هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   216   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

بادگیرهای چپقی

کد مطلب : 2307
سيرجان كرمان در كنار تمام جذابیت‌هایش، يك ويژگي منحصربه‌فرد دارد كه در هيچ جاي ديگر ايران مشابهش را نمی‌بینید؛ چپق‌هایی رو به آسمان.
 اين چپق‌ها البته با چپق‌هایی كه قدیمی‌ها دود می‌کردند تفاوت زيادي دارد. آنها بادگيرهايي هستند كه با آجر و ملات ساخته‌شده‌اند و وظیفه‌شان خنك كردن خانه سيد علی‌اصغر رضوي بوده است.
او يكي از پزشكان شهرستان سيرجان در دوره پهلوي اول بوده كه حالا بادگيرهاي خانه‌اش در بلوار دکتر صادقی، كوچه حاج رشيد به‌عنوان يك ميراث ملي شناخته‌شده و در تاريخ ۷ مهر ۱۳۸۱ با شماره ۶۴۶۷ در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است.
ماجراي ساخت اين بادگيرهاي چپقي، به كشف معمار آنها، سيد مهدي شجاعي برمی‌گردد. او كه در يك سفر دريايي متوجه تهويه خوب استراحتگاه كشتي شده بود، با كمي دقت متوجه فرم خاص دودکش‌های كشتي شد و نتيجه گرفت اگر آنها را در بادگيرهاي خانگي استفاده كند، می‌تواند هواي خنک‌تری را به داخل خانه بكشاند.
بادگير چپقي مانند برجک‌هایی هستند كه روي بام خانه‌های كويري ساخته می‌شوند و در قسمتي از آن يك حوضچه قرار دارد. بادگيرها باد را به داخل هدايت می‌کنند و با برخورد باد به آب حوضچه، فضا خنك می‌شود.
 بادگيرهاي چپقي اما به‌جای فضاي مكعبي شكل خارجي، چند لوله‌ خم زانويي دارند كه با شبکه‌های هندسي منظمي به هم مرتبط‌اند و باد را از جهت‌های مختلف به خانه هدايت می‌کنند. البته زيبايي اين بادگيرهاي چپقي فقط به خاطر فرم خاص آنها نيست. بدنه خارجي لوله‌های بادگير با قطعات كوچك آجرهاي هندسي شش‌ضلعی تزئين شده و جلوه زيبايي به بنا داده است.
اگر دوست داريد نمونه‌های ديگري از بادگيرها چپقي را ببينيد، بايد راهي شهرهاي كويري ديگري مثل يزد، گناباد، طبس، كرمان، بم و زاهدان شويد.
بادگيرهاي چپقي اين شهرها از معروف‌ترین نمونه‌های معماري سنتي كوير ايران هستند و البته شكل ظاهری‌شان تقریباً به هم شباهت دارد. يعني مکعب‌های چهارگوشي كه در ديوارهاي چهارگانه آنها چند سوراخ و شكاف تعبیه‌شده است.