نشریه شماره   220   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

تعاونی‌ها ظرفیت جمع‌آوری نقدینگی را دارند

 کد مطلب : 2779
سال۱۳۷۱ آغاز فرصتی تاریخی برای تعاون گران بود که زمینه‌ای مناسب برای مشارکت حقیقی مردم در امور اقتصادی فراهم کنند. هرچند سابقه تعاونی در ایران به سال ۱۳۰۳ در ایران بازمی‌گردد، اما در این سال (71) پس از تصویب قوانین مربوط به بخش تعاونی‌ها، وظایف و اختیارات آن‌ها به وزارتخانه‌ای به نام وزارت تعاون واگذار شد.
به گزارش پیام ساختمان، اکنون اتحادیه‌ها و تعاونی‌های کشور حدود 100هزار بنگاه، 500 هزار نفر عضو هیئت‌مدیره و 11ميليون نفر عضو دارند. ماهیت تعاونی‌ها آن‌گونه که در تعاریف آمده بر این اساس است که جایگاه مردم و دخالت آن در امور اقتصادی را افزایش یابد، در همین راستا دولت موظف به توانمندسازی شهروندان برای حضور در عرصه اقتصادی است. مهم‌تر اینکه مقام معظم رهبری نیز توجه ویژه‌ای به این بخش داشته و همواره تذکراتی در حمایت از تعاونی‌ها به دولت داده‌اند.
بااین‌وجود که سهم تعاونی‌ها در سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی 25 درصد در نظر گرفته‌شده است، مسئله این است که تعاونی‌ها به‌خوبی شکل نگرفته‌اند. حال باید دید نقص قانون کجاست، آیا در سازوکار اولیه تعاونی‌ها مشکلی وجود دارد که باید اصلاح شود.
از تعاونی‌ها به‌عنوان یک عنصر تأثیرگذار در اقتصاد کشور یاد می‌شود حال‌آنکه همچنان بخش‌های دولتی فربه و فربه‌تر می‌شوند و این بخش با مشکلات حل‌نشده خود دست‌به‌گریبان است و همواره  بی‌مهری‌های زيادي به خود ديده است. سؤالی که اکنون مطرح است اینکه: آیا باید نگاه به تعاون، ظرفیت‌های تعاونی‌ها و تقویت سهم مردم در اقتصاد كشور دگرگون شود و یا الگوهای جدیدی برای توسعه این بخش ارائه شود؟ آن‌هم در شرایطی که تعاونی‌ها این ظرفیت را دارند که نقدینگی کشور را در بخش‌های پربازده تولیدی که اشتغال‌زایی را به همراه دارد، جمع‌آوری و مدیریت کنند و به‌نوعی مانع هجوم نقدینگی به بخش‌های غیر مولد در اقتصاد کشور شوند.
 چالش‌های حوزه تعاون
 گزارش‌ها حاکی از آن است که امروزه شکل‌گیری بنگاه‌های کسب‌وکار در حوزه تعاونی از مهم‌ترین دغدغه‌های فعالان این حوزه است. به گفته بسیاری از کارشناسان آیتم‌هایی همچون مدیریت بازار، مدیریت بنگاه‌ها و مدیریت اعضاء و سهامداران از چالش‌های پیش روی فعالیت‌های عرصه تعاونی‌ها در کشور است.
مهم‌ترین چالش پیش روی مدیران این دسته از فعالیت‌ها نیز برجسته‌سازی نقش مسئولیت اجتماعی آن‌ها در کنار سوددهی قطعی آن‌هاست، بنابراین اصل شفافیت در عملکرد آن‌ها و درعین‌حال توجه به ایفای مسئولیت‌های این بخش در حاکمیت شرکت‌های تعاونی بیش از گذشته احساس می‌شود.
فعالان این بخش معتقدند؛ وجود حجم زیادی از سهامداران کوچک از چالش‌های همیشگی آنان است. اطلاع اعضای تعاونی نسبت به حقوق خود و الزام مدیران بنگاه‌ها به گزارش دهی به اعضا و ارکان مدیریت بنگاه‌ها امری است که می‌تواند خطرات و حاشیه‌های اقتصادی فعالیت این شرکت‌ها را کاهش دهد، بنابراین بازنگری بر حسابرسی و نحوه گزارش دهی آن‌ها یکی از ضرورت‌ها محسوب می‌شود.
ضرورت بازنگری در قانون کار
اما این بخش در حوزه کسب‌وکار و محیط اقتصادی کشور نیز با چالش‌هایی مواجه است که نیازمند بازنگری است. ازجمله قوانین و مقررات ناظر بر فعالیت تعاونی‌های کشور، قوانین ناظر بر فعالیت‌هایی نظیر قانون کار، قانون تجارت، قوانین ناظر بر ورشکستگی بنگاه، قوانین مالیاتی و خصوصی‌سازی و مقررات قانونی تجارت و بازرگانی و ... که در میزان موفقیت شرکت‌های تعاونی و ادامه فعالیت آن‌ها بسیار تأثیرگذار است.
پیش‌تر، علی شیری معاون وزیر امور اقتصادی و دارایی دراین‌باره عنوان کرده بود که قانون کار به شکل فعلی برای استمرار فعالیت بنگاه‌های خصوصی و تعاونی نیاز به بازنگری دارد، به‌گونه‌ای که در عین حمایت‌های اجتماعی از کارگران، موجب انعطاف لازم مدیران بنگاه‌ها برای افزایش کارایی و بازدهی نیروی کار شود. به گفته وی نمی‌توان انتظار داشت که طیف وسیعی از مشوق‌های مالی و پولی به یک بخش تزریق شود، اما مجموعه‌ای از قوانین و مقررات پیچیده و دست و پاگیر مؤثر و غیرقابل‌حذف در فضای عمومی اقتصادی کشور حاکم باشد و موجب کاهش بهره‌وری کار و سرمایه شود و سپس انتظار بالندگی اقتصادی را از بخش خصوصی و تعاونی کشور داشت.
تعاونی‌های مسکن؛ نقاط ضعف و قوت
ورود تعاونی‌ها به صنعت ساختمان و فعالیت در بخش‌های مسکن ازجمله فعالیت تعاونی‌ها به‌عنوان یک‌نهاد اقتصادی مردمی محسوب می‌شود. مشارکت در پروژه مسکن مهر نیز از نمونه‌های آن بود که با ورود این بخش پروژه‌های قابل‌توجهی نیز عملیاتی و اجرایی شد، هرچند عملکرد آنان با انتقاداتی نیز مواجه شد. به دنبال انتقادات مطرح‌شده برخی از کارشناسان این حوزه بر این باور بودند که نحوه تشکیل برخی تعاونی‌ها از ابتدا اشتباه بوده است. به‌طور مثال عده‌ای که تعداد آن‌ها به انگشتان یک دست هم نمی‌رسید، با یکدیگر یک تعاونی را شکل دادند و بعد اداره تعاون به آنها 200 نفر عضو می‌داد که هر عضو ازیک‌طرف شهر بودند و با هم سنخیتی نداشتند و گاهی اعضا حتی مدیرعامل تعاونی را نمی‌شناختند. اما تعاونی‌هایی که با مسجد محوری و محله محوری شکل گرفتند و با اعتماد کامل اعضای هیئت‌مدیره انتخاب شدند، بسیار موفق‌تر بودند.
نقش بی‌بدیل تعاونی‌ها در صنعت ساختمان
واقعیت این است که تعاونی‌ها نقش بی‌بدیلی در اقتصاد و صنعت ساختمان داشته‌اند. تنها کافی است با یک سری تمهیدات منطقی و تغییرات روزآمد در ساختارهای این بخش توانایی آن را در مسیر درست هدایت کرد. حضور تعاونی‌ها در طرح مسکن مهر نشان داد که پتانسیل عظیمی در کشور وجود دارد. نکته مهم این است که تعاونی‌ها کمتر به سمت سوداگری حرکت کردند. فارغ از مشکلاتی که تعاونی‌ها داشته و همین حالا هم دارند، می‌توان گفت با استفاده از تجربه مسکن مهر این بخش قادر است تا در صورت اصلاح موانع موجود همچون تغییر نگرش در حوزه تعاون و تغییر فرهنگ مدیران ، در طرح‌های بزرگ برای تأمین مسکن اقشار متوسط و ضعیف جامعه مشارکت جدی داشته باشد.