هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   216   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

معماری باید سرزنده باشد

کد مطلب : 2152
سيامك سرمدي
 هنگامی‌که از هويت در معماري و شهرسازي خود صحبت به ميان می‌آوریم، صرفاً منظور اين نيست كه عناصر خاص هويت ايراني- اسلامي را در طراحي شهري خود لحاظ كنيم. هرچند وابستگي به فرهنگ خودي يكي از عوامل مهم تأثیرگذار در بحث هويت است اما قصد داريم به اين موضوع بپردازيم كه در طراحي شهرهای جديد بايد چه نكاتي رعايت شود تا در ماهيت شهر تأثیرگذار باشد و بتواند هويت شهر را نمايان کرده و آن را از شهرهای ديگر متمايز کند. به‌طورقطع ساخت فله‌ای شهرها و شهرک‌ها به‌صورت «سری‌دوزی» کوچک‌ترین نياز و حس تعلق‌خاطر را در ساكنان آن برآورده نمی‌کند و اساساً هويت خاصي را هم ايجاد نمی‌کند.
 معماري يك شهر و بناهاي آن بايد «سرزنده» باشد. سرزنده يعني اينكه بتواند نیازهای زيستي و عملکردهای حياتي به همراه توانایی‌های انساني را در محيط رشد داده و آنها را شكوفا كند. براي رسيدن به سرزنده بودن بنا و معماري به‌عنوان يك ويژگي هويتي، بايد سه عنصر اصلي در معماري شهري رعايت شود: اول بقا و دوام بنا، دوم ايمني و سوم سازگار بودن معماري با نیازهای انساني.
 معماري شهري علاوه بر سرزندگی بايد داراي «تناسب» هم باشد. تناسب يعني اينكه شكل و ظرفيت فضاها و سازه‌ها بايد با الگوي زندگي و كميت فعاليت مردم شهر همخوان باشد. مردم بايد بتوانند به‌سرعت و سهولت با معماري اطراف خود تطبیق‌پذیری نشان دهند.
 عامل مهم ديگري كه هويت را در معماري شهري ما رقم می‌زند «معني» دار بودن است. معني در معماري يعني اينكه بنا يا سازه تا چه اندازه از نظر ذهني به ساكنان يا استفاده‌کنندگان از آن شناخت و شناسايي می‌دهد. مثلاً اگر قرار است جشن‌ها و اعياد در مكاني عمومي برگزار شود، بايد آن مكان از چنان «معناي» معماري برخوردار باشد كه مراسم و جشن را باشکوه‌تر کرده و آن را تقویت کند. شفافيت و خوانايي، اجزايي از معني هستند كه ارتباط شكل سكونتگاه را با مفاهيم و ارزش‌ها بيان می‌کنند.
 از ديگر مواردي كه به‌عنوان عنصري در هويت‌بخشي به معماري شهري می‌تواند مؤثر باشد، استفاده از نورپردازي مناسب در شب است. بعضي عناصر نمادين معماري در شب زيباتر جلوه می‌کنند و با انجام نورپردازي، زيبايي آنها دوچندان می‌شود. مثلاً بازارهای سنتي ما در روز عملكرد و كارايي خاص خود را دارند اما در شب عملاً بازار و راسته‌های آن چندان نقشي ايفا نمی‌کنند. نورپردازي طبيعي و بازي نور و سايه در حجره‌ها و سراها می‌تواند زيبايي بازار را حتي در روز دوچندان كند يا نگاه كنيد به سی‌وسه‌پل و پل خواجو در اصفهان كه با نورپردازي خوب و دقيقي كه در شب بر آنها صورت می‌گیرد از همه نقاط شهر اصفهان جذابيت بيشتري دارند. همين مشخصه نورپردازي در تمامي برج‌ها و یادمان‌های مهم شهرهای بزرگ دنيا در شب اجرا و اعمال می‌شود و خود عنصر هویت‌بخش خاصي براي آن سازه ايجاد می‌کند.
 خلاصه آنكه، هويت‌بخشي به معماري و تعريف و استفاده درست از عناصر هويتي در همه ابعاد زندگي انسان موجب اعتمادبه‌نفس، آرامش و به‌نوعی ايجاد حس امنيت در محيط زندگي شهري می‌شود.
  كارشناس فرهنگي