نشریه شماره   216   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

نما در معماری

کد مطلب : 2260
نمای هر ساختمان در شکل‌دهی مجموعه شهری که در آن شکل می گیرد، مؤثر است. اگر به نمای یک ساختمان بدون در نظر گرفتن نمای دیگر ساختمان‌های شهر توجه شود، همگونی نمای شهری درمجموع از بین می‌رود اما امروزه برخی از سازندگان و تولیدکنندگان مسکن آزاد به دلیل اینکه به دنبال فروش سریع و بازگشت سرمایه خود هستند، سعی در هر چه بیشتر مطرح کردن خود با ناهماهنگی نمای ساختمان‌ها در سطح شهر دارند.
چگونه به موضوع نما در معماری بیندیشیم؟
در سال‌های اخیر پس از مطرح‌شدن دوباره اهمیت فضاهای عمومی و ارزش زندگی شهری، نما اهمیت دوباره‌ای یافته است. نما در عمل درون ساختمان را از بیرون و فضاهای خصوصی را از عمومی جدا می‌کند و حاکی از موقعیت فرهنگی سازندگان ساختمان، میزان نظم طرح ساختمان، امکانات و ذوق تزئین و خانه‌آرایی طراح و مالک است. نما درواقع صورت ساختمان و بهترین بیان حالتی است که فرد طراح یا مالک از خود به نمایش می‌گذارد. ترکیب پنجره‌ها، ایوان‌ها، درها و به‌طورکلی بازشوها، همچنین بافت و جنس نما و کمپوزسیون آن در هر عصر متفاوت است و درعین‌حال در یک تداوم شهری تغییر می‌کند.
نما درواقع یک سطح صاف و تخت نیست بلکه سطح انتقالی بین فضای داخل و خارج است که با عقب‌نشستگی و پیش‌آمدگی، تراس و غیره با فضای داخل مسکن ارتباط پیدا می‌کند. در دیوارهای باریک معاصر این عمل با جلو و عقب آمدن ساختمان انجام می‌شود.
برای اینکه نمای ساختمان حریم خصوصی ساکنان خود را حفظ کند باید نسبت به خیابان بسته‌تر و محفوظ‌تر باشد.
مصالح نما در رنگ، شکل، زبری و خشنی نما تأثیر می‌گذارد. مصالح بومی نشان می‌دهد که نما مربوط به چه منطقه‌ای است.
یکی از عوامل ضروری در هویت نما تعیین محدوده نماست. محدوده‌های افقی ساختمان عبارتند از: نقطه اتصال به آسمان (محدوده پایانی ساختمان)، نقطه اتصال به زمین (محل نشستن ساختمان بر زمین) و پوشش ساختمان مثل بام و شیروانی. محدوده پایانی ساختمان باید معنای اتمام ساختمان را با خود داشته باشد و طبقه همکف ساختمان باید مفهوم نشستن ساختمان بر زمین را برساند. طبقه همکف باید در محدوده قد افراد کشش لازم را بر عابر پیاده و بیننده ایجاد کند.
نمایی موفق است که به این سؤال‌ها پاسخ گوید: محدوده عمودی جانبی ساختمان کجاست؟ خط پایانی افقی ساختمانی چگونه است و مرز ساختمان در آسمان به چه شکل است؟ انتهای ساختمان چگونه به پایان می‌رسد؟ گوشه‌های ساختمان چه وضعی دارد؟ اگر ساختمان همسایه دارد ارتباط نمای همسایه چگونه است و اگر در فضا قطع می‌شود این ارتباط چگونه است؟.
نمای ساختمان خالق نمای شهری است
نمای شهری از مجموعه نماهای مشرف‌به فضای عمومی به دست می‌آید و درواقع ترکیبی از اجزای متفاوت است که بر اساس اتفاقاتی که در خیابان‌ها و معابر می‌افتد شکل می‌گیرد. این اجزا در صورت رعایت مسائلی که پیش‌ازاین نیز به آن پرداخته شد می‌توانند با یکدیگر نقاط اشتراک جالبی داشته باشند که نمی‌توان وجود آنها را نفی کرد.
 این نماها از جهتی همگن و از جهتی ناهمگن هستند. می‌توانند همگن باشند چون با استفاده از زبانی مشترک روی بدنه اجزای شهر اجرا می‌شوند و اما ازآنجاکه هرکدام از این فضاها به کمک این زبان، مقاصد و نیازهای خود را بیان می‌کنند، ناهمگن هستند. در شهرهای ما نماها نه زبان مشترک، نه فرهنگ مشترک، نه مصالح یکسان و نه سبک مشخصی دارند.
عناصر پراهمیت در نما
ورودی یکی از عناصر حائز اهمیت نما در ساختمان است که محل و اهمیت طراحی آن به شکل مستقیم نمایانگر نقش و عملکرد ساختمان است. در ورودی نشانه گذر از فضای عمومی خارج به فضای خصوصی داخلی و یکی از مهم‌ترین عناصری است که می‌توان به‌عنوان نشانه ساختمان از آن نام برد لیکن به دلیل اهمیت اقتصادی سطوح ساخته‌شده و رعایت ضروری طراحی داخلی اغلب ورودی‌ها به فضاهای کم‌اهمیت تنزل یافته‌اند.
مشکل اصلی ورودی یکسان وسایل نقلیه و ورودی اصلی ساختمان است. در این حالت برای فرد واردشونده فقط یک راه باریک کنار دیوار باقی می‌ماند. گاه نیز ورودی یک ساختمان مسکونی بیش‌ازحد پرتجمل است، به‌نحوی‌که عملکرد ساختمان را دگرگون می‌سازد. زمانی هم ورودی به یک بنای بزرگ تنها با روزنه‌ای امکان‌پذیر می‌شود. تناسب ورودی و حجم ساختمان می‌تواند نقش مهمی در توجیه عملکرد و شکل ساختمان داشته باشد.
ازآنجاکه طبقه همکف ساختمان قسمت اتصال به پیاده‌روست، به‌صورت قابل‌توجهی در معرض دید قرار می‌گیرد. به‌این‌علت که عابران این قسمت را به‌طور مستقیم می‌بینند. ازاین‌رو نمای این قسمت پراهمیت است و مصالح مورداستفاده در این قسمت باید نسبت به بقیه ساختمان بادوام‌تر و مستحکم‌تر باشد تا عابر در نگاه به نمای ساختمان احساس ثبات کند. ساختمان‌هایی که طبقه همکف آنها عملکرد تجاری دارد، به دلیل تغییر دکوراسیون واحدهای تجاری دائماً دستخوش دگرگونی می‌شوند. همین موضوع موجب می‌شود که ساختمان مذکور شخصیت ثابت خود را ازدست‌داده و دارای نمای شناخته‌شده ثابتی نباشد.
تراس‌ها چشم‌اندازهای جدیدی نسبت به فضاهای بیرون برای ساختمان فراهم می‌آورند و نباید حالت موقت و ناپایداری را که تصور به‌راحتی جدا شدن از بدنه ساختمان القا می‌کند داشته باشند.
لبه بام حد و مرز ساختمان و آسمان است و ازنظر بصری بام انتهای نماست. بام پوسته‌ای است که بر سر ساختمان قرار دارد؛ بنابراین لبه بام نمی‌تواند بدون تفاوت با دیگر قسمت‌ها رها شود.
در بسیاری از شهرهای بزرگ جهان، ضوابط و مقررات ویژه‌ای در ارتباط با سیما و کالبد شهر وجود دارد و گروهی از برجسته‌ترین افراد با تخصص‌های مرتبط با زیباسازی و زیبایی‌شناسی به کنترل طرح‌های بزرگ و کوچک معماری شهری از نظر هماهنگی نمای بیرونی ساختمان‌ها و محیط شهری یعنی از جنبه‌های رنگ، حجم، مصالح مناسب، فضای پر و خالی نما، رعایت اصول هماهنگی و تناسبات و… می‌پردازند.
آنچه برای علاقه‌مندان به این موضوع نگران‌کننده است، پاسخگویی با شتاب به نیازی کاملاً محسوس است. در این ساخت‌وساز پرشتاب نیاز به بررسی طرح‌های ارائه‌شده توسط جمعی از صاحب‌نظران و مسئولان در مراکز تأیید پروانه‌های ساختمانی ضروری به نظر می‌رسد. بررسی میدانی طرح ساختمان‌ها با بناهای اطراف ازلحاظ کیفیت طرح معماری، نمای ساختمان، تناسب حجم آن با ساختمان‌های اطراف، زیبایی طرح و مصالح مورداستفاده و… نیز گامی مؤثر در بالا بردن کیفیت نماهای شهری است. با در نظر گرفتن موارد ذکرشده و القای آن توسط شهرداری هر شهر، می‌توان شاهد ارتقای کیفیت شهرها و زیباسازی نمای شهرها بود.
رضا خانمان شرکت آرشین تک
آگهی شرکت در صفحه؟