوان آن در يك مقاله نمي‌گنجد. دستگاه‌های اطفاي حريق کارخانه‌ها، پالايشگاه‌ها، آزمايشگاه‌ها و ساختمان‌ها مطمئناً چنان گسترده است كه در هر تعريف كلي از اطفاي حريق مطمئناً بسياري از مسائل ناگفته مي‌ماند. حرفه‌اي كه چندين رشته مهندسي را درگير مي‌كند و همچنان نيز در حال تحول و پيچيده شدن و در نتيجه كارآمدتر شدن است. با اينكه لزوم به‌کارگیری آن مسلم است و در قوانين نظام‌مهندسی به رعايت حداقلي آن اشاره‌شده اما همان سيستم ساده نيز در اغلب ساختمان‌هاي كشور ناديده گرفته مي‌شود كه با وجود حوادثي مانند حادثه خيابان جمهوري جاي سؤال دارد.
به سياق شماره‌هاي پيش در اين شماره به سراغ توليدكنندگان و خدمات‌دهندگان رفتيم تا اين مرتبه انواع سيستم‌هاي اطفای حریق را تحت عنوان كالاي برتر معرفي كنيم. بديهي است مطالب عنوان‌شده نظرات شخصي مصاحبه‌شوندگان است و نشريه پيام ساختمان لزوماً با اين نظرات موافق نيست.
انواع سیستم‌های اطفای حریق
به‌طورکلی سیستم‌های اطفای حریق به پنج دسته  تقسیم می‌شوند: آبی، گازی، پودری یا آیروسل، فوم و مه پودر آب. برخی از کاربردهای سیستم آبی که برای اطفای حریق کلاس  A و جهت خنک‌سازی کلاس‌های B و C استفاده می‌شود عبارتند از: ساختمان‌های اداری-مسکونی-تجاری، هتل‌ها، موزه‌ها، پارکینگ‌ها، ترانس‌های برق، تانک‌ها و مخازن نگهداری سوخت و مواد شیمیایی، کشتی‌ها، بنادر، انبارها.
سيستم‌هاى اطفای گازى نقش مهمى در مفهوم اطفاى حريق دارند؛ به‌ویژه در مواردى كه ساير اطفاكننده‌ها (به‌عنوان‌مثال سیستم‌های آبى) قادر به اين كار نيستند. در سال‌های اخير و پس از ممنوعيت هالون از سال 1994، تلاش‌هاى بسيارى جهت معرفى و به‌کارگیری گازهاى ديگر صورت گرفته است. سازمان‌های ISO و NFPA سيزده نوع گاز از انواع ساكن مانند آرگون و نيتروژن و مخلوط آنها و همچنين هیدروکربن‌های هالوژنه چون NOVEC 1230 و يا FM 200 را معرفى نموده است..
در سیستم اطفای حریق اتوماتیک پودری (آیروسل) هر سیلندر آیروسل از ذرات بسیار ریز ترکیبات پتاسیم تشکیل می‌شود و به‌صورت حرارتی یا الکتریکی تحریک می‌شود. پس از تحریک، این ذرات از سیلندر خارج‌شده و با مخلوطی از گازها  (اغلب CO2،  N2   یا بخارآب) تشکیل ماده اطفاکننده را می‌دهند. ترکیبات پتاسیم جهت یونیزاسیون نیاز به کمترین انرژی را داشته و این انرژی از خود حریق جذب می‌گردد. سپس یون‌های پتاسیم با یون‌های به وجود آمده از حریق (O, H, OH) ترکیب‌شده و بدون کاهش اکسیژن، واکنش‌های زنجیره‌ای حریق متوقف می‌گردد. این سیستم تا به امروز تنها سيستم موجود در دنياست كه مي‌تواند در 5 كلاس حريق A، B، C، E و F مورداستفاده قرار گیرد.
سیستم بعدی یعنی فوم مؤثرترین روش جهت اطفای حریق کلاس B (سوخت‌های مایع) است. همچنین در کلاس A نیز قابل‌استفاده است. کاربرد آن نیز برای انبارهای مواد شیمیایی، مخازن مواد نفتی و شیمیایی، آشیانه‌های هواپیما و هلیکوپتر، تأسیسات نفتی است.
اساس کار سيستم اطفای حریق اتوماتیک مه یا پودر آب همان‌گونه که از نامش برمي‌آيد بر اساس توليد غبار آب (مانند مه) است که به‌صورت توليد ذرات ريز آب در محيط تحت حفاظت عمل مي‌کند. قطر اين ذرات بين 300 تا هزار ميکرون است و باعث می‌شود هدایت الکتریکی آب از بین برود. در واقع این سیستم همانند سیستم اطفای آبی، خاصیت خنک‌کنندگی و همانند سیستم اطفای حریق گازی، مانع از رسيدن اکسيژن به حريق مي‌شود.
به‌جز این سیستم‌های سیستم اطفای حریق اتوماتیک Vortex نیز به بازار آمده است که یک سیستم هایبریدی آب به همراه نیتروژن است.
مهم‌ترین عامل آموزش است
شمس از شركت آتش ناك به مقوله آموزش همگاني در اطفاي حريق اشاره مي‌كند و مي‌گويد: ضر‌ب‌المثلي در انگليسي داريم كه آتش خدمتگزار خوبي است اما ارباب بدي است. يعني هر كجا كه ما خطر آتش را جدي نگـيريم و يا آگاه به خطرات آن نباشيم هر لحظه ممكن است حريقي رخ دهد و هر آنچه را در پيرامون خود دارد بسوزاند.
وي افزود: در كنار تأسیسات و سيستم‌هاي اعلام و اطفاي حريق و در كنار رعايت تمام اصول ايمني ساختمان در هنگام ساخت بايد آموزش‌هاي لازم براي ساكنان ساختمان ديده شود تا بتوانند استفاده بهينه را از اين امكانات بكنند.
شمس ادامه داد: آتش ابتدا بسيار كوچك است ولي به‌صورت تصاعدي افزايش مي‌يابد. اگر شخص آموزش‌دیده كه ترس او از آتش هم ريخته باشد در همان لحظات اوليه بتواند آتش را خاموش كند حوادث ناگوار پيش نمي‌آيد.
وي با اشاره به آيين‌نامه‌هاي اطفاي حريق گفت: در اين مورد متأسفانه سازمان آتش‌نشانی كه خود متصدي اعمال و اجراي اين آیین‌نامه‌هاست اسير سنت‌گرايي است و آنچه تجويز مي‌كند در واقع تجهيزات و سيستمي است كه خود با آن آشنايي دارد. درحالی‌که بسياري از سيستم‌ها هستند كه كاربرد بهتري دارند ولي چون مردم و حتي متصديان با آن آشنايي ندارند در اين مورد سهل‌انگاری مي‌شود.
شمس با تشبيه سيستم اطفاي حريق به ارتش گفت: ممكن است كشوري براي ارتش خود خرج‌هاي زيادي كند و سرمایه زیادی را صرف اين بخش كند كه در نگاه اول معقول نمي‌نمايد؛ اما هنگامی‌که جنگي روي داد نتيجه اين سرمايه‌گذاري‌ها مشخص مي‌شود. سيستم‌هاي اطفاي حريق نيز همين مثل را دارد يعني ممكن است هيچ‌گاه حادثه‌اي روي ندهد اما اگر روي دارد سيستم پاسخگوی آن حادثه باشد يعني اول استانداردهاي لازم ساخت رعايت شده باشد، تجهيزات اعلام و اطفاي حريق دیده‌شده و از همه مهم‌تر ساكنين آموزش لازم در برخورد با آتش را ديده باشند. نتيجه همه هزينه‌اي كه صرف شده مفید خواهد بود.
وي افزود: با اين رويكرد نصب سيستم‌هاي اعلام و اطفاي حريق حتي به‌صرف مالكان و سازندگان است.
شمس گفت: نداشتن آگاهي به رفتار آتش و ویژگی‌های ساختماني از یک‌سو  و گوناگوني و مغايرت فاحش حریق‌ها با هم از سوي ديگر، باعث می‌شود تا هركس در مورد احتمال وقوع حريق و چگونگي پیش‌بینی‌های موردنیاز در ساختمان به‌طور متفاوتي اظهارنظر و داوري كند. سليقه و عقيده مالك، طراح، سازنده، بازرس و مسئول ساختمان و ديگران ممكن است هرکدام از آنچه يك متخصص حفاظت از حريق يا يك آئین‌نامه نويس معتقد است، متفاوت و دیگرگونه باشد، معمولاً مردم به زيبايي و شكل ظاهري ساختمان، مقدار استفاده، جنبه‌های اقتصادي، بيشترين بهره‌برداری با كمترين هزينه و مسائلي از اين دسته توجه دارند.
مربع آتش به‌جای مثلث آتش
پدرام ناصري، از شركت كيميا كارسيناس با اشاره به مثلث آتش كه به سه جنبه لازمه براي وقوع آتش يعني حرارت، سوخت و اكسيددهنده كه معمولاً اكسيژن است، گفت: با حذف هر كدام از آنها مي‌توان آتش را خاموش كرد ولي امروزه به مربع آتش اشاره مي‌شود چراكه به عقيده كارشناسان تا واكنش اين سه عامل با هم نباشد آتشي ايجاد نمي‌شود.
وي با اشاره به استانداردهاي لازم در ساختمان براي ايجاد ايمني در برابر حريق گفت: در تمام بناهاي با ارتفاع چهار طبقه و بيشتر، بناهاي با تصرف مخاطره‌آمیز و بناهاي كسبي و تجاري كه تعداد متصرفان آنها در طبقات بالاي همكف بيش از 75 نفر و يا در زير همكف بيش از 40 نفر باشد‌، پلکان‌ها، رمپ‌ها و مسيرهاي خروج (اعم از ورودی‌ها، هال‌ها، پاگردها و غيره) بايد با دیواره‌های غیرقابل‌احتراق داراي 2 ساعت مقاومت حريق به‌طور كامل دوربندي و مجزا شوند. حداقل مقاومت اين ديوارها در ساير بناها به‌استثنای خانه‌های يك يا دو خانواري يك ساعت است.
ناصري افزود: در موارد ويژه چنانچه حفاظت بيشتري لازم باشد مقدار مقاومت با نظر كارشناس حفاظت از حريق تعيين خواهد شد. در مورد اعضاي سازه‌اي بنا كه بار ديوارهاي دوربندي و ديوارهاي تقسيم يا بار سقف‌ها و كف‌هاي مربوط به قسمت‌های فوق‌الذکر را تحمل مي‌كنند‌، نيز بايد دست‌کم به ترتيب 2 و 1 ساعت مقاومت حريق رعايت گردد.
وي با اشاره به قيمت نصب و اجراي سيستم اعلام و  اطفاي حريق در ساختماني 5 طبقه گفت: سيستم اعلام حريق در ساختمان 5 طبقه 20 ميليون تومان هزينه در بردارد و سيستم اعلام حريق 10 ميليون تومان. متأسفانه سازندگان حاضر هستند ميليون‌‌ها و گاه ميلياردها تومان هزينه صرف كنند ولي هزينه‌اي از اين بابت نداشته باشند.
وي گفت: آتش‌سوزي در پاركينگ‌ها بايد اتوماتيك باشد. در اين مكان با آتش‌سوزي خودرو روبرو هستيم كه ممكن است به هر دليل به وقوع بپيوندد و سيستم اتوماتيك روبه‌روي هر اتومبیل بايد نصب شود.