نشریه شماره   219   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

كسی به فكر بافت های فرسوده هست‌؟

کد مطلب‌: 2703
سیامك سرمدی
نه تنها زلزله‌، بلكه عملكرد طبیعی فرسایش در طول زمان نیز‌، حساب بافت های فرسوده شهری مانند تهران را خواهد رسید‌. چند سالی هست كه بازسازی بافت های فرسوده شهری و دادن وام جهت ترمیم آنها در فضای رسانه ای به چشم می خورد اما هنوز هستند محلات زیادی در جنوب تهران كه بافت های فرسوده بسیاری دارند و خدای ناكرده به طرفه العینی از بین خواهند رفت‌. بازسازی این بافت‌ها در شهرهای بزرگ جهان‌، ظاهرا پدیده نسبتا جدیدی به شمار می آیند‌. به صورتی كه فكر و برنامه بسیاری از مدیران شهری و شهرداری‌ها در جهان معطوف به بازسازی و نوسازی بافت های فرسوده شهری شده‌است‌.
نگاهی به تاریخ نشان می دهد كه این كار یك فرایند طبیعی در مسیر زندگی بشر است‌. از زمانی كه انسان‌ها اولین خانه‌ها و آبادی های خود را ساختند‌، بازسازی و تجدید حیات خانه‌ها و روستاهای اولیه نیز انجام می گرفت‌. درواقع این كار مانند دگردیسی و تغییر شكل در موجودات زنده امری طبیعی است‌. معمول و منطقی است كه آدمی به محض خراب شدن یا فرسودگی بخشی از خانه‌اش به ترمیم و بازسازی آن بپردازد‌. اما به نظر می رسد بازسازی حجم وسیعی از محلات فرسوده و نوسازی آنها‌، سابقه زیادی در تاریخ انسان‌ها ندارد‌.
به شهادت تاریخ‌، اولین كنفرانس بازسازی بافت های فرسوده كه اطلاعات آن ثبت و ضبط شده‌، مربوط به سال 1958 میلادی است كه در هلند برگزار شد‌. هدف این كنفرانس ایجاد انرژی و نشاط بیشتر در مناطق شهری و ترمیم بافت های فرسوده بود‌. این ترمیم بیشتر منحصر به مناطق تاریخی یا قدیمی مركز شهر در شهر«دن هاگ» هلند بود‌.
شهر پاریس هم از اولین شهرهایی است كه در آن برنامه بزرگی برای بازسازی بافت های فرسوده به اجرا درآمد‌. در آمریكا نیز با طراحی یك برنامه همه جانبه و ملی‌، بازسازی مناطق فرسوده مورد دقت قرار گرفت و از اواخر قرن 19 به این مهم توجه شد و در دهه 1930 میلادی هم این برنامه در ابعاد وسیع دنبال گردید‌.
در اروپا فرایند نوسازی و ترمیم شهر‌ها و بناهای فرسوده تقریبا مشابه آمریكا انجام شد‌. این كار در اروپا پس از پایان جنگ جهانی اول شروع شد‌. در این برنامه‌، ساخت خانه های اجاره به شرط تملیك به جای خانه های ساده و نامطمئن كارگری در دستور كار مدیران شهری قرار گرفت‌. اروپایی‌ها بعد از جنگ دوم جهانی نیز كه صدمات زیادی به شهرهای‌شان وارد شد وارد روند ترمیم و بازسازی شدند‌. در این برنامه عظیم‌، به جای تخریب محلات فرسوده‌، بهسازی محلات موردتوجه قرار گرفت‌. این روند اكنون نیز به صورت یك رویه و شیوه نامه با برنامه‌ریزی در حال انجام است كه بر اساس آن‌، بهسازی و ایجاد نشاط و تراوت در محلات در دستور كار دارد‌.
بازسازی و ترمیم فضاهای شهری فرسوده در هرکجای دنیا و ازجمله كشور ما؛ ناگزیر بر عملکرد پیرامون سه محور زیر است‌:
اول؛ بازسازی یا نوسازی بنا‌ها و محلات از راه مداخله اصلاحی یا تخریب موردی‌.
دوم‌، اعمال و اجرای دقیق ضوابط و قوانین شهری‌.
سوم؛ از بین بردن و جلوگیری از گسترش کپرنشینی و حاشیه نشینی شهری‌.
اجرای این مراحل سه گانه نیازمند برنامه ریزی دقیق است‌. این طراحی و برنامه ریزی توسط یك دستگاه مقتدر شهری امکان پذیر است و وجود دستگاه های موازی با شرح وظایف مختلف و گاه متداخل با هم‌، می تواند باعث بلااثر شدن و تزاحم كار‌ها با یكدیگر شوند‌. امری كه در كشور ما با وجود سازمان های مسكن و شهرسازی در استان‌ها‌، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان‌ها و سازمان های نوسازی و بهسازی شهری تداخل و مزاحم خود را در روند بازسازی و ترمیم نشان می دهد.