هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   215   هفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

مسئولیت پذیری و مصرف آب

کد مطلب : 2105
گروه تأسیسات: ایران کشور کم‌بارانی است اما بااین‌همه بر اساس تمامی گزارش‌ها میزان مصرف آب در کشور بالاست. گرچه بیشتر آب مصرفی در کشور( نزدیک به 92 درصد) صرف کشاورزی می‌شود اما به توجه به کیفیت و عملیاتی که صرف آب آشامیدنی می‌شود فرهنگ مصرف آب آشامیدنی در کشور جای بررسی دارد. بسیاری از خانواده‌های متمول این آب را صرف استخرها و شستن اتومبیل‌های خود می‌کنند و بسیاری نیز در اقدامی عجیب این مایه حیات را صرف شستن درِ منزل و مغازه خود می‌کنند. در مصرف سوخت، برق و دیگر وسایل نیز به همین ترتیب نشانه‌هایی از فرهنگ مصرف مردم را می‌توان یافت. ازآنجاکه در مصرف هر چیزی ما با مردم روبه‌رو هستیم و مردم نیز موضوع بررسی رشته‌های مردم‌شناسی و جامعه‌شناسی است، شایسته است در بررسی فرهنگ مصرف نیز به این علوم رجوع کنیم.
رفتار زیست‌محیطی مردم
بر اساس گزارش‌ها؛ مردم بسیار کمتر ازآنچه در نگرش‌ها و ارزش‌های خود جهت‌گیری مثبت نسبت به محیط‌زیست دارند به رفتار زیست‌محیطی درست عمل می‌کنند.  بررسی الگوهای رفتار مصرفی مشترکان خانگی برق نشان می‌دهد که حدود 45 درصد از مشترکان عامل عمده افزایش مصرف برق را کم‌توجهی مردم به صرفه‌جویی می‌دانند و تغییرات قیمت برق را در این زمینه مؤثر نمی‌دانند. ادبیات صرفه‌جویی البته تنها به ایران و شرایط بحرانی آب و برق و سوخت باز نمی‌گردد بلکه با توجه به بحران جهانی مصرف انرژی به خصوص از دهه 70 میلادی به بعد پژوهش‌های بسیاری در این زمینه صورت گرفته است و هم جنبه‌هایی فنی و اقتصادی و هم جنبه‌های فرهنگی و اجتماعی آن را مورد بررسی قرار داده‌اند. البته در ابتدا جنبه‌های فنی و اقتصادی تفوق داشتند اما با گذر زمان صرفه‌جویی که طی آن از داشته‌ها و امکانات به‌صورت بهینه‌ استفاده می‌شود به‌عنوان گرایش اصلی در پژوهش‌ها رونق پیدا کرد به‌گونه‌ای که امروز بهینه‌سازی به‌عنوان یکی از منابع انرژی محسوب می‌شود.
صرفه‌جویی و بهینه‌سازی دارای این مزیت اساسی است که نیاز به سرمایه‌گذاری‌های هنگفت ندارد و بدون اینکه سطح زندگی مردم تنزل پیدا کند می‌توان میزان مصرف را حتی تا 50 درصد تنزل داد.
گرایش به صرفه‌جویی
گرایش به صرفه‌جویی متأثر از عوامل متعددی است که آگاهی افراد از پیامدهای بحران یکی از مهم‌ترین آنهاست. اگر مردم نخواهند گفته رسانه‌ها و مسئولان را بپذیرند هیچ اجباری و راهکاری نمی‌تواند آنها را به مصرف کمتر رهنمون کند اما تجربه نشان داده است وقتی شعاری درونی شد و مردم به پیامدهای آن پی بردند می‌توان سنگین‌ترین و قوی‌ترین برنامه‌ها را نیز اجرایی کرد. برانگیختن احساسات مردم البته تنها از راه مثبت آن یعنی هشدار در مورد عواقب اسراف کارگر نخواهد افتاد بلکه بر اساس پژوهش‌هایی، برانگیزش منفی مانند زور و اجبار نیز موفق عمل کرده البته این شیوه‌ای است که در همه موارد و در همه زمان‌ها نمی‌تواند جوابگو باشد و به‌ویژه در طولانی‌مدت تأثیر مخربی به همراه خواهد آورد. بر اساس پژوهش‌های دیگر ، مدل‌سازی (نمایش واضح رفتارها و اعمال مطلوب)، تبلیغ از طریق فیلم‌های سینمایی و مطبوعات، اطلاعات پولی همچون مطلع کردن مردم با اطلاعات خاصی درباره سطح مصرف انرژی آنها ازجمله عوامل اساسی هستند که در نهادینه شدن صرفه‌جویی در بین شهروندان اثرگذار است. برخی دیگر از پژوهشگران بر مسئولیت‌پذیری تأکید می‌کنند که عبارت از الزام و تعهد درونی برای انجام فعالیت‌هایی است که جامعه بر عهده شخص قرار داده است. واژه مسئولیت‌پذیری مستلزم ارتباط و وابستگی شخص یا تبدیل فرد به شهروند است، شهروندی که با دولت در ارتباط مستقیم قرار دارد و دولت را چکیده خواست جمعی می‌شمرد؛ پیوندهای پایداری که موجب وضع ترکیب دولت-ملت می‌شود. با استناد به برداشت‌های نظری درباره مفهوم مسئولیت‌پذیری در ادبیات جامعه‌شناسانه می‌توان مطرح کرد که بین مسئولیت‌پذیری و رفتار صرفه‌جویانه رابطه وجود دارد.
این نوشتار می‌کوشد بر این جنبه از صرفه‌جویی یعنی مسئولیت اجتماعی بیشتر تأکید کند. مسئولیت در صرفه‌جویی آب را می‌توان در سه بعد شناختی، عاطفی و رفتاری پی جست که در رفتار فردی و جمعی شهروندان در مصرف آب نمود دارد. البته متغیرهای جمعیتی همچون درآمد، تحصیلات، وضعیت تأهل، سن و جنسیت نیز در میزان مسئولیت‌پذیری اثرگذار است.
پژوهش مصرف آب
نتایج یک پژوهش با همکاری وزارت نیرو نشان می‌دهد ؛ بین سن افراد و گرایش آنها به‌صرفه جویی رابطه معناداری وجود ندارد و به این معنی است که زیادشدن سن افراد تأثیری در کم یا زیادشدن گرایش آنها به صرفه‌جویی مصرف آب ندارد. همچنین بین  جنسیت و مسئولیت‌پذیری در مصرف آب نیز رابطه معناداری یافت نشد به این معنی که زنان و مردان رویکرد مشابهی در مقابل مصرف آب دارند. وضعیت تأهل نیز نتیجه‌ای در مصرف آب با خود به همراه ندارد، حتی بین تحصیلات افراد و گرایش به‌صرفه جویی نیز رابطه‌ای وجود ندارد. البته ابتدا چنین تصور می‌شد که احتمالاً افراد تحصیل‌کرده مسئولیت بیشتری در مقابل مصرف خواهند داشت . این نتیجه در وضعیت درآمدی افراد سؤال شونده نیز تکرار شده است، به‌عبارت‌دیگر درآمد افراد تأثیری در گرایش آنها به صرفه‌جویی بیشتر ندارد. آنچه بیش از هر چیزی بر کاهش مصرف آب تأثیر دارد و در این پژوهش نیز اثبات‌شده است ؛ میزان مسئولیت‌پذیری و تعلق اجتماعی است. شاخص‌های مسئولیت‌پذیری در سه گروه عاطفی، رفتاری و شناختی رابطه معناداری با میزان صرفه‌جویی در مصرف آب نشان داده‌اند. همبستگی میان این معیارها بعد از سنجش شاخص مسئولیت‌پذیری تقریباً دو برابر مسئولیت‌پذیری قبل از آن است.
نتیجه این پژوهش این است که مسئولیت اجتماعی در مقابل صرفه‌جویی در همه اقشار و گروه‌ها مشابه است و می‌توان امیدوار بود با تبلیغات و کوشش‌هایی که شده ، گرایش‌های شناختی، عاطفی و رفتاری مردم نسبت به صرفه‌جویی در مصرف آب بالاتر برود و از مصرف بی‌رویه این مایه حیات در کشور کاسته شود.بنابراین نیاز است سازمان‌ها و نهادهای مرتبط با آموزش و فرهنگ‌سازی با مسئولیت‌پذیری در راستای بالا بردن آگاهی و احساس مسئولیت‌پذیری نسبت به صرفه‌جویی در مصرف آب کمک کنند.