هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   212   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

به عمل کــــار بـــرآیــد‌.‌.‌.

گروه ساخت وساز‌: درگذشته های نه چندان دور معماری و ساخت وساز ایرانی‌ها زبانزد خاص و عام بوده‌است و امروز به هر گوشه ای از کشور که نگاه کنیم‌، ساختمان هایی را می بینیم در حد شاهکار‌؛ شاهکار هایی که نشان از نبوغ بالای سازندگان و معماران وطنی دارد و بر این اساس گزاف نیست اگر گفته می شود‌: «هنر نزد ایرانیان است و بس»‌.
اما سؤال این است که امروز هم همین ادعا را می توانیم داشته باشیم‌؟ واقعا ساخت وسازهای ما شباهتی به هنر دارد‌؟ چرا دیگر خبری از معماران بزرگ همچون شیخ بهایی‌، خواجه نصیرالدین طوسی و لرزاده نیست‌؟ آیا تولید دانش روبه افول است که معماران و سازندگان ما اثری جاویدان خلق نمی کنند یا اینکه دانشگاه های ما آنقدر سرگرم تولید دانش شده‌اند که یاد‌شان رفته‌است این دانش باید به عمل منتهی شود‌؟ اینها را نوشتم تا بگویم اگر در گذشته مفاخر زیادی در صنعت ساختمان داشته ایم و امروز خالی از این گوهر‌ها هستیم به این علت است که بیشتر مهندسان و معماران ما تنها شکل تئوریک کار را می دانند و در میدان عمل با موانع و مشکلاتی مواجه هستند به طوری که بعضا ممکن است قافیه را به افراد باتجربه که هیچ واحد درسی پاس نکرده‌اند و در هیچ آزمایشگاه مصالحی نبوده‌اند‌، ببازند‌. بر این اساس آیا می‌توان گفت«سیستم آموزشی ما چندان که باید کاربردی نیست ؟»
ساده و بی آلایش
چند روز پیش سازنده ای به نام آقای مولایی به عنوان یکی از مخاطبان پیام ساختمان بر ما منت نهاد و در محل نشریه هم کلام شدیم‌. حرف هایش به قول سهراب «مثل یک تکه چمن روشن بود»؛ ساده و بی آلایش فارغ از فرمول و اصطلاحات فرنگی‌. حرف هایش شباهتی به برخی ساختمان های کج ومعوج‌، و ناهماهنگ معماری امروز نداشت‌. می دانست از ساختمان چه می‌خواهد‌. می گفت از ساختمان‌های معیوبی که برخی با تحریف دانش مهندسی می سازند‌، خجالت می کشم‌. مولایی بخش های ساختمان را عضوی از بدن خودش می دانست‌.
کتاب خواندن کافی نیست
مولایی سال 1338 شاگرد بنا بوده و آرام آرام با اندوختن تجربه سازنده شد‌. به اعتقاد وی‌، کسی که فقط طوطی وار کتاب بخواند‌، به هیچ جایی نمی رسد و به همان اندازه که کتاب می‌خواند باید در ساختمان کار کند‌: «برخی مواقع که قرار است نقشه مهندس طراح را اجرایی کنم در خلال کار متوجه ایرادات اساسی در نقشه می‌شوم و ایراد کار را توضیح می دهم‌. آنقدر تجربه دارم که چشمانم دقیق ترین ابزار اندازه گیری شده‌است .»
به ندرت ناظر را دیده‌ام
آقای مولایی از بتن ریزی هایی که در 40 سال قبل شده می گفت؛ اینکه ستون‌های بتنی یک سانتی متر اختلاف نداشتند و همه چیز با توجه به تجربه‌اش به نحو احسن انجام می شد اما امروز بااین همه ابزار دقیق‌، ستون‌ها ناگونیا است‌. از آن گذشته برخی از دستگاه های ویبره باعث سوختن بتن داخل ستون‌ها می شود و کیفیت بتن را به شدت کاهش می دهد‌.
این سازنده تجربی اظهار می کرد‌: «من شاهدم که بسیاری از سازندگان و اوستاکار‌ها بدون اینکه سفال را زنجاب کنند‌، در دیوار استفاده می کنند و مهندس ناظر هم هیچ ایرادی نمی گیرد‌. درحالی که این روش دیوارچینی برای ساختمان سم است چون ملات به سفـــــــال نمی چسبد‌. بنده این همه سال کار کرده‌ام و به ندرت چشمم به جمال مهندس ناظر روشن شده‌است درحالی که باید ناظر در جهت حفظ منافع کارفرما به سازنده کمک کند‌. اعتقاددارم هزار سال هم که درس بخوانی بازهم باید عملا کار کنی تا یاد بگیری‌.
یک نمونه
مولایی صحبت هایش را اینگونه ادامه داد‌: چند سال پیش که یکی از دوستان‌، نظر من را در مورد ساختمان در حال ساختش خواست‌، بدون هیچ ابزار محاسباتی گفتم تمام ستون‌ها و تیر‌ها ایراد دارند و باید جابه جا شوند‌. فردا روز دخترش که در کانادا درس عمران و معماری می خواند‌، سر پروژه حاضر شد و با توضیحات من قانع شد‌. البته سازنده ساختمان که مهندس بود بدجوری از دست من ناراحت شد‌.
و اما شهرداری‌!
از سازنده کهنه کار در مورد شهرداری پرسیدم‌. می گفت شهرداری جریمه تخلفات را می گیرد و ای کاش به فکر کیفیت کار هم بود‌. من در ساختن یک پنت هاوس در کامرانیه شمالی در سال 82‌، حدود 676 متر تخلف داشتم‌، به شهرداری مراجعه کردم و ماجرا را شرح دادم‌. در نهایت کمیسیون ماده 100 جریمه اضافه بنا را از مالک گرفت‌. البته امروز این ساختمان 12 میلیارد و 500 میلیون تومان قیمت گذاری شده‌است‌.
اهمیت مکانیک خاک
سازنده با سابقه در عین اینکه خیلی با فرمول های دانشگاهی آشنایی نداشت اما به خوبی نسبت به مسائل مکانیک خاک آشنایی داشت و می گفت هر زمان که موضوع گود برداری پیش می آید‌، سعی می کند خاک محل را حتی بیشتر از میزان گودبرداری مورد نیاز به آزمایشگاه بدهد‌.
مولایی هنوز هم اعتقاد داشت مصالح سنتی خودمان به شرطی که درست استفاده شود‌، بهتر و ارزان‌تر از مصالح نوین است‌: «بسیاری از مصالح جدید به اسم عایق بودن در ساختمان مورداستفاده قرار می گیرند‌، هیچ کارایی ندارند درحالی که همین سفال هایی که خودمان در ساختمان استفاده می کنیم بهترین عایق صداست.»