مسکن کم درآمد‌ها و منابع غیرقابل وصول آن

شمار نشریه : 216

 کد مطلب‌: 2364
طرح مسکن کم درآمد‌ها که دولت یازدهم نام مسکن اجتماعی را برای آن انتخاب کرده‌، قرار است شرایط را برای خانه دار کردن اقشار ضعیف که در دهک های پایین جامعه قرار دارند و توان خرید خانه و پس انداز قابل توجه برای آن را ندارند‌، فراهم کند‌.
در طرح جامع مسكن سرفصل مهمی برای مسكن كم درآمد‌ها درنظر گرفته شده كه در آن چندین روش گوناگون برای تأمین مسكن محرومان تعیین شده‌است‌. برخی كارشناسان می گویند یك حالت كنسرسیومی تشکیل شده تا منابع مالی مسكن محرومان تأمین شود اما بااین حال محقق شدن این منابع با مشكل مواجه‌است و وجود چنین منابعی كه وصول آنها قطعی نیست‌، موجب شده تا پیشبرد طرح مسكن كم درآمد‌ها غیرعملیاتی به نظر برسد‌. وزیر راه و شهرسازی بار‌ها نسبت به نبود نظام تأمین مالی مناسب در بخش مسكن اذعان داشته‌است‌. این موضوع در بخش مسكن كم درآمد‌ها كه اصلی ترین محل تأمین منابع آن بودجه دولتی است‌، بیشتر خود را نشان داده‌است‌.
آنچه در طرح جامع مسكن به عنوان وضع موجود خانواده های فاقد مسكن موردتوجه قرار گرفته‌، نشان می دهد كه 40درصد هزینه های خانوار در گروه های پایین درآمدی صرف مسكن می شود درحالی كه اندازه متعارف آن در سطح جهانی حدود 25درصد است‌. طبق برآوردهای انجام شده‌، حدود 48درصد از خانوارهای فاقد مسكن در دهك های اول تا چهارم و 29درصد آنها در دهك های 5تا 7قرار دارند‌. با این حساب 2میلیون و 522هزار خانوار شهری مستأجر در دهك اول تا چهارم درآمدی قرار دارند كه در تأمین مسكن با مشكل جدی مواجه هستند‌.
آن طور كه در بخش های مختلف از برنامه های عملیاتی تأمین مسكن كم درآمد‌ها در طرح جامع مسكن آمده‌است 3محل برای تأمین منابع مالی موردنیاز تأمین شده‌است‌. منابع بانكی‌، بودجه عمومی و نهادهای حمایتی به عنوان محل های تأمین مالی معرفی شده‌اند كه هر 3بخش با ابهام مواجه‌است‌. بانك‌ها با مشكل منابع مواجه هستند به طوری که حتی حاضر نشده‌اند وام خرید مسكن كه مجوز آن از سوی شورای پول و اعتبار داده شده را پرداخت كنند‌. بودجه دولت نیز با كسری مواجه‌است و به همین دلیل اولویت هزینه در بودجه با بودجه جاری است‌. نهادهای حمایتی نظیر بنیاد مسكن‌، كمیته امداد و‌... نیز توان مالی بالایی برای هزینه در این بخش ندارند‌. این موضوع نشان می دهد كه هیچ ضمانت اجرایی برای برنامه های تعیین شده وجود ندارد‌.
اما اصلی ترین مسئله برای شروع طرح جدید مسكن این است كه منابع مالی آن از کجا تأمین شود‌. باوجوداینکه این طرح وزارت راه و شهرسازی در قالب طرح جامع مسكن‌، تعریف شده ولی با توجه به محدودیت منابعی كه دولت دارد‌، ورود به این بحث مشكل است‌. در حال حاضر‌، طرح بزرگی با نام مسكن مهر در دست دولت است كه محدودیت های مالی در این بخش مهم ترین معضل است‌. اگر منابعی وجود داشته باشد ابتدا باید برای این طرح تجهیز شود تا به پایان برسد و سپس به طرح جدید وارد شد‌.
یكی از بخش هایی كه طبق قانون بودجه امكان بهره برداری از آن برای كمك به مسكن كم درآمد‌ها وجود دارد مربوط به هدفمندی یارانه‌هاست‌. مطابق تبصره 20قانون بودجه در بخش هدفمندی یارانه‌ها دولت می تواند به میزان یك هزار و 300میلیارد تومان از درآمدهای هدفمندی یارانه‌ها را به بخش مسكن اختصاص دهد‌. اجرایی شدن این بخش از قانون اما منوط به این موضوع است كه درآمدهای هدفمندی طبق قانون به طور كامل حاصل و پرداخت یارانه نقدی طبق این تكلیف قانونی محدود شود‌. هر دو شرط اما در حال حاضر با عملیاتی شدن فاصله دارد تا امید به اختصاص یارانه به مسكن نیز زیاد نباشد‌.
همان طور كه در طرح مسكن مهر بسیاری از متقاضیان به دلیل اینكه باید مبالغ جدیدی به طرح تزریق می كردند‌، تاب نیاوردند و به دلیل عدم توانایی آن را فروخته‌اند و همچنان مستأجر هستند؛ در بخش استفاده از منابع هدفمندی یارانه‌ها نیز بعید است بتوان منابعی را به ساخت مسكن اختصاص داد‌. برای این كار نیاز به منابع قوی تری است‌. متأسفانه بانك‌ها هم تاكنون چندان همراهی نكرده‌اند به همین دلیل نیاز به بودجه دولتی است و به نظر می رسد باید در قانون بودجه منابع مالی لازم دیده شود‌.