هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   221   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

هشدارهای همیشگی به اشکالات سیستم های گرمایشی

کد مطلب : 2878
به فصل پاییز و ماه مهر نزدیک می‌شویم. ماهی که برابر است با نصب دوباره سیستم‌های گرمایشی و بوی درس و کتاب و البته مدارسی که بسیاری از آنها هنوز به امکانات مناسبی برای تأمین گرمایش مجهز نشده است. به این مناسبت جواد نوفرستی، رئیس کارگروه پیشگیری از مرگ‌های خاموش و عضو شورای سیاست‌گذاری انجمن جامعه ایمن، در خصوص وجود اشکالات ریشه‌ای در طراحی و اجرای تأسیسات ساختمان‌ها هشدار داد.
مطابقت با مقررات ملی ساختمان
دکتر جواد نوفرستی گفت: هر نوع سیستم گرمایشی در ساختمان‌هایی که مطابق با مقررات ملی ساختمان و اصول مهندسی طراحی نشده و توسط افراد ذی‌صلاح نیز ساخته و نظارت نشوند، می‌تواند منجر به حوادث جبران‌ناپذیر شود.
وی تأکید کرد: آنچه در مرحله اول اهمیت قرار دارد این است که در هر ساختمان متناسب با نوع و شرایط آن، از سیستم گرمایشی مناسب با آن ساختمان استفاده شود و در مرحله دوم، باید ساختمان و همچنین سیستم گرمایشی مطابق با مقررات ملی ساختمان و اصول ایمنی، به‌صورت مهندسی طراحی و توسط افراد یا شرکت‌های ذی‌صلاح اجرا شوند. با وجود نص صریح قانون و مقررات، متأسفانه اغلب ساخت‌وسازهای کشور و همچنین اجرای تأسیسات آنها، توسط افراد فاقد صلاحیت قانونی، طراحی و اجرا می‌شوند لذا تا زمانی که این معضل حل نشود، مشکل ریشه‌ای حوادث برطرف نشده و هرسال باید انتظار رشد حوادث تلخ را داشت.
دکتر نوفرستی ادامه داد: ازاین‌رو نمی‌توانیم به‌راحتی پاسخ دهیم که چه سیستم گرمایشی ایمن است چون ایمنی تنها در ایمن بودن خود سیستم یا وسیله تأمین گرمایش خلاصه نمی‌شود بلکه قویاً به ایمن بودن ساختمان و شرایط و محل نصب و نحوه اجرا، نصب و نگهداری نیز وابسته است. ازاین‌رو، باوجوداینکه به‌درستی انتظار می‌رود سیستم حرارت مرکزی نسبت به سایر سیستم‌ها ایمن‌تر بوده و حادثه گازگرفتگی و مرگ خاموش نداشته باشد، اما در عمل این‌گونه نیست و در ماه‌های سرد هر سال، شاهد اخبار متعدد حوادث گازگرفتگی دسته‌جمعی در مجتمع‌های مسکونی، خوابگاه‌ها و حتی مدارس دارای سیستم حرارت مرکزی هستیم. بر اساس گزارش آتش‌نشانی تهران، آمار حوادث گازگرفتگی سال 88 در تهران در ساختمان‌های دارای حرارت مرکزی از حوادث آبگرمکن و بخاری بیشتر بوده است. علت چیست و اشکال کار کجاست؟ به نظر من، کمترین اشکال به خود سیستم یعنی اجزای موتورخانه برمی‌گردد و علت‌العلل، طراحی و اجرای غیراصولی ساختمان، موتورخانه، دودکش و تهویه آن است و این سندی است برای اثبات کیفیت نامطلوب و ناایمن بودن ساختمان‌ها که مسئولین و متولیان صنعت ساختمان باید برای این مشکل ریشه‌ای چاره‌ای بیندیشند.
مؤلفه‌های سیستم گرمایشی
نوفرستی خاطرنشان کرد: در مورد ایمنی سیستم‌های گرمایشی باید به دو مؤلفه یعنی «احتمال وقوع حادثه» و «شدت یا قدرت حادثه» توجه داشت. اگرچه احتمال وقوع حادثه گازگرفتگی با موتورخانه کمتر است اما اگر در اجرای موتورخانه و دودکش آن اصول و ضوابط رعایت نشده باشد و منجر به حادثه شود، به علت ظرفیت چند برابری مشعل موتورخانه و درنتیجه حجم چند برابری محصولات احتراق آن، در صورت وجود یا بروز هرگونه اشکال در دودکش و تهویه موتورخانه (عدم اتصال و دودبندی کامل قطعات دودکش در زمان ساخت، مسدود شدن، شکسته شدن قطعات دودکش داخل دیوار، مختل شدن کارکرد ایمن دودکش و ...)، محصولات احتراق و گاز مونواکسیدکربن از کانال‌ها و مسیرهای مختلف (ترک‌های دیوار، کانال‌های سیم‌کشی برق، سقف‌های کاذب، کانال عبور لوله‌های تأسیسات و حتی راهروها) وارد محیط شده و سلامت و جان ساکنین را تهدید می‌کند.
رئیس کارگروه پیشگیری از مرگ‌های خاموش تأکید کرد: اگر از جانمایی درست، اصولی و ایمن محل موتورخانه، طراحی و اجرای اصولی و مهندسی دودکش موتورخانه از طریق اجرای آن در داکت جدا و مستقل از دیوار واحدهای مسکونی با رعایت تمام الزامات مهندسی و مقررات ملی ساختمان و آیین‌نامه دودکش مرکز تحقیقات ساختمان و همچنین تهویه مناسب موتورخانه و نصب سیستم‌ها یا سنسورهای ایمنی در موتورخانه مطمئـن شدیم، حرارت مرکزی سیستم ایمن‌تر خواهد بود. این غیرممکن نیست و راهکار دارد که در انتها اشاره خواهم کرد:
سیستم گرمایش مرکزی در ساختمان‌های کشور
نوفرستی گفت: براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال 90، حدود 2.2 میلیون واحد یعنی نزدیک 11 درصد واحدهای مسکونی کشور از حرارت مرکزی استفاده می‌کنند. این سهم در تهران حدود 30 درصد و در مشهد تنها در حدود 5 درصد است.
وی ادامه داد: بیشترین حوادث ساختمانی در این زمینه و بخش عمده دغدغه‌های ما مربوط به ساختمان‌هایی است که با سیستم‌های آبگرمکن و بخاری مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرند که متأسفانه در حال حاضر، بیش از 70 درصد واحدهای مسکونی در کشور (50 درصد واحدهای مسکونی تهران و 80 درصد واحدهای مسکونی مشهد) از این سیستم استفاده می‌کنند.
دکتر نوفرستی تأکید کرد: این در حالی است که براساس مقررات ملی ساختمان استفاده از سیستم‌های تک گرمایشی (تأکید بر سیستم‌های محفظه احتراق‌باز) به علت محدودیت‌ها و ملاحظات مختلف (از جمله الزام ارتفاع عمودی دودکش، محل عبور دودکش‌ها و ...) برای ساختمان‌های با بیش از 10 واحد و همچنین ساختمان‌های عمومی و خاص (تجاری، آموزشی و ...) و همچنین در واحدهای زیر 60 مترمربع با محدودیت‌هایی در شرایط نصب مواجه است. در این موارد یا باید از سیستم حرارت مرکزی استفاده شود یا باید هوای موردنیاز برای احتراق سیستم گرمایش تکی، از فضای خارج از ساختمان تأمین شود و این یعنی الزام استفاده از سیستم‌های با محفظه احتراق بسته با دودکش دوجداره (پکیج و آبگرمکن روم سیلد با دودکش دوجداره فن‌دار و بخاری هرماتیک با دودکش دوجداره بدون فن) به جای استفاده از سیستم‌های محفظه احتراق‌باز که به علت استفاده از هوای خانه، می‌توانند با کاهش سطح اکسیژن و با کوچک‌ترین نقص در عملکرد دودکش یا مختل شدن آن (به‌ویژه در واحدهای کوچک) خطرساز شوند. (آبگرمکن، پکیج و بخاری معمولی و شومینه ساختمانی با دودکش معمولی یا مکش طبیعی)
نوفرستی اظهار کرد: بدیهی است در ساختمان‌های بزرگ، استفاده از آبگرمکن و بخاری رایج نبوده و عمدتاً به‌درستی از سیستم شوفاژ استفاده می‌شود (حرارت مرکزی یا پکیج مستقل). در اینجا باید به این نکته توجه داشت که حتی باوجوداینکه سیستم‌های گرمایشی تکی از نظر مدیریت مصرف و هزینه انرژی و سایر مسائل مربوط به رفاه و استقلال هر واحد مسکونی نزد برخی از مردم ترجیح داده می‌شود، اما برای ساختمان‌های با تعداد زیاد واحد مسکونی، سیستم گرمایشی تکی گزینه مناسبی نیست. در ساختمان‌های مسکونی بزرگ و حتی ساختمان‌های عمومی و مدارس، باید به سمت استفاده از سیستم‌های حرارت مرکزی برویم اما در طراحی و اجرای موتورخانه‌های مرکزی نیز باید به سمت استفاده از فناوری‌های روز حرکت کنیم و با جایگزینی سیستم سنتی دیگ و مشعل موتورخانه‌ای با دیگ‌های چگالشی، به سمت ایمنی بیشتر و مدیریت بهینه‌تر انرژی در ساختمان‌ها حرکت کنیم. این سیستم بهینه و ایمن حتی می‌تواند به‌جای نصب در زیرزمین، پشت‌بام ساختمان اجرا شود تا خطر بالقوه سرایت شعله‌های حریق و انفجار یا انتشار گاز مونواکسیدکربن از طبقات زیرین ساختمان برطرف شده تا به بالاترین درجه ایمنی در برابر حوادث گاز برسیم.
عضو شورای سیاست‌گذاری انجمن جامعه ایمن کشور افزود: در مدارس نیز ایمن‌ترین سیستم، سیستمی است که خارج از ساختمان باشد؛ یعنی پکیج یا سیستم حرارت مرکزی می‌تواند در پشت‌بام نصب شوند، البته پکیج روی دیوار خارجی هم می‌تواند نصب شود. بدین ترتیب سیستم حرارتی و بستر خطر بالقوه حریق، انفجار و گازگرفتگی به‌طور کامل از ساختمان مدرسه خارج می‌شود.
مناسبت‌ترین سیستم گرمایشی
دکتر نوفرستی در پایان در خصوص مناسب‌ترین، ایمن‌ترین و کم‌مصرف‌ترین سیستم گرمایشی برای ساختمان‌ها گفت: با وضعیت فعلی کیفیت ساخت‌وساز در کشور ما، در ساختمان‌های بزرگ، «سیستم حرارت مرکزی پشت‌بام با دیگ و مشعل چگالشی» و در سایر ساختمان‌ها یا در صورت تمایل به استفاده از سیستم‌های گرمایشی تکی، استفاده از «پکیج‌های با محفظه احتراق بسته با دودکش دوجداره فن‌دار» (ترجیحاً چگالشی) که با رعایت نکات ایمنی توسط سرویس‌کاران مجاز در آشپزخانه یا ترجیحاً در اتاقک اختصاصی پکیج یا بالکن (با پیش‌بینی و رعایت الزامات مربوطه) نصب می‌شوند، مناسب‌ترین انتخاب هستند.