نشریه شماره   212   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

روستــای اسلامیــه ترکیب معماری کویر و کوهپایه

روستای اسلامیه یا « فراشاه»  یکی از روستاهای تاریخی ایران ، از توابع بخش مرکزی شهرستان تفت و در 5 کیلومتری جنوب غربی این شهر قرارگرفته است. این روستا که بین کوه‌های انجیرایی، گلوبادام، عقاب، سهراب واقع‌شده، به سبب مجاورت با ارتفاعات شیرکوه و تحت تأثیر بارندگی‌های کوهستانی و بادهای موسمی معتدل‌تر از شهر یزد است.
متون تاریخی قدمت سکونتگاه‌های منطقه را حداقل متعلق به دوره ساسانی می‌دانند. روستای اسلامیه یکی از روستاهای قدیمی استان یزد است که بیش از 1000 سال قدمت  دارد.ویژگی دیگر این روستا که آن را از سایر روستاهای منطقه متمایز می‌کند، استقرار آن در جوار جاده بین منطقه‌ای یزد به شیراز و نزدیکی آن به شهر تفت و همچنین مرکز استان است. 
بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد؛ کاروانسرایی قدیمی در نزدیکی بنای قدمگاه در محدوده شمالی جاده وجود داشته است. بدین ترتیب، تمرکز فضاهایی مانند کاروانسرا، قدمگاه، آب‌انبار، قهوه‌خانه، بازارچه و استقرار آنها در حاشیه جاده یزد به شیراز، محدوده مورد اشاره را به‌عنوان یک « راه باط» (رباط) بسیار مهم معرفی می‌کند که دام و محصولات دامی عمده‌ترین موضوع دادوستد در محدوده راه باط و کاروانسرای فوق بوده است.
 وجود رودخانه ای در حاشیه شمالی روستا که چشم انداز بسیار زیبایی در پیرامون آن به چشم می‌خورد، وجود نهرها و قنوات که کانون‌های مصفا و پردرختی را ایجاد کرده‌اند و همچنین آسیاب سالم واقع در محدوده قدمگاه از عناصر باارزش روستا به شمار می‌آیند. 
بخشی از بافت را باغ‌های روستا تشکیل می‌دهد. روستا به دلیل تقارن با کویر از ویژگی‌های معماری خاص هر دو گونه کوهپایه‌ای و کویری سود برده است . در اسلامیه به علت ترکیب معماری کویر با سنگ که از نشانه‌های معماری مناطق کوهپایه‌ای است تصاویری متفاوت از دیگر روستاهای کویری دیده می‌شود.
روستا به سبک روستاهای متمرکز و بین چند کوه ساخته‌شده است. کوه‌های اطراف همچون دیواره‌های دژی بلند، روستا را در میان خود احاطه کرده است.بناهای جدید این روستا با فاصله‌ای از بافت تاریخی ساخته‌شده‌اند چراکه در روستا کمتر پیش می‌آید بنایی تخریب و به‌جای آن بنایی از نوساخته شود.
در نگاهی از دور به بافت قدیمی روستای فراشاه( اسلامیه) آن را جزئی از فضای طبیعت حس می‌کنیم. انچه بیش از بادگیرهای روستاهای کویری به چشم می‌آید سقف‌های گنبدی آجری است که نه تنها بر سقف خانه ها بلکه بر روی دالان ها و گذرگاه ها نیز ساخته شده است.
تعدادی از گذرگاه های روستا مسقف است و  استراحتگاه‌هایی برای در امان ماندن از گرما وجود دارد. کوچه‌ها معمولاً با عرض کم گاهی با دالان و یا گذرگاهی به کوچه‌ای بن‌بست می‌رسد و گاهی با پله‌ای به کوچه دیگر راه می یابد. 
ورود به اغلب بناهای این روستا از کوچه با عبور از دری چوبی دولنگه ای به هشتی  و ازآنجا به حیاط می بــاشد. بیشتر خانه‌ها، باغچه‌هایی با درختان بومی کویری دارد. معماری بناهای روستا طوری است که دسترسی از حیاط به شکل مستقیم به پشت‌بام بنا ، زیرزمین و تک تک اتاق‌ها ممکن است. متفاوت بودن ارتفاع اتاق های بنا در روستای فراشاه و موجب می شود روی  پشت‌بام‌های این روستا گنبدها ارتفاع متفاوتی داشته باشد. گاهی می توان با پلکانی کوچک به قسمت دیگری از پشت‌بام یک بنا  و از آنجا به پشت‌بام سایر خانه‌ها راه یافت.
 سقف‌های گنبدی با قوس‌های کم‌ و زیاد و گاهی چند پله باریک و سپس بام منزلی دیگر.  به فاصله زیاد نیز تعداد انگشت شماری بادگیر وجود دارد. شاید بتوان دلیل کم بودن بادکش ها در این روستا نسبت به سایر روستاهای کویری را احاطه شدن در بین چندین کوه و دمای پایین تر آن نسبت به سایر روستاهای کویری دانست. دودکش‌های اچ مانند در گوشه و کنار پشت‌بام‌ها در کنار سقف‌های گنبدی  شکل و سیم‌کشی‌های روکار برق و تلفن نشان از تاثیر حضور تکنولوژی در اسلامیه است.
معماری دیوار خانه‌های روستای اسلامیه نیز زیبایی خاصی  دارد . گل متریالی است که در ساخت دیوارهای این روستا جهت ذخیره  انرژی استفاده شده است . در امتداد  دیوارها با طراحی‌های به‌ظاهر ساده‌ای در سطح پرچین‌ها با نام ستاره چلیپا  روبه‌رو می‌شویم این ستاره   به‌عنوان نماد چهارفصل در نمای اغلب بناهای این روستا جایگاه ویژه‌ای دارد. از دیگر جاذبه های روستای اسلامیه مسجد قدمگاه و زورخانه علی بن ابیطالب (ع) است که هر کدام در نوع خود با برخورداری از معماری خاص روستا بناهایی شاخص و دیدنی هستند.