نشریه شماره   218   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

جای خالی فناوری‌های نو درآموزش معماری (قسمت دوم)

کد مطلب : 2637
علیرضا عظیمی
از زمان امپراتوری روم که ویتروویوس معماری را حاصل سه جزء استحکام ، قابل استفاده بودن و شعف می‌خواند، تا به امروز، فناوری جزء لاینفک زندگی بشر بوده است.اما جایگاه و نقش فناوری در معماری معاصر به چه میزان است؟در دومین قسمت از مجموعه یادداشت‌هایی که بدین منظور به چاپ می رسد، ابعاد این مسئله را شکافته و سعی می‌کنیم آینده این موضوع را تدقیق نماییم.
باب دوم: فناوری و جایگاه آن در معماری:
فناوری را در جایگاه‌های مختلف معماری می‌توان تعریف نمود. البته این مهم ناگهانی و یک‌باره رخ نداده است. بر خلاف عده‌ای که تصور می‌کنند ورود فناوری به معماری با انقلاب صنعتی و ورود آهن و شیشه به معماری رخ داده است؛ فناوری از ابتدای معماری همراه آن بوده است. همان‌طور که در باب نخست تشریح شد تاریخ معماری، از منظری، تاریخ رشد و تکامل و ابداع سازه‌های معماری است. حتی امروز نیز این سازه‌های بناها، ارتفاع آن‌ها، دهانه‌ها و مصالح آن‌هاست که بر " ترین " بودن یک اثر معماری صحه می‌گذارد.
واقعیت این است که فناوری در معماری، تا قبل از انقلاب صنعتی در واقع محدود به سازه ساختمان بود.علت این امر در ابعاد مختلف قابل بررسی است.برای مثال نبود زیر ساخت‌های فنی، یا محدود بودن اندیشه بشر. همچنین نبود مصالح مقاوم و استفاده بشر از مصالح بومی. البته این اتفاق یک حسن داشت و آن تأمین پایداری(Sustainability) بنا بود. در معماری بومی(Vernacular) تمام بشریت فناوری محدود به سازه بود. تلاش بشر در این وادی، تلاشی برای ابداع فرم‌های مقاوم و ایستا بود.فرم‌هایی که با اقلیم نیز در تطابق باشد. اما انقلاب صنعتی این روند را تغییر جهت داد.
با وقوع انقلاب صنعتی، مصالح جدیدی ابداع شدند.این مصالح توانایی‌های ما را تغییر دادند و به ما اجازه دادند آزادانه‌تر بیندیشیم.قصر شیشه‌ای جوزف پاکستون در واقع نماد ورود فناوری به معماری نیست، بلکه نماد تغییر جهت استفاده از فناوری در معماری است.در این اثر فناوری از فاز سازه‌ معماری به سمت نما سازی و صنعتی سازی تغییر کرد. این اتفاق هرچند با برنامه ریزی قبلی نبود و به‌اجبار شرایط کاری و محدودیت‌های زمانی به وجود آمده بود اما به خلاقیت فردی چون پاکستون نیاز داشت. این روند امروز هم ادامه دارد.یعنی فناوری‌ها موجود هستند. دانش در حال توسعه است. اما معدود معماران خلاقی هستند که از آن‌ها بهره می‌برند؛ خلاقیت به خرج می‌دهند و از این فناوری‌ها بهره می‌برند.جایگاه شناخت فناوری‌های نو در آموزش معماری خالی است. معماران فناوری‌های کاربردی محدود به ترسیم، مدل سازی، شبیه سازی ساختمان‌ها، چاپ و انتقال اطلاعات می‌شناسند. در واقع آن‌ها فناوری‌هایی را می‌شناسند که به‌اصطلاح برای "بازی و سرگرمی" ابداع شده‌اند.قطعاً شناخت نانو، های-تک، نوترکیب‌ها و ... برای معماران ضروری است.
پس از انقلاب صنعتی، فناوری کم‌کم در دیگر ماهیت‌های معماری نیز نفوذ کرد. اما این انقلاب اطلاعات و انقلاب ارتباطات بود که همچون انقلاب صنعتی، جهشی در رابطه بین فناوری و معماری به وجود آورد. فناوری، با تمام گوناگونی وجودی‌اش، امروز از آغاز مطالعات و برنامه ریزی معماری تا ساخت و اجرای پروژه،معماری را تحت تأثیر قرار داده است و این اثر بخشی با رشد چشمگیر فناوری،آشنایی بیشتر معماران با فناوری‌های نوین،ورود بیشتر فناوری به زندگی بشر و خواسته‌های متنوع کارفرمایان،معماری را به سمت و سوهای جدید هدایت می نماید. امروز اگر در چین در یک روز یا یک هفته یک هتل ساخته می‌شود، نشان از توانایی‌های فنی مهندسین چینی، وجود زیرساخت‌های قوی و البته توجه آن‌ها به این مقوله است. در مقام مقایسه در ویرایش پنجم کتابچه فناوری‌های نوین ساختمانی، چاپ مرکز تحقیقات راه،مسکن و شهرسازی وزارت راه و شهرسازی،به‌عنوان متولی اصلی تأیید فناوری‌های نوین در حوزه ساختمان،فناوری‌های ساختمانی به پنج بخش تقسیم بندی شده‌اند:(مرکز تحقیقات راه،مسکن و شهرسازی،1388)
سیستم‌های کامل ساختمانی، سیستم‌های سازه‌ای ، دیوارهای غیر باربر ، سقف‌ها ، مصالح
این دسته بندی آن‌قدر ابتدایی است که به هیچ عنوان جذب کننده نیست. ضروری است که متولیان امر برای شناخت، نفوذ و بهره برداری‌های بیشتر از فناوری در معماری تلاش نمایند. فناوری امروز تمام مرزهای زندگی ما را در نوردیده است و به‌طور یقین با توسعه فناوری‌های نوین این روند شتاب بیشتری به خود می‌گیرد. البته ما نمی‌خواهیم در این راه متحمل زیان بشویم.یعنی راه رسیدن به های-تک، تخریب محیط زیست نیست.تخریب بافت فرسوده نیست. فراموش کردن سنت‌ها و اصول طراحی خودمان نیست.فراموش نکنید که ما فناوری را می‌خواهیم و به دنبال آن هستیم تا همین موارد را حل و آسان نماییم. هدف در قاموس ما، هیچ‌گاه ابزار را توجیه نکرده و نخواهد کرد. قطعاً هدفی که با نیل به ابزار غیراخلاقی به دست آید غیر مشروع است.