هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   210   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

چالش‌هاي فاضلاب تهران

سال‌هاست كه از اجراي نخستين طرح فاضلاب شهري تهران مي‌گذرد و اين كلانشهر نياز به اجراي طرحي بزرگ‌تر و جامع‌تري دارد تا در 50 سال آينده بتواند در عين ممانعت از ورود فاضلاب شهري به محيط زيست كه عوارض متعددي براي شهر و شهروندان دارد‌، آب‌، اين مايه حيات را به مسير‌هاي مصرف مجدد و طبيعت بازگرداند‌. از ميان يك ميليارد مترمكعب آبي كه سالانه در شهر تهران مصرف مي‌شود‌، به دليل فقدان زيرساخت‌هاي مناسب شهري جهت هدايت فاضلاب بيشتر آن به چاه‌هاي حفرشده زير ساختمان‌هاي شهر هدايت مي‌شود كه اين موضوع زنگ خطري است براي کلان شهر تهران چراکه مي‌تواند انواع آلودگي‌هاي ميكروبي و بيماري‌هايي چون وبا‌، اسهال و شبه وبا را به همراه داشته باشد‌.
پوشش فاضلاب كشور
به گفته اميررضا احمدي مطلق‌، كارشناس ارشد عمران و مدير طرح جامع فاضلاب تهران زيرساخت‌هاي شهري در ايران نسبت به كشور‌هاي پيشرفته بسيار عقب افتاده‌است و متوسط پوشش فاضلاب در شهر‌هاي مختلف ايران به 35 درصد نمي‌رسد كه اين وضعيت در روستا‌ها وضعيت به مراتب بدتر است‌. البته اجراي فاضلاب در كلانشهر‌هاي ايران مشكلات زيادي دارد چراکه در شهري چون تهران دسترسي به منابع آب و انتقال آن به شهر و بازگرداندن آن از نقاط مصرف به مراكز تصفيه فاضلاب امري بسيار پرهزينه‌است اما با توجه به سه وجه بهداشتي‌، محيط زيستي و استفاده مجدد فاضلاب اين طرح در رده طرح‌هاي ملي قرار مي‌گيرد‌.
علي اكبر عظيمي‌، يكي از صاحب نظران حوزه آب و فاضلاب و استاد پيشين دانشكده محيط زيست دانشگاه تهران مي‌گويد‌:
« اين طرح بايد به شكل بومي و ايراني شده انجام گيرد و به دليل حساسيت آن بايد به گونه‌اي ساخته شود كه براي تهيه يك قطعه محتاج كمك خارجي نشويم»‌.
عظيمي همچنين با اشاره به قدمت اين طرح‌ها در كشور‌هاي پيشرفته متذكر مي‌شود‌: « با جداسازي آب خاكستري يعني مجموعه فاضلاب توليدشده و بدون ورود توالت شامل فاضلاب حمام و روشويي و ظرف شويي… و آب سياه توليدشده در توالت شامل بخش عمده‌اي از مواد شيميايي و مواد آلي همچون فسفر‌، پتاسيم و نيترات که كمتر از يك درصد فاضلاب خانگي را شامل مي‌شود در جهت بازگشت مجدد آب مي‌توان طراحي‌هايي را انجام داد»‌. وي ادامه مي‌دهد‌: «آب خاكستري در اين صورت با پيش تصفيه بسيار ساده مي‌تواند جايگزين آب آشاميدني شود .»
اين روش‌ها‌، آخرين تكنولوژي و دستاورد بخش فاضلاب در دنياست كه البته اين امر در جا‌هاي كوچك ممكن است‌. ما مي‌توانيم در احداث شهرك‌هاي جديد به اين مسئله توجه كنيم و سامانه فاضلاب منازل‌، طوري طراحي شود كه فاضلاب در مبدأ برحسب كميت و كيفيت مواد داخل آن از هم جدا شود‌.
چالش‌هاي فاضلاب تهران
دكتر عظيمي در زمينه چالش‌هاي فاضلاب تهران مي‌گويد‌: « اجراي فاضلاب بايد با شرايط فرهنگي مردم هماهنگي داشته باشد زيرا طرح‌هايي كه با مردم سروکار دارد و در سطح شهر اجرا مي‌شوند (‌همچون ترافيك‌، آب رساني و فاضلاب و‌.‌.‌.‌) مواردي است كه مردم روي آنها حساسيت خاصي دارند و هر مشكلي در اين زمينه‌ها باعث نارضايتي مردم مي‌شود .» وي با اشاره به طولاني شدن اين طرح اعلام مي‌كند كه بايد بدبيني‌ها را از بين ببريم‌.
ميرباقر اسماعيلي كشتلي؛ كارشناس ارشد آب و فاضلاب و معاون مهندسي و توسعه شركت فاضلاب تهران نيز اظهار مي‌كند‌: در شهر تهران سفره آب زيرزميني به طور متوسط در عمق 50 متري زمين قرار دارد‌، بنابراين فاضلاب پس از ورود به زمين فاصله زيادي را تا سفره‌هاي آب زيرزميني دارد‌، ازاين رو كسي به فكر انشعاب فاضلاب در بيشتر مناطق تهران نيست‌، غافل از اينكه اگر ما به همين روال پيش برويم‌، كيفيت آب زيرزميني تهران به شدت افت مي‌كند‌.
وي ادامه مي‌دهد‌: اگر طراحي ما به گونه‌اي باشد كه آب رفته شده به زمين بازنگردد كميت آب زيرزميني از بين خواهد رفت چراكه بين 20 تا 30 مترمكعب در ثانيه در شهر تهران از چاه‌ها تأمين مي‌شود اما با اجراي شبكه فاضلاب‌، تمام فاضلاب‌ها از حوزه آبريز شهر تهران خارج شده و به چند نقطه متمركز براي تصفيه وارد مي‌شود‌. در اين صورت آب ورودي به منابع زيرزميني قطع و خروجي به دشت‌هاي اطراف تهران هدايت مي‌شود كه در آينده همين باعث كاهش كيفيت همين سفره‌ها مي‌شود‌.
ايجاد سيستم‌هاي غيرمتمركز براي مقابله با حوادث غيرمترقبه از ديگر چالش‌هايي است كه به گفته عظيمي سيستم فاضلاب با آن دست درگريبان است‌. چراكه در صورت هدايت فاضلاب به يك نقطه با بروز يك زلزله‌، بخش اعظم شهر در فاضلاب غرق خواهد شد‌. البته عوارض فاضلاب با سيل و آب گرفتگي متفاوت است‌.
اميررضا احمدي مطلق نيز در اين زمينه مي‌گويد‌: وقتي ما از آب زيرزميني برداشت مي‌كنيم و دوباره همان آب آلوده را از راه زمين دفع مي‌كنيم اين امر باعث آلودگي روزافزون آن مي‌شود و درواقع اين افزايش نيترات آبخوان ناشي از اين امر است‌. اگر ما بتوانيم سيستم فاضلابي داشته باشيم كه هم از ورود آب آلوده به سفره‌هاي زيرزميني جلوگيري كند و هم آب موردنياز براي حفظ اين سفره‌ها تأمين شود‌، بهترين وضعيت ممكن خواهد بود.