نشریه شماره   216   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

تحقق معماری ایرانی- اسلامی

کد مطلب : 2293
قطب علمی معماری اسلامی با هدف اصلی فراهم آوردن زمینه‌های لازم برای پژوهش درباره معماری از منظر فرهنگ غنی اسلام از مهرماه 1391 در دانشگاه علم و صنعت ایران تأسیس شد.ازآنجاکه یکی از رسالت‌های اصلی قطب‌های علمی، ارائه آخرین دستاوردهای علمی در حوزه تخصصی مربوطه در جهت حل مشکلات و پاسخگویی به نیازهای کشور است، قطب علمی معماری اسلامی نیز اهداف متعدد راهبردی - مفهومی و کاربردی - تجربی را مدنظر داشته که از آن جمله می‌توان به تعریف و ساماندهی پژوهش‏های میان‌رشته‌ای در حوزه‌هایی نظیر فلسفه هنر و زیبایی‌شناسی اسلامی، زمینه‌سازی برای ارتباط میان پژوهشگران این قطب و دیگر محققان، زمینه‌سازی برای ارتباط سازنده میان این قطب علمی و دستاوردهای آن با نهادهای دولتی و غیردولتی معماری ساماندهی و تنظیم نقشه جامع علمی تخصصی معماری، در راستای برنامه‌های کوتاه، میان و درازمدت کشور اشاره کرد.
اهداف تعیین‌شده در قطب علمی معماری اسلامی در قالب‌های گوناگون همچون برگزاری جلسات آزاداندیشی، هم‌اندیشی، دانش‌افزایی و تقویت کرسی‌های نظریه‌پردازی تشکیل کارگروه‏هایی برای کمک به اساتید دانشگاه‌ها در بازنویسی برنامه‌ها و سرفصل‌های درسی پیگیری می‌شود.
احیای هویت اسلامی در هنر و معماری
مدیر قطب علمی معماری اسلامی می گوید: با توجه به اینکه احیای هویت اسلامی در هنر و معماری و شهرسازی، یکی از مهم‌ترین نیازهای کشور در حوزه تخصصی معماری و شهرسازی است، برنامه‌های این قطب بر پایه احیای هویت ایرانی - اسلامی پایه‌ریزی شده است.
عبدالحمید نقره‌کار می افزاید: شورای عالی انقلاب فرهنگی، تبیین نقشه راه تمدن نوین اسلامی و احیای هویت ایرانی - اسلامی در معماری و شهرسازی را از دانشگاه‌ها شروع کرد و کارگروه‌هایی را برای تحول و ارتقای علوم انسانی، بومی‌سازی سرفصل‌های دروس و هماهنگ کردن آنها با مفاهیم اسلامی تشکیل داد که در این زمینه نیز با شورا همکاری داشتیم.
اسلامی شدن محتوای دروس ضروری است
وی اصلاح و اسلامی شدن محتوای درس‌های دانشگاهی از طریق کتاب‌ها و منابع درسی را یک ضرورت می داند و می گوید: هنگام ورود به این عرصه، احساس کردیم که در حوزه نسبت اسلام با مباحث فلسفه هنر، معماری و شهرسازی، در سال‌های پس از انقلاب غفلت زیادی صورت گرفته که درنتیجه آن، کارهای بسیار نامناسبی چه در دانشگاه‌ها و چه در سطح تصمیمات برنامه‌ریزی، قانون‌نویسی و اجرایی انجام شد که نمونه آن شهرسازی تهران و دیگر کلانشهرهاست که به‌هیچ‌وجه با مبانی علمی یا ایرانی و اسلامی سازگار نیست.
به گفته عضو هیئت‌علمی دانشگاه علم و صنعت، ضعف‌های موجود در حوزه معماری و شهرسازی به‌ویژه بی‌هویتی آن، زمینه شکل‌گیری قطب علمی معماری اسلامی در این دانشگاه را فراهم آورد تا جمعی از استادان برجسته این عرصه از داخل و خارج کشور به نیازهای موجود در این زمینه پاسخ گویند.
وی تولید محتواهای اسلامی در حوزه‌های تخصصی، ایجاد سایت و انتشار مجله علمی پژوهشی، تألیف و چاپ هفت عنوان کتاب به‌عنوان منابع درسی دانشگاهی، برپایی کارگاه‌های دانش‌افزایی برای استادان جوان و دانشجویان بورسیه دانشگاه‌های مختلف کشور را ازجمله اقدامات انجام‌گرفته در طول دو سال فعالیت قطب علمی معماری اسلامی برمی شمارد.
نقره‌کار همچنین از تلاش برای ایجاد بانک اطلاعاتی قطب علمی معماری اسلامی به‌منظور ارتباط با دیگر دانشکده‌های معماری و شهرسازی سراسر کشور و ایجاد تعامل میان استادان این رشته و تبادل تجربیات استادان پیشکسوت و جوان خبر می دهد.
چهار رکن اساسی برای تحقق معماری و شهرسازی ایرانی
وی چهار رکن اساسی برای تحقق معماری و شهرسازی ایرانی - اسلامی قائل شده و می گوید: اولین رکن به قانون برمی‌گردد که متأسفانه قوانین موجود، نقص‌های زیادی دارند که به‌عنوان‌مثال قانون شهرداری‌ها یا شورای عالی شهرسازی باید مطابق نیازهای فرهنگی کشور اصلاح و تکمیل شود.
نقره‌کار ادامه می دهد: مهم‌تر از قانون، مدیران و برنامه ریزان هستند که از دیدگاه اسلامی، مدیران باید متعهد و متخصص باشند که متأسفانه برخی از مدیران در حوزه معماری و شهرسازی در نهادهایی مانند شهرداری‌ها، شوراهای اسلامی شهر و حتی کارشناسان وزارت راه و شهرسازی یا متعهد نیستند یا تخصص لازم را ندارند و به نظر من، بیشترین مشکلات موجود معماری و شهرسازی ناشی از وجود مدیران غیرمتخصص یا غیرمتعهد است.
وی رفتار، سلوک و تعاملات اجتماعی شهروندان را به‌عنوان سومین رکن معماری اسلامی ایرانی معرفی کرده و می گوید: اگر بهشت هم بسازید ولی در آن مردم نسبت به یکدیگر بی‌احترامی یا ایجاد مزاحمت کنند آنجا محل خوبی برای زندگی نیست و مسئولان کشور باید توجه داشته باشند که شهرسازی، فقط احداث ساختمان و راه نیست بلکه باید به ارتباطات فرهنگی و اجتماعی و سرانه خدمات فرهنگی در شهرها توجه جدی داشت.
مدیر قطب علمی معماری اسلامی می افزاید: به‌عنوان‌مثال در تهران و دیگر کلانشهرها، بیشتر فضاها توسط ساختمان‌های تجاری، اداری و مسکونی اشغال‌شده و سطح شهر پوشیده از ساختمان است درحالی‌که در معماری شهر اسلامی، مؤلفه‌هایی مانند مراکز زیارتی، فرهنگی، آموزشی، هنری، ورزشی و خدمات درمانی اهمیت فراوانی دارند که متأسفانه در کلان‌شهرهای ما سرانه این فضاها به نفع فروش تراکم و تغییر کاربردی برای ساختمان‌های تجاری، اداری و مسکونی تلف‌شده است.
وی همچنین از تبدیل و تغییر کاربری فضای سبز شهری به تجاری و مسکونی و همچنین اشغال مسیرهای پیاده‌رو و الحاق آن به سواره‌روها در شهرهای بزرگ انتقاد کرد و گفت: برخورداری از فضای سبز کافی و کاهش راه‌بندان و ترافیک، نقش مهمی در سلامت جسم و روان شهروندان و کاهش استرس آنها خواهد داشت.
نقره‌کار از اصلاح سرفصل‌ها و محتوای دروس دانشگاهی و ارتقای دانش استادان به‌عنوان چهارمین رکن تحقق معماری ایرانی اسلامی یاد کرده و می گوید: بازنگری سرفصل‌ها و محتوای درسی و ارتقای دانش اعضای هیئت‌علمی موجب می‌شود فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های ما با مفاهیم و مباحث ایرانی اسلامی آشنا شوند و نقش‌های مهمی را در جایگاه مهندسان، مشاوران، مدیران شهری و کارشناسان متعهد و متخصص ایفا کنند.
وی درعین‌حال، اصلاح سرفصل‌ها و محتواهای درسی را کاری زمان‌بر و طولانی می خواند و اظهار می دارد: با توجه به اینکه دانشگاه‌های ما دهه‌ها قبل از انقلاب، تحت تأثیر فرهنگ غربی و متون ترجمه‌ای آنها بودند تحول در سرفصل‌ها و مواد آموزشی، یک کار انقلابی و بنیانی و اساسی محسوب می‌شود که نیاز به زمان مناسب دارد.
لازم به توضیح است قطب علمی معماری اسلامی که از 9 عضو شورای مرکزی، 15 عضو پژوهشی، 22 عضو وابسته و 10 عضو شورای اجرایی تشکیل‌شده، تاکنون 21 مورد افتخارآفرینی و کسب عنوان از طرف اعضای خود به ثبت رسانده است. ازجمله مهم‌ترین اقدامات این قطب علمی می‌توان به راه‌اندازی وب‌سایت قطب علمی معماری اسلامی islamicar.iust.ac.ir  و بارگذاری کتاب‌ها، مقالات، مرتبط با معماری اسلامی، اخذ مجوز نشر کتاب، دریافت 247 مقاله جهت داوری در نشریه پژوهش‌های معماری اسلامی و چاپ 5 شماره از مجله علمی پژوهشی معماری اسلامی و  راه‌اندازی وب‌سایت مجله پژوهش‌های معماری اسلامی jria.iust.ac.ir اشاره کرد.
قطب علمی معماری اسلامی همچنین تاکنون 12 تفاهم‌نامه با مراکز پژوهشی منعقد کرده و نسبت به تشکیل کارگروه‌های پژوهش، آموزش و ترویج، روابط عمومی، ارتباط و تعامل با نهادهای اجرایی و نظارتی، اداری پشتیبانی جهت انجام امور اجرایی قطب علمی معماری اسلامی فعالیت‌های مؤثری داشته است.
آمادگی برای ایجاد فرصت مطالعاتی دانشجویان دکتری در سطح کشور، برگزاری کارگاه‌های دانش‌افزایی، کرسی‌های نظریه‌پردازی، برگزاری 9 همایش و نشست تخصصی، شرکت در سمینارهای بین‌المللی، اجرای طرح‌های پژوهشی مرتبط با قطب علمی معماری اسلامی، به‌روزرسانی منابع علمی و ایجاد بانک الکترونیکی جهت استفاده دانشجویان معماری و شهرسازی از دیگر اقدامات صورت گرفته در قطب علمی معماری اسلامی به شمار می‌آید.