باغ بین‌المللی با شهرت جهانی در مهریز یزد

شمار نشریه : 216

کد مطلب : 2306
اگر به بازدید از بناهای معروف ایران علاقه دارید، سر زدن به یک باغ بین‌المللی با شهرت جهانی را در برنامه‌تان قرار دهید، برای سفر به این باغ‌ کافی است شهرستان مهریز در استان یزد  را به‌عنوان مقصد سفر انتخاب کنید تا بتوانید یک باغ‌ ایرانی ثبت‌شده در فهرست میراث فرهنگی جهانی را از نزدیک ببینید.
این باغ به همراه ۸ باغ دیگر، تابستان سال ۹۰ در فهرست یونسکو به ثبت رسیدند. چیزی که توجه داوران یونسکو را به باغ‌های ایرانی جلب کرد طراحی متنوع و سبک منحصربه‌فرد معماری آنها بود.
قدمت باغ پهلوان پور مهریز به اواخر دوره قاجار برمی‌گردد و نمایانگر تغییرات سبک باغ سازی کهن ایرانی به سمت‌وسوی باغ سازی رایج امروزی است.
باغ پهلوان پور مربوط به اواخر دوره قاجار است و در مهریز، محله مزویر آباد واقع‌شده و این اثر در تاریخ ۷ مهر ۱۳۸۱ با شماره ثبت ۶۳۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این باغ به دلیل روان بودن آب از داخل آن از گذشته دارای جاذبه خاصی بوده است. این آب از قنات مشهور به "حسن‌آباد" سرچشمه می‌گیرد و ... به‌جز باغ پهلوان پور به‌طور مستقیم از هیچ‌یک از باغ‌های منطقه عبور نمی‌کند. آب قنات حسن‌آباد درختان چناری را که در حاشیه آن روییده‌اند، سیراب می‌کند. علاوه بر قنات ذکرشده این باغ از طریق دو رشته آب دیگر به نام قنات شاه‌حسینی و قنات مزویر آباد، آبیاری می‌شود.
باغ دارای 16 حقابه (سهمیه آب در اصطلاح محلی یزد حقابه نامیده می‌شود) است که هر 12 روز یک بار به آن تعلق می‌گیرد. زمان هر حقابه بین 10 تا 11 دقیقه است که به آن سبو نیز گفته می‌شود.
دو طرف جوی اصلی باغ پهلوان پور درختان تنومند و سالخورده چنار قرار دارند. درختان مثمر باغ نیز شامل انار، بادام و خرمالو است و کاشت این درختان با توجه به گرمای زیاد استان یزد نمایانگر آب‌وهوای متفاوت نسبتاً خنک این منطقه است.
باغ پهلوان پور ازلحاظ معماری نمایانگر تغییرات سبک باغ سازی کهن ایرانی به سمت‌وسوی باغ سازی رایج امروزی است. این باغ شامل یک مجموعه ورودی، ساختمان کوشک یا شربتخانه، بنای زمستان خانه، بنای سرایداری، حمام و آشپزخانه است. سبک معماری آن ترکیبی از معماری کوشکی و حیاط مرکزی است که کوشک اصلی در مرکز آکس اصلی باغ قرار دارد، مسیر عبوری آب در باغ نیز از این محور است. علاوه بر این محور اصلی آب در دو محور دیگر نیز جریان دارد که باغ آرایی حول این دو محور به وجهی زیبا صورت گرفته است، به این معنا که درختان نظام ساز باغ در حاشیه این دو خیابان کاشته شده‌اند.
مجموعه ورودی باغ شامل برج ، اصطبل و کاهدان است. تزیینات برج همانند تزیینات دوره زندیه است اگرچه تاریخ احداث تمامی این سه بنای ذکرشده مربوط به دوره قاجار است. زیباترین بنای باغ کوشک یا شربتخانه است که در آکس اصلی‌ترین مسیر باغ واقع گردیده است.
ساخت کوشک به دوره قاجار مربوط می‌شود و در سه سطح (دو و نیم‌طبقه) طراحی‌شده است. بخش داخلی کوشک شامل تالار، حوضخانه و گوشوارهاست که آب قنات حسن‌آباد پس‌ازآنکه وسط کوشک عبور می‌نماید و در باغ جاری می‌شود. بنای معروف دیگر که در مجموعه وجود دارد، بنای زمستانخانه است که ساخت آن به دوره پهلوی اول مربوط می‌شود ازآن‌جهت به زمستانخانه مشهور است که جهت آن با توجه به اقلیم منطقه، بنا را برای استفاده در زمستان مناسب می‌ساخته است. این بنا در یک طبقه ساخته‌شده و اتاق‌های نشیمن، پستو، طنبی و مطبخ را شامل می‌شود.
در کنار کوشک آشپزخانه، حمام و انباری قرار داشته که اخیراً به‌وسیله حفاری از زیرخاک بیرون آورده شدند. بنای مشهور به سرایداری نیز که محل سکونت و کارگاه خدمه باغ بوده است در جبهه شمالی باغ قرار دارد.