نشریه شماره   212   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

سبک شریـف ایرانــی

در دوره پهلوی جدا از ساختمان‌های اداری ناشناخته و سیمانی رو به افزایش، روند بسیار قابل‌توجهی آغاز می‌شود که  معماران آن را سبک شریف ایرانی می‌نامند. این سبک ویژگی‌های تمدن ایرانی را با معماری مدرن غربی ترکیب می‌کند. یکی از ویژگی‌های اصلی این سبک؛ ترکیب بی‌همتای عناصر زرتشتی و اسلامی است که  در برج آزادی به‌خوبی دیده می‌شود.
 این برج که پیشینه ساخت آن به برگزاری مسابقه‌ای در سال 1966 بازمی‌گردد با هدف بزرگداشت تاریخ پایدار ایران توسط دولت برگزار و برنده مسابقه برج معمار جوانی به نام حسین امانت بود که بعدها طرح وی تبدیل به نماد بین‌المللی ایران در جهان شد. سبک شریف ایرانی تنها مربوط به برج آزادی نیست بلکه طیف گسترده‌ای از بناهایی را شامل می‌شود که در این دوران ساخته‌شده است و از آن میان می‌توان به موزه هنرهای معاصر تهران اشاره کرد که از ترکیب بادگیرهای سنتی ایرانی و سبک مدرنیته ساخته‌شده است. همچنین ساختمان مجلس سنای قدیم که ستون‌هایی مشابه زنجیره دولت انوشیروان در ترکیب با عناصر مدرن را در خود دارد و تئاتر شهر که ساختاری مدرن دارد و در ساخت بنای آن از موتیف ها و اشکال ایرانی استفاده‌شده است.
فریار جواهریان در بررسی ساخت برج آزادی نکاتی را مطرح می‌کنند که در شناخت بهتر سبک شریف ایرانی راهگشاست.
وی می‌گوید: روياي شاه پهلوی كه به گمان خود مي‌توانست آن را عملي كند، بناي دوباره ايران در قالب تمدن بزرگ بود. اما اين رؤیا تا حدودي مبهم و ضدونقیض مي‌نمود: او از یک‌سو مي‌خواست از نيروهاي ايران باستان كمك بگيرد، چون ادعاي جانشيني بلا‌فصل كوروش كبير را داشت، و از سوي ديگر براي تمدن بزرگ به دنبال الگوهايي همچون فرانسه و انگلستان بود. 
مقايسه ايران با كشورهاي اروپاي غربي در دهه 60 و 70 ميلا‌دي، اشتباهي تاريخي و كاملا‌ً غيرواقع‌بينانه بود. معماري، مهندسي و طراحي شهري، به‌عنوان عناصر ضروري براي تحقق اين روياي شاهانه، در دوران پهلوي دوم شكوفا شدند، اما همانند آن رؤیا، دچار دوگانگي بودند؛ چراکه از یک‌سو بر مدرنيسم پاي مي‌فشردند و از سوي ديگر به عظمت فرهنگ ايران باستان و ايران اسلا‌مي روي مي‌آوردند. شاه هنگام سخن گفتن از تمدن بزرگ، از «دروازه‌اي» هم كه به آن منتهي مي‌شد ياد مي‌كرد. بنابراين ساختن «دروازه‌اي» جديد در دستور كار قرار گرفت تا آرزوي شاهانه در قالب يك بناي يادبود برآورده شود. در این راستا مسابقه‌ای برگزار شد که نتیجه آن انتخاب برج آزادی به‌عنوان طرح برتر می‌باشد.
حسین هدایت؛معمار برج آزادی این برج را مهم‌ترین سمبل سبک شریف ایرانی، معرفی می‌کند و می‌گوید: « در برج آزادی، قوس اصلی وسط برج، نمادی از تاق کسری مربوط به دوره پیش از اسلام (دوره ساسانی) آمده و قوس بالایی که یک قوس شکسته است از دوران بعد از اسلام و نفوذ اسلام در ایران حرف می‌زند. رسمی سازی‌هایی که بین این دو قوس را پر می‌کند، خیلی ایرانی است و من آن را از گنبد مساجد ایران الهام گرفته‌ام. اساساً تکنیک گنبدسازی در ایران خیلی جالب است و شما در هر مسجدی که می‌روید، یک‌چیز تازه‌ای می‌بینید. در این گنبدها که نشانه نبوغ ایرانی است، معماران قدیم از قاعده مربع بنا وارد دایره گنبد شده‌اند و این کار را با کمک رسمی بندی‌ها و مقرنس‌کاری‌های بسیار زیبا انجام داده‌اند. »
در برج آزادی هم همین کار انجام‌شده و هندسه بنا یک هندسه مربع‌مستطیل است که از روی چهارپایه خود می‌چرخد و ۱۶ ضلعی می‌شود و بالاخره به‌صورت یک گنبد شکل می‌گیرد. البته شما این گنبد را از بیرون نمی‌بینید، اما از داخل برج قابل‌مشاهده است. دوطبقه داخل برج، یکی بالای قوس تاق اصلی و دیگری زیر گنبد است که با آسانسور به آن می‌رسید. این طبقه که به‌عنوان نمایشگاه طراحی‌شده با گنبدی از بتن سفید پوشیده شده است. این گنبد، مقرنس ایرانی را به نوع تازه‌ای اجرا می‌کند و ارتفاع آن از بام آزادی بیرون می‌زند و از بام دیده می‌شود که با کاشی‌های فیروزه‌ای معرق ایرانی پوشیده شده است. 
مجموعه ساختمان مرکزی میراث فرهنگی که شامل ساختمان اصلی، سالن اجتماعات و ساختمان چایخانه، با زیربنای 14 هزار مترمربع در سایتی به مساحت 30 هزار مترمربع در تهران ساخته شد، نیز یکی دیگر از بناهای سبک شریف ایرانی است.