هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   213   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

تجارب جهانی مسکن اجتماعی

با وقوع انقلاب صنعتی مبانی تولید دگرگون‌شده و همزمان با آن، دامنه مهاجرت روستاییان به شهرها به‌منظور اشتغال در کارخانه‌ها و مراکز تولیدي افزایش چشمگیري یافت .
در چنین شرایطی تقاضا براي مسکن شهري رشد یافته و به دلیل ناکافی بودن عرضه مسکن مناسب جهت استقرار روستاییان مهاجر، گروهی از آنها در خانه‌هایی محقر و فاقد تجهیزات بهداشتی و رفاهی ساکن شدند .
مجموعه عوامل ذکرشده موجب گردید از نیمه دوم قرن نوزدهم تفکر ایجاد مسکن اجتماعی در گروهی از کشورهاي اروپایی مطرح شود و سپس به سایر نقاط دنیا تسری یابد. تجربه چند كشور كه در اين بخش گام‌هاي بزرگي برداشته‌اند موردبررسی قرارگرفته است.
اسپانيا
در اسپانيا ساخت خانه‌هاي دولتي و اجاره دادن آنها به اقشار كم‌درآمد در دوران حكومت ژنرال فرانكو يعني بين سال‌هاي 1936تا 1975به امري متداول تبديل شد. اما پس از آن و با شكل‌گيري دمكراسي در اسپانيا و قانوني كه در سال 1978در اين كشور به تصويب رسيد، مديريت و ساخت خانه‌هاي دولتي در اختيار حكومت‌هاي محلي قرار گرفت. در همين حال دولت به برخي از شركت‌هاي ساختماني اجازه داد كه در زمين‌هاي عمومي به ساخت‌وساز بپردازند به شرطي كه تعهد كنند درصدي از واحدهاي ساخته‌شده را در اختیار دولت‌هاي محلي قرار دهند تا اقشار كم‌درآمد بتوانند با پرداخت اجاره‌اي ناچيز در آنها سكونت يابند.
سوئد
كشور سوئد طي سال‌هاي 1965تا 1974به ساخت یک‌میلیون خانه دست زد. خانه‌هايي كه در اين دوران توسط دولت ساخته شدند داراي طراحي‌هاي مختلفي بودند كه از خانه‌هاي خارج شهر گرفته تا مجتمع‌هاي مسكوني را در برمی‌گرفت.
كانادا
در كشور كانادا حضور جمعيت قابل‌توجهی از قشر كارگر در تورنتو باعث شده تا دولت با ساخت مجتمع‌هاي مسكوني با ارتفاع بلند و متوسط، امكان سكونت آنها را فراهم آورد. اين مجتمع‌هاي مسكوني در محلات مربوط به طبقه كارگر و قشر متوسط ساخته‌شده و در اختیار قشرهاي كم‌درآمد قرارگرفته است كه مديريت نحوه تخصيص چنين خانه‌هايي بر عهده شهرداري‌هاست. 
فرانسه
 فرانسه شايد باسابقه‌ترين كشور در اين زمينه باشد. ايجاد شهرهاي جديد و گسترش حومه شهرها نيز بخشي از طرح دولت فرانسه براي افزايش عرضه مسكن بود. دولت از اختيارات قانوني خود براي به‌دست آوردن زمين با بهايي ناچيز استفاده كرد. همچنين شركت‌هايي كه به ساخت انبوه مسكن و مجموعه‌هاي آپارتماني با بيش از 100‌واحد، روي مي‌آوردند از برخي مزاياي دولتي بهره‌مند شدند تا هدف تأمين مسكن عملياتي شود. اكنون نزديك به نيمي از بازار اجاره‌بها در فرانسه مربوط به خانه‌هاي ارزان‌قيمتي است كه درنتیجه طرح‌هاي دولت ساخته‌شده‌اند.
برزيل 
برنامه ساخت مسكن دولت برزيل از ‌ماه مارس سال 2009و با بودجه‌اي 18ميليارد دلاري آغاز شد كه هدف آن ساخت يك‌ميليون خانه بود. دومين مرحله از اين برنامه در سال 2010 اعلام شد كه طبق آن ساخت 2ميليون خانه ديگر نيز در دستور كار قرار گرفت. از 3ميليون خانه‌اي كه در طرح گنجانده‌شده، 1.6ميليون خانه به خانواده‌هايي تعلق مي‌گيرد كه درآمد آنها بين صفرتا 3برابر حداقل دستمزد در برزيل است. یک‌میلیون خانه نيز به خانواده‌هايي تعلق مي‌گيرد كه درآمد آنها بين 3تا 6برابر حداقل دستمزد است و 400هزار خانه باقيمانده نيز براي خانواده‌هايي با درآمد 6تا 10برابر حداقل دستمزد در نظر گرفته‌شده است. همچنين تمامي امور دريافت وام و بازپرداخت آن براي خريد اين خانه‌ها توسط يكي از بانك‌هاي دولتي برزيل صورت مي‌پذيرد.
چين
 دولت چين به‌خصوص در استان‌هاي مركزي اين كشور كه نسبت به استان‌هاي بندري توسعه كمتري را تجربه كرده‌اند، طرح‌هاي گوناگوني را براي اسكان قشرهاي ‌كم‌درآمد به کار بسته كه يكي از آنها طرح خانه‌هاي با اجاره پايين است. همچنين دولت به‌طورجدی ساخت خانه‌هاي انبوه را در دستور كار دارد. طرح‌هايي كه براي حل مشكل مسكن قشرهاي كم‌درآمد آماده‌شده بود از سال1998در سياست‌هاي چين گنجانده شد اما از سال2006به‌طورجدی جنبه عملي به خود گرفته‌اند به‌خصوص اينكه تدارك خانه‌هاي ارزان‌قیمت اكنون يكي از اجزاي اصلي دوازدهمين برنامه پنج‌ساله دولت چين به‌حساب مي‌آيد؛ برنامه‌اي كه طبق آن قرار است 36ميليون خانه جديد تا سال2015ساخته شود. البته در اين طرح بخش خصوصي و دولتي به‌طور همزمان حضور دارند و هزينه آن نيز 5‌هزار ميليارد يوآن تخمين زده‌شده است.
انگلستان 
در انگلستان شهرداري‌ها و شوراي محلات به‌طور تاريخي نقش پررنگي در اداره خانه‌هاي عمومي و اجاره آن به قشرهاي كم‌درآمد ايفا كرده‌اند اما اين وينستون چرچيل، نخست‌وزير سابق انگلستان بود كه بحث خانه‌هاي دولتي را در دهه 1950بیش‌ازپیش به موضوعي سياسي تبديل كرد و از آن به نفع حزب خود يعني حزب‌محافظه كار بهره برد. طي سال‌هاي 1964تا 1970نيز دولت ويلسون كه به حزب كارگر تعلق داشت، سياست‌هاي بخش مسكن را با جديت دنبال كرد.
سرعت ساخت خانه‌هاي جديد افزايش يافت و سهم خانه‌هايي كه توسط دولت ساخته‌شده بود از 42درصد كل خانه‌هاي كشور به 50درصد افزايش يافت. دولت انگلستان طي سال‌های1964، 1965و 1966به ترتیب توانست 119، 133و 142هزار خانه جديد بسازد. طي سال‌هاي 1965تا 1970نيز 1.3ميليون خانه جديد توسط دولت ساخته شد. همچنين دولت براي صاحبخانه‌شدن قشرهاي كم‌درآمد، تسهيلاتي را براي آنها در نظر گرفت كه ازجمله آنها مي‌توان به معافيت مالياتي و وام مسكن با نرخ بهره پايين اشاره كرد. بعدها اين خانه‌ها با تخفيف زياد به ساكنان‌شان فروخته شد.