هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   209   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

کمربند سبز فرصتی برای مهار شهرها

ايده کمربند سبز محدوه شهر تهران اوايل دهه 50 شمسي مطرح شد و با توجه به سياست‌هاي شهري آن زمان طرحي به نام «کمان سبز تهران» تهيه شدکه متأسفانه با مخالفت مسئوليان وقت مواجه و متوقف شد‌. پس از عدم اجراي طرح کمان سبز تهران در سال 1353‌، سال‌ها بعد و پس از انقلاب اسلامي‌، طرح ديگري توسط هيئت دولت شهيد رجايي در سال 1358به تصويب رسيد‌. طرح مذکور به منظور توقف توسعه نامتوازن اراضي پايتخت ارائه شده و اجراي آن نيز به مديريت شهري محول شده بود‌. با اين حال اجراي کمربند سبز حفاظتي مطابق با برنامه پنجم توسعه‌، در بسياري از شهر‌ها در حال اجراست‌.
به گزارش پيام ساختمان‌، کمربند‌هاي سبز‌، فضا‌هاي سبز عريضي هستند که براي مهار رشد بي‌رويه شهر‌ها و هدايت آنها در جهت دلخواه‌، برقراري پيوند ميان هسته اصلي شهر و شهرک‌هاي اقماري از يک سو و جدا کردن فضاي اصلي شهر از فضاي حومه به کار مي‌روند‌. کمربند سبز در منابع مختلف به صورت نوار سبزي از درختان و درخچه‌ها تعريف شده‌است که به دور شهر‌ها کشيده شده و داراي کارکرد چند جانبه‌اي از قبيل حفاظت شهر‌ها در برابر آلودگي‌، تلطيف هوا‌، غربال گرد و غبار‌، تحديد حدود شهر‌، خاصيت تفرجگاهي‌، ضربه گير اراضي دروني شهر‌ها‌، مقابله با پديده حرارت جزيره‌اي‌، افزايش محصولات زراعي و بادشکن است‌. همچنين اين بخش عملا کاربرد بسيار موثري در جلوگيري از گسترش بي‌رويه و تحديد حدود شهر دارد‌.
امکان سنجي ايجاد کمربند سبز در اراضي تهران
بررسي اراضي در کل حريم پايتخت نشان دهنده اين است که حدود 82درصد از اراضي به زمين‌هاي باز و سبز و همچنين کشاورزي اختصاص دارد‌.
فضا‌هاي باز و عمومي به دليل ايجاد امکان حضور شهروندان در تمامي اوقات‌، نسبت به فضا‌هاي بسته عمومي که محدوديت‌هاي خاصي به لحاظ زماني و کمي تعدد بهره وران دارد از اهميت ويژه و مطلوبيت بيشتري برخوردار است‌. فضا‌هاي عمومي در اين بخش از کاربري‌هاي اراضي باير فرسايش يافته‌، بوته زار‌، شنزار‌، شوره زار‌، مانداب‌، ماندابي با پوشش گياهي‌، بستر و حاشيه رودخانه‌، رخنمون‌هاي سنگي‌، انواع مراتع‌، جنگل‌، دشت تنک‌، پارک و تفرجگاه و فضاي سبز شهري حاصل شده‌است‌.
حمايت قانوني
در دو بند از دو ماده برنامه پنجم پنج ساله توسعه در رابطه با حريم پايتخت صحبت و از آن حمايت شده است‌: بند ج ماده 147‌: وزارت جهاد کشاورزي (‌سازمان جنگل‌ها‌، مراتع و آبخيزداري کشور‌) موظف است ظرف مدت يکسال اول برنامه بدون رعايت تشريفات مناقصه‌، مديريت‌، احداث‌، نگهداري‌، توسعه و بهره برداري پارک‌هاي جنگلي و مراتع قابل درختکاري‌، نهالستان‌هاي متروکه و اراضي واقع در کاربري‌هاي سبز و کمربند سبز شهر‌ها را در محدوه و حريم شهر‌ها با حفظ مالکيت دولت و کاربري طبق طرح مورد توافق به منظور توسعه فضاي سبز و استفاده بهينه واگذار کند کليه بخش‌ها موظفند اراضي تحت تملک خود را با حفظ مالکيت به منظور بهره برداري فضاي سبز و استفاده از پهنه در اختيار شهرداري قرار دهند‌.
مزاياي اجراي کمربند سبز پايتخت
براي اجراي کمربند سبز پايتخت مي‌توان مزايا و فوايد بسياري شمار کرد نظير‌: جلوگيري از گسترش بي‌رويه شهر تهران؛ تقويت و حفظ محيط زيست به منظور جلوگيري از تخريب طبيعت؛ ايجاد هاله تنفسگاهي و تلطيف هوا؛ ايجاد فضا‌هاي مفرح به منظور گذران اوقات فراغت شهروندان تهران؛ جلوگيري از تجاوز به اراضي واقع در حريم؛ تقويت عرصه‌هاي طبيعي با چشم انداز‌هاي مطلوب و جذاب در حريم؛ تحکيم اکو سيستم و بهبود شرايط زيست محيطي در حريم؛ افزايش صيانت و حفاظت از اراضي واقع در حريم با ايجاد کمربند فضاي سبز به جاي حفاظت فيزيکي؛ حمايت از مراکز جمعيتي و سکونتگاه‌هاي مجاز واقع در حريم‌.
تجارب جهاني کمربند سبز
لندن‌: در سال‌هاي جنگ دوم جهاني رشد و توسعه حمل و نقل در شهر لندن باعث گسترش شهر فراسوي محدوه شهري آن شد‌، پاسخ حکومت لندن مبني بر تعيين و تعريف کمربندي سبز به عرض 30 کيلومتر پيرامون شهر بود‌. نتيجه اين سياست تغيير کاربري بسيار اندک زمين‌هاي روستايي به محدوه شهري گرديد‌. همچنين در تحديد توسعه بي‌رويه و پراکنده شهري نيز بسيار موثر واقع شد‌. جلوگيري از ادغام شهر و شهرک‌ها در شهر لندن از ساير نتايج اجراي طرح کمربند سبز محسوب مي‌شود‌.
پاريس‌: کمربند سبز پاريس در فاصله 10 تا 30 کيلومتري اين شهر قرار دارد و مساحت آن حدود 266 هزار هکتار است‌. اين محدوه با در بر گرفتن فضا‌هاي سبز و جنگلي‌، حلقه‌اي نسبتا پيوسته را به دور ناحيه شهري قرار داده که در کنترل و هدايت توسعه شهر بسيار موثر است‌.
اونتاريو‌: کمربند سبز اونتاريو متشکل است از 728 هزار هکتار زمين در پيرامون شهر تورنتو طراحي و اجرا شده‌است‌. اين طرح شامل اراضي حفاظت شده‌است و به عنوان ذخيرگاه زيست محيطي جهان ثبت گرديده‌است‌. همچنين اين طرح از نابودي و متفرق شدن اراضي کشاورزي‌، زيستگاه‌هاي طبيعي و حيات وحش جلوگيري مي کند.