نشریه شماره   215   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

اصول لوله کشی در ساختمان ها ی مسکونی و اداری

کد مطلب: 211
لوله‌کشی آب سرد و گرم در ساختمان ازجمله مباحث تأسیساتی ساختمان است که در بهینه‌سازی مصرف آب و صرفه‌جویی نقش مؤثری دارد. طبق  برآوردها  بخشی از آب مصرفی ساختمان‌ها در لوله‌ها هدر می‌رود که این موضوع بر روی قبوض پرداختی آب تأثیر خواهد گذاشت.
اجرای لوله‌کشی
لازم به یادآوری است که گرفتن انشعاب از لوله اصلی آب شهر، نصب کنتور، شیرفلکه و شیر یک‌طرفه بعد از کنتور به عهده سازمان آب منطقه‌ای است. کنتورها معمولاً در داخل ساختمان و یا داخل حیاط بعد از در ورودی نصب می‌شوند تا دسترسی برای مأموران سازمان آب آسان‌تر باشد اما اتصالات آب داخل ساختمان به کنتور بر عهده مالک ساختمان است.
بهتر این است که یک شیرفلکه و یک شیر یک‌طرفه و مهره‌ماسوره با دریچه فرعی نیز در ابتدای لوله‌کشی ساختمان نصب شود تا در مواقع لزوم از این شیر دریچه فرعی برای باز و بسته کردن استفاده شود. پس از شیرفلکه یک شیر برای تخلیه آب لوله‌های داخل ساختمان نیز نصب می‌شود.
نکته مهم این است که تمام لوله‌کشی‌ها باید راست و صاف باشد و تا آنجا که امکان دارد از لوله‌های مستقیم در راستای دیوارها، سقف‌ها و کف‌های ساختمان استفاده شود. تغییر مسیر لوله‌کشی باید با زاویه قائمه صورت بگیرد مگر آنکه در نقشه جزئیات آن نشان داده‌شده باشد.
خطوط لوله‌ها باید به‌گونه‌ای باشد که امکان عایق‌کاری، دسترسی به شیرها، تعمیر و تعویض و تنظیم آنها و همچنین رفع عیب لوله‌ها به‌آسانی میسر باشد. برای این مقصود لوله‌ها نباید از داخل کانال‌های هوا، چاه آسانسور، اتاق ترانسفورماتور و اتاق تابلوی برق و همچنین پنجره‌ها، درها و دیگر بازشوهای ساختمان عبور کنند. 
پیمانکاران باید نقشه و مشخصات فنی، نقشه‌های جزئیات و اطلاعات مربوط به محل نصب و چگونگی اتصال لوله به مصرف‌کننده‌های آب سرد و آب گرم مصرفی را کنترل کنند و چگونگی اتصال لوله‌ها به این شیرها را در نقشه‌های کارگاهی مشخص نموده و برای تأیید دستگاه نظارت بفرستند. همچنین پیمانکار یا پیمانکاران پیش از اجرای کار، محل و اندازه سوراخ‌های لازم برای عبور لوله‌ها را در کف، سقف و دیوار و در نقشه‌های کارگاهی، مشخص کنند و برای تأیید دستگاه نظارت بفرستند.
 در هنگام کار ممکن است دهانه لوله‌های توزیع باز بماند، این دهانه‌ها باید توسط درپوش موقت مسدود شود. این کار خواه برای یک روز یا یک هفته و یا حتی بیشتر باید با استفاده از درپوش‌های فولادی و یا مسی انجام شود و استفاده از درپوش‌های چوبی،  کاغذی و یا پارچه‌ای و موارد مشابه مجاز نیست.
اجرای مقررات ملی ساختمان در هنگام لوله‌کشی بسیار اهمیت دارد. لوله‌های مجاز برای اجرا طبق مقررات ملی ساختمان عبارتند از: لوله فولادی گالوانیزه، لوله‌های مسی، لوله‌های پلی‌اتیلن مشبک، لوله‌های پنج لایه پلی‌اتیلن مشبک آلومینیم، لوله‌های پلی‌اتیلن دمابالا، انواع دیگر لوله‌های غیرفلزی که تأییدیه یکی از مراکز بهداشتی معتبر مانند NSF یا DVGW را داشته باشد.
در اجرای لوله‌کشی پیمانکار باید سه مرحله را طی کند؛ ابتدا پیمانکار باید نقشه لوله‌های آب سرد و گرم را مطالعه و نقشه لوله‌کشی را تهیه کند. سپس می‌بایست محل اجرای کار را با نقشه‌های موجود مطابقت داده و تغییرات و تفاوت‌های احتمالی را بررسی نماید و مرحله سوم و آخر اینکه مواد و وسایل موردنیاز را طبق نقشه‌های اجرایی و محل کار برآورد کند. برای این کار باید لیست کاملی را از وسایل موردنظر تهیه شود.
نکات اجرایی لوله‌کشی
کار لوله‌کشی در عمل نیاز به دانستن و اجرای بسیاری از نکته‌هاست که  کارشناس شدن در این حرفه نیازمند سال‌ها مرارت و تلاش است و تجربه بسیاری لازم دارد. در اینجا به برخی از نکته‌های اجرای صحیح لوله‌کشی اشاره می‌شود:
1. در لوله‌کشی ساختمان اتصالات آب در ساختمان‌های مسکونی و اداری باید به‌گونه‌ای باشد که از جریان معکوس یا پس مکش در لوله‌ها جلوگیری شود
2. آب باید به میزان و فشار کافی تأمین شود تا کار آب‌رسانی به نحو کاملی صورت بگیرد
3.لازم است آبگرمکن ها و دیگر دستگاه‌های گرمایشی و ذخیره‌سازی آب به‌گونه‌ای نصب شوند كه از هرگونه انفجار ناشی از افزایش بیش‌ازحد دمای آب در امان باشند
4.درجایی كه امكان دسترسی به شبكه فاضلاب بهداشتی شهری فراهم باشد فاضلاب ساختمان‌های مسكونی را باید به آن متصل كرد
5.وسایل بهداشتی لوله‌کشی باید از موادی ساخته شوند كه پایدار و مقاوم در برابر خوردگی و با سطوحی غیر جاذب و عاری از جرم‌گرفتگی پنهان باشند. فضاهایی كه در آنها سرویس‌های بهداشتی قرار دارند باید دارای تهویه و روشنایی كافی باشند
6.توصیه می‌شود واحدهای مسكونی كه در نزدیكی خطوط فاضلاب بهداشتی قرار دارند و یا خود دارای شبكه فاضلاب خصوصی هستند برای رعایت بهداشت عمومی و فردی حداقل دارای یك دستشویی یك حمام با وان یا دوش آب و یك ظرفشویی (سینك) آشپزخانه باشند. دیگر ساختمان‌های مسكونی نیز اعم از اینكه به شبكه فاضلاب عمومی و یا خصوصی متصل شوند باید حداقل یك توالت و یك دستشویی داشته باشند
7.شرایط طراحی و نصب سیستم‌های فاضلاب بهداشتی باید طوری باشند كه بتوانند هرز آب و فاضلاب مربوطه را از هریك از وسایل بهداشتی بدون ایجاد هرگونه آلودگی، گرفتگی مسیر و باقی گذاردن پسماندهای جامد در داخل لوله فاضلاب به محل‌های تعیین‌شده انتقال دهند. دریچه‌های بازدید باید به تعداد كافی در سیستم لوله‌کشی پیش‌بینی شوند تا امكان تمیز كردن لوله‌ها ، هنگام گرفتگی فراهم شود
8.سیستم‌های لوله‌کشی باید در شرایط بهداشتی نگهداری شوند و در مسیر انشعاب‌های مستقیم و غیرمستقیم به شبكه فاضلاب از سیفون با آب‌بند مناسب استفاده شود. با انتخاب فاصله كافی بین وسایل بهداشتی می‌توان شرایط مناسبی برای تعمیرات آنها فراهم كرد.این نوع وسایل برای تمیزکاری باید به‌طور معقولی در دسترس باشند
9. ساخت و نصب لوله‌های فاضلاب باید با استفاده از مواد مقاوم و نشت ناپذیر در برابر آب و بخارات مضر حاصل از هوای فاضلاب باشند. نصب باید با مهارت و اجرای مناسب و استفاده از مصالح مرغوب انجام شود
10. سیستم‌های لوله‌کشی باید طوری طراحی اجرا و تنظیم شوند كه بتوانند آب را به مقدار كافی تأمین كنند. به هنگام استفاده عادی از سیستم‌های جدید و یا سیستم‌های بازسازی‌شده باید ازنظر نشت و مشخص شدن هرگونه عیب و نقص آزمایش شوند
11.در طراحی باید همه گونه ملاحظات ازلحاظ حفظ مقاومت عناصر ساختمانی رعایت شود. انتهای لوله ونت كه در روی بام ادامه می‌یابد باید طوری طراحی شود كه از برگشت هوای آلوده به ساختمان و عدم انتقال هوا از لوله به خارج جلوگیری كند
12.ملاحظات لازم برای حفاظت در مقابل آلودگی‌های ناشی از جریان معكوس فاضلاب مواد غذایی پسماندهای مواد گند زدا و دیگر مواد مشابه منظور شود. موادی كه سبب گرفتگی لوله‌ها و اتصالات می‌شوند و یا در تركیب با مواد فاضلابی گازهای قابل اشتعالی تولید می‌کنند مجاز نیستند به شبكه فاضلاب ساختمان راه پیدا كنند
13. فاضلاب‌ها یا هرز آب‌های دیگر سیستم لوله‌کشی نباید در لایه‌های سطحی خاك و یا آب‌های سطحی تخلیه شوند مگر آنكه قبلاً با روش مناسبی تصفیه‌شده باشند