نشریه شماره   210   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

30 فــرآیند مهم در بهبود نظـارت

 غلامرضا حکیمیان*
 نظارت در پروژه‌هاي دولتي گرچه شباهت زيادي به نظارت برساختمان‌هاي خصوصي که متولي آن سازمان نظام مهندسي ساختمان است‌، دارد اما داراي ويژگي و ظرافت‌هايي است که آن را از ساختمان‌هاي خصوصي متمايز مي‌سازد و امر نظارت در ساختمان‌هاي دولتي را به مراتب سخت‌تر و پيچيده‌تر مي‌نمايد‌. ناظر دول تي معمولا ساختمان‌هايي را نظارت مي‌کند که در گروه ساختمان‌هاي با «اهميت خيلي زياد» مشابه بيمارستان‌ها‌، مراکز درماني‌، مراکز مخابراتي و آتش نشاني؛ نيروگاه‌ها و... است‌، درصورتي که ساختمان‌هاي خصوصي و مسکوني برابر آيين نامه طراحي ساختمان‌ها در برابر زلزله «استاندارد 2800»مرکز تحقيقات راه‌، مسکن و شهرسازي در گروه ساختمان‌هـاي « بااهميت متوسط» قرار دارد که طراحي و محاسبات سازه‌اي و تأسيساتي ساختمان‌هاي دولتي شرايط خاص و ويژه‌اي داشته و نظارت آن نيز ظرافت و پيچيدگي خاص خود را مي‌طلبد‌. علاوه بر اين ناظر ساختمان‌هاي دولتي بايد به شرايط عمومي و خصوصي پيمان‌، موافقت نامه فهرست بها و بخشنامه‌هاي صادره از طرف معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي رياست جمهوري و سازمان مديريت و برنامه‌ريزي سابق که اخيرا احياشده آگاهي کامل داشته و با مراجعه روزانه به سايت نظام فني و اجرايي کشور اطلاعات فني خود را به روز نمايد و با به کارگيري و رعايت تمامي استاندارد‌هاي لازم الاجرا و بهره‌گيري از آيين نامه‌ها و مقررات ملي ساختمان در راستاي نظارت خوب و فراگير گام‌هاي صحيح و اصولي بردارد‌.
نظارت مي‌تواند مستقيما به وسيله دفاتر فني دستگاه‌هاي اجرايي و يا مهندسين مشاور با نظارت عاليه دستگاه اجرايي انجام شود‌. براي اينکه بتوانيم نظارت ايده آلي در پروژه‌هاي دولتي اعمال کنيم‌، مجموعه‌اي از 30 فرآيند مهم خلاصه شده که در بهبود امر مهم نظارت نقش به سزايي خواهد داشت معرفي مي‌شود‌. شايان ذکر است فرآيند‌هاي ديگري را نيز مي‌توان اضافه نمود که به اين مقدار بسنده شده است‌:
1ـ مطالعات فاز 1 و 2 پروژه
2ـ تهيه نقشه‌هاي اجرايي کامل با کمترين ابهام و بيشترين جزئيات و برآورد دقيق بر اساس فهرست بها (‌فاز 3‌)
3ـ دعوت از شرکت‌هاي متقاضي براي ارزيابي فني «در صورت ارزيابي فني حداقل امتياز لازم براي دعوت به مناقصه محدود 65 از 100 مي‌باشد» که بر اساس معيار‌هاي تخصص در زمينه کاري‌، قدرت مالي‌، سوابق مفيد و تشويق‌ها و رضايت نامه‌هاي کارفرما‌ها و داشتن پرسنل و کارشناسان ذي ربط در زمينه‌هاي مرتبط و ساير امتياز‌هاي اعلام شده به وسيله کميته ارزيابي تعيين مي‌شود يا از طريق فراخوان براي مناقصه عمومي يک يا دومرحله‌اي دعوت شوند
4ـ تهيه و تنظيم اسناد مناقصه به صورت کامل و شفاف و کمترين ابهام و رعايت مهلت‌هاي مقرر شامل آگهي و فرصت به شرکت‌ها و پيمانکاران براي بررسي نقشه و مشخصات و تهيه آناليز بها تا بتوان مناسب‌ترين قيمت‌ها را تشخيص داد
5ـ بازگشايي پاکت‌هاي مناقصه در مهلت مشخص شده و اعلام برنده مناقصه پس از بررسي آناليز بها و مناسب‌ترين قيمت پيشنهادي
6ـ انعقاد قرارداد پس از تنظيم موافقت نامه بر اساس شرايط عمومي پيمان و دستورالعمل‌هاي صادره بر اساس قرارداد فهرست بها يا سرجمع يا مقطوع«در قرارداد‌هاي سرجمع نقشه جزييات و مشخصات فني بسيار حائز اهميت است
7ـ ابلاغ قرارداد به وسيله کارفرما و ملزم بودن پيمانکار براي بيمه ساختمان بر اساس    ..........ماده 21ـ ج شرايط عمومي پيمان
8ـ تعهد کارفرما مبني بر تحويل به موقع و بدون معارض کارگاه به پيمانکار و تحويل گرفتن به موقع کارگاه به وسيله پيمانکار از کارفرما که نبايد از 30 روز پس از مبادله پيمان بيشتر شود‌. «برابر ماده 28 شرايط عمومي پيمان»
9ـ تجهيز کارگاه مناسب برابر نقشه و مشخصات و شرايط عمومي و خصوصي پيمان به وسيله پيمانکار با تأييد دستگاه نظارت
10ـ ارائه برنامه زمان بندي پروژه به وسيله پيمانکار ظرف مدت حداکثر يک ماه متناسب با شرايط پروژه و ضمايم پيمان و تأييد به وسيله کارفرما و ابلاغ زمان تعيين شده به پيمانکار پروژه
11ـ معرفي رئيس کارگاه باتجربه کافي و متناسب با کار از طرف پيمانکار به کارفرما تا پس از بررسي و احراز شرايط به وسيله کارفرما حضور وي در کارگاه به پيمانکار ابلاغ گردد
12ـ به کارگيري و معرفي مهندس نــاظر « دستگاه اجرايي يا مهندسين مشاور» با تجربه کافي و متناسب با کيفيت پروژه و مدير طرح از طرف کارفرما و ابلاغ به پيمانکار پروژه
13ـ بازرسي و نظارت مستمر بر پروژه توسط مهندس ناظر و دستگاه نظارت و تطبيق عمليات اجرايي با نقشه، مشخصات و پيمان
14ـ نظارت بر حسن اجراي مقررات ساختمان و آيين نامه‌ها در پروژه به وسيله دستگاه نظارت و استفاده از چک ليست نظارتي و پر کردن مرتب فرم بازديد موجود در کارگاه ابلاغ به موقع نواقص به پيمانکار و پيگيري رفع نواقص و کنترل پيشرفت فيزيکي با برنامه زمان بندي پروژه
15 تنظيم به موقع صورت مجالس عملياتي که بعدا قابل رؤيت نبوده به وسيله پيمانکار در حضور ناظر و در محل پروژه و رسيدگي نهايي با هماهنگي اداره پيمان و رسيدگي و ابلاغ بدون تأخير به پيمانکار (‌تأخير ابلاغ باعث محروميت پيمانکار از دريافت کارکرد خود خواهد شد‌)
16ـ ارسال مرتب صورت وضعيت کارکرد ماهانه به وسيله پيمانکار و رسيدگي در مهلت مقرر برابر ماده 37 شرايط عمومي پيمان و پرداخت به موقع مطالبات پيمانکار از طرف کارفرما
17ـ درصورتي که تغييراتي بر اساس ماده 29 شرايط عمومي پيمان در پروژه ايجاد شود ابلاغ به موقع نقشه و مشخصات اصلاحي و اجرايي و دستور کار‌هاي مرتبط با آن
18ـ بررسي آيتم‌هاي اضافه کاري پس از ارائه به وسيله پيمانکار و رسيدگي ناظر « تا 10 درصد توسط دستگاه نظارت و تا 25 درصد توسط کارفرماي پروژه» ابلاغ مي‌گردد
19تکميل کميسيون تحويل موقت پروژه پس از تقاضاي پيمانکار در مهلت مقرر بر اساس قرارداد في مابين و ضمايم منظم به پيمان و در صورت وجود نواقص ابلاغ آن به پيمانکار و رفع نواقص بر اساس صورت جلسه تحويل موقت با پيگيري دستگاه نظارت برابر ماده 39 شرايط عمومي پيمان
20ـ ارائه آخرين صورت وضعيت موقت حداکثر يک ماه پس از تحويل موقت به وسيله پيمانکار مشخص گردد
21ـ ارائه به موقع صورت وضعيت قطعي به وسيله پيمانکار و رسيدگي در زمان و مهلت تعيين شده برابر ماده 40 شرايط عمومي پيمان به وسيله نظارت
22ـ تحويل قطعي پروژه پس از اتمام دوره تضمين برابر ماده 41 شرايط عمومي پيمان بنا به تقاضاي پيمانکار و تشکيل کميسيون تحويل قطعي به گونه‌اي که در ماده 39 شرايط عمومي پيمان براي تحويل موقت پيش بيني شده و در صورت وجود عيب و نقص ناشي از کار پيمانکار براي رفع آن مطابق ماده 42 رفتار شود
23ـ آزادسازي سپرده‌هاي تضمين انجام تعهدات کار و تضمين‌هاي حسن انجام کار در صورت بدهکار نبودن پيمانکار يا اينکه جمع بدهي پيمانکار از نصف کسور تضمين حسن انجام کار کمتر باشد که بر اساس آخرين صورت وضعيت موقت طبق ماده 34 و 35 شرايط عمومي پيمان قابل محاسبه‌است
24ـ رعايت چارچوب و تعهد‌هاي مندرج در اسناد منضم به پيمان توسط پيمانکار دستگاه نظارت و کارفرما و داشتن تعامل سازنده با يکديگر طبق مقررات و قرارداد في مابين
25ـ تعامل و هماهنگي ناظر با نظارت عاليه دستگاه اجرايي «اداره پيمان رسيدگي» و نظارت‌هاي خارج از دستگاه اجرايي مانند استاندارد سازمان‌هاي بازرسي و حسابرسي و امثالهم
26ـ داشتن اقتدار و اعتدال در امر نظارت به وسيله دستگاه اجرايي بر اساس مقررات و اجراي دقيق جزييات کار بر اساس مفاد پيمان به وسيله پيمانکار
27ـ مشورت و جلسات مشاوره و کارشناسان دستگاه اجرايي با يکديگر و ترکيب کارشناسان با انگيزه جوان و کارشناسان با تجربه مسن‌تر به طوري که باعث عملکرد بهتر و کامل‌تر در امر نظارت گردد
28ـ پرداخت حقوق و مزاياي کافي براي کارشناسان فني به منظور بالا بردن انگيزه و قدرداني از زحمات‌شان که با قبول مسئوليت سنگين نظارت حتي سال‌ها پس از اتمام پروژه خط مقدم توليد و سازندگي براي کشور هستند
29ـ تشکيل کلاس‌هاي آموزشي و بازآموزي به طور مرتب در رشته‌هاي مرتبط با کار فني به نحوي که اطلاعات ناظر به روز شود
30ـ رعايت اخلاق حرفه‌اي توسط تمامي دست اندرکاران پروژه .
* مهندس پایه یک طرح، نظارت و اجرا
کارشناس ساختمان، مسئول پیمان رسیدگی دانشگاه علوم پزشکی گیلان