نشریه شماره   219   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

راهکار های عملی برای جبران کم آبی

کد مطلب : 2627
پدیده خشک‌سالی به دلیل موقعیت جغرافیایی ایران و قرار گرفتن در کمربند خشک کره زمین، امری مربوط به دیروز و امروز نیست اما باوجود تعدد نیازها و تصرف‌های بشری بر محیط‌زیست و رشد سریع جمعیت، این پدیده روزبه‌روز در حال افزایش است.
طبق بررسی‌های رسمی به‌عمل‌آمده به دلیل کاهش ذخایر آبی کشور، ایران در آستانه بحران آب به سر می‌برد و در سال‌های آینده، تأمین آب به یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های کشور تبدیل می‌شود؛ این بررسی‌ها نشان می‌دهد که ایران در زمینه متوسط بارش باران از میانگین جهانی بسیار فاصله دارد.
کم‌آبی دومین بحران بزرگ دنیا در ۱۰ سال آینده
صندوق جهانی طبیعت (WWF) بحران کم‌آبی را دومین بحران بزرگ دنیا طی ۱۰ سال آینده اعلام کرده که این بحران در کشورهای قاره اروپا و آسیا بیش از دیگر کشورهای دنیا دیده می‌شود. پیش‌بینی می‌شود سهم خشک‌سالی‌ها در دنیا به دلیل تغییرات اقلیمی و جوی در سال‌های آینده ۱۰ درصد رشد داشته باشد.
بر اساس تعریف بانک جهانی، کشوری که سالانه کمتر از ۱۰۰۰ مترمکعب آب قابل شرب برای هر یک از شهروندانش داشته باشد با کمبود آب مواجه است؛ ناسا نیز در گزارش‌های متعددی هشدار داده که جهان زمینیان به سمت کمبود آب پیش رفته و دریاچه‌های بزرگ جهان در حال ناپدید شدن هستند.
نمونه‌های خارجی برای مقابله با کم‌آبی
اما اینکه کشورهای دنیا چه راه‌حل‌هایی را علیه معضل کم‌آبی اندیشیده و انجام می‌دهند، سؤالی است که همیشه مطرح می‌شود؛ بحران کم‌آبی در ایالت کالیفرنیای امریکا تا جایی پیش رفته که افرادی با عنوان «پلیس آب» به در منازل شهروندان کالیفرنیایی مراجعه کرده و آنها را از خطرات کمبود آب، مصرف صحیح آب و راه‌حل‌هایی علیه هدر رفتن آب و ... آگاه می‌کنند.
از سوی دیگر مسئولان لس‌آنجلس به‌تازگی برای جلوگيری از تبخير شدن آب مخزن «سيلمار» در كاليفرنيا، ۹۶ميليون توپ سياه پلاستيكی را روی این مخزن رها كردند. توپ‌های تیره‌رنگ به شكلی طراحی‌شده‌اند که نه تنها آب را از هرگونه آلودگی حفظ می‌کنند بلكه مانع از تبخیر آن نیز می‌شوند. توپ‌ها به‌سادگی روی سطح آب شناور شده و از تابش پرتوهای خورشيد جلوگیری می‌کنند.
سنگاپور یکی دیگر از کشورهایی است که به تمهیداتی علیه بحران و کمبود آب اندیشیده است؛ تصفیه مجدد آب یا NEWater یکی از این راه‌حل‌هاست. شیرین کردن آب نیز به معنای سالم‌سازی آب دریا با استفاده از فناوری‌های متفاوت در این کشور کاربرد دارد.
دوش‌های آینده
سوئد یکی دیگر از کشورهایی است که به راه‌حل‌های فناورانه علیه بحران و کمبود آب پرداخته است؛ به‌عنوان‌مثال چندی پیش، مهندس ایرانی مقیم سوئد با اختراع یک دوش متفاوت و شگفت‌انگیز که به صرفه‌جویی و استفاده بهینه از آب می‌پرداخت توانست در صدر اخبار تکنولوژی دنیا قرار بگیرد. همچنین مهرداد محجوبی، مخترع و مدیرعامل شرکت Orbital Systems در کشور سوئد موفق به اختراع دوش متفاوتی شده که به عناوینی مانند «دوش فضایی» یا «دوش آینده» شناخته می‌شود. این دوش از قابلیت تصفیه بیش از ۹۰ درصد آب مصرف‌شده و دوباره برگرداندن آب مصرفی به سردوش برخوردار است.
تصفیه و استفاده از آب باران
آب باران می‌تواند یکی از راه‌حل‌های مهم برای استفاده حداکثری از آب باشد. مخترعان کشورهایی مانند هند و مالزی به دنبال اختراع دستگاه‌ها یا سیستم‌هایی هستند که بتوانند استفاده بیشتری از آب باران داشته باشند.
همچنین فائو در گزارشی آورده است: «با استفاده از تکنولوژی هسته‌ای می‌توان به اصلاح گونه‌های مختلف کشاورزی پرداخته تا نه تنها آنها را در برابر کم‌آبی مقاوم کرد بلکه با آب کمتر نیز بتوان محصولات بیشتری را در اختیار داشت. برای مثال، کاکائو و قهوه در کشور شیلی اصلاح‌شده‌اند تا با استفاده از تکنولوژی هسته‌ای کشت شوند.
فائو در ادامه این گزارش آورده است، تکنولوژی هسته‌ای می‌تواند ۲۵ درصد از تلفات آب در کشاورزی را کاهش دهد. در کنار همه اینها می‌توان از انرژی‌های تجدیدپذیر مانند انرژی‌های بادی یا خورشیدی نیز یاد کرد. این فناوری‌ها می‌توانند جایگزین سوخت‌های فسیلی شوند، از انتشار گازهای گلخانه‌ای ممانعت کرده و از گرم شدن زمین و آب شدن یخچال‌های طبیعی که نتیجه‌ای جز مصرف بی‌رویه آب ندارند، جلوگیری کنند.
تشکیل کارگروه رفع بحران آب در معاونت علمی و فناوری
محققان کشور ما نیز با تولید محصولات فناوری در حوزه کم‌آبی و تمرکز روی ابداع روش‌های ابتکاری در زمینه آب، خشک‌سالی، فرسایش خاک و محیط‌زیست، درصدد ارائه راهکار و راه‌حل‌هایی برای پشت سر گذاشتن این چالش قرن هستند.
امید توکلی، رئیس مرکز فناوری‌های راهبردی معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری در همین باره می‌‌گوید: ما اگر بتوانیم دانش و فناوری‌های روز دنیا را به دست آوریم، بهتر می‌توانیم درصدد برطرف کردن مشکلات بحران آبی کشور برآییم؛ اما قبل از کاربرد فناوری، فرهنگ‌سازی آن باید در کشور انجام شود.
وی با اشاره به اینکه باید پذیرشی از سوی مردم به وجود آید تا بتوان از فناوری‌ها برای رفع مشکلات استفاده کرد، افزود: در ۸ ماه گذشته کارگروه ویژه‌ای برای رفع بحران آب در معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری تشکیل‌شده که هدف آن تسریع ارائه طرح‌های فناورانه در حوزه آب است.
توکلی با تأکید بر اینکه دانش فنی رفع بحران کم‌آبی در کشور وجود دارد اما نیازمند توسعه است، اضافه کرد: در حال حاضر 22 طرح فناورانه در حال تکمیل و ارائه محصول اولیه است و چنانچه این طرح‌ها عملیاتی شوند مشکل کم‌آبی در کشور برطرف می‌شود.
22 طرح فناورانه برای مقابله با کم‌آبی
22 طرح مبتنی بر فناوری‌های نوین از سوی شرکت‌های دانش‌بنیان به ستاد توسعه فناوری آب، خشک‌سالی، فرسايش و محیط‌زیست که در معاونت علمی فناوری ریاست‌جمهوری فعال است ارائه‌شده که قرار است با توجه به اولویت‌بندی مدنظر از سوی این ستاد برای رفع مشکلات کم‌آبی و مقابله با پدیده خشک‌سالی به کار گرفته شود.
    سامانه تصفیه آب سیار (پکیج بحران)
    اجرای پایلوت نیمه صنعتی زیرزمینی حذف ترکیبات دارویی (آنتی بیوتیک، هورمون و ...) از فاضلاب­ ها با استفاده از روش هیبرید بیوراکتور غشایی- ازوناسیون
    پایلوت حذف آلاینده‌های شیمیایی از آب­های چاه با استفاده از روش تبادل یونی
    طراحی و ساخت دستگاه حذف آلاینده‌های گازی از اگزور موتورسیکلت به روش پلاسما- کاتالیستپ
  مطالعه و ارزیابی گیاهان زینتی موجود در فضای سبز شهری و معرفی الگوهای مناسب گیاهی برای فضای سبز ایران جهت بهینه سازی مصرف آب شهری در کشور
    توسعه کشت چمن مقاوم به خشکی و شوری
 طراحی و ساخت سامانه الكترونيكی اندازه‌گيری زمان پيشروی و پسروی آب در مزارع كشاورزی
 بازیافت مجدد زه آب‌های کشاورزی به منظور پرورش آبزیان و گیاهان با تکیه بر مدیریت تلفیقی زه­ آب‌ها
 تدوين الگوی مدیریتی مبتنی بر روش­های تصمیم­گیری نوین در خصوص اولویت ­بندی بازسازی قنات­ های خراسان جنوبی
 بررسی کارایی مصرف آب در دو روش آبیاری (زیر سطحی با شیاری) در عناب، انار، زرشک و پسته در شرایط اقلیمی بیرجند
 اصلاح برای بهبود کارآیی مصرف آب (WUE) در گندم نان تحت شرايط اقليمی بيرجند
 توسعه روش­های نوین آبیاری زیرسطحی برای کشت برنج
 توسعه فناوری­های نوین نمک­زدایی از آب با حداقل پساب و انرژی
 حمایت از تشکیل باشگاه آب و توسعه فناوری در استان یزد
 طراحی و ساخت سامانه نمک‌زدایی به روش بخار سرد
    طراحی و ساخت سامانه نمک زدایی به روش اسمز مستقیم
    حمایت از توسعه فناوری نمک زدایی آب به روش رطوبت‌دهی و رطوبت‌گیری (HDH)
حمایت از تدوین استانداردهای شغلی و آموزشی/شناسایی و طبقه‌بندی مشاغل
 توسعه فناوری شناسایی منابع آب ژرفی و چشمه‌های آب خلیج فارس
 توسعه فناوری احداث مکانیزه سدهای زیرزمینی و آبشارهای زنجیره‌ای تأمین آب
    طراحی و ساخت کنتور حجمی التراسونیک قابل نصب بر روی چاه‌های کشاورزی
 طراحی و ساخت مواد مالچ و بهبوددهنده و اصلاح کننده خاک
در همین حال برخی فناوری‌های مرتبط با موضوع کم‌آبی و غلبه بر آن از سوی محققان ایرانی به مرحله اجرایی شدن رسیده‌اند.