نشریه شماره   209   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

چـــرا خـــرابي‌هــا آباد نمي‌شود‌؟‌!

سيد سجاد موسوي‌
ويران کردن برخلاف آباد کردن زمان زيادي نمي‌خواهد؛ کافي است موضوعي مانند جنگ يا زلزله رخ دهد تا از بسياري ساختمان‌ها جز تلي از خاک نماند‌. اين خسارت‌ها در کشور‌هايي که ساخت وساز‌هاي چندان مستحکمي ندارند‌، به مراتب بيشتر خواهد بود و به همين جهت نيازمند صرف وقت و هزينه بيشتر از سوي سياست گذاران و مجريان قانون است‌. برخي از مناطق مرزي کشور جنگي 8 ساله را تجربه کردند؛ جنگي که اگرچه در نهايت باعث پيروزي ما شد اما خرابي‌هاي زيادي در شهر‌هاي ما بر جا گذاشت که متأسفانه هنوز هم آثار آن ديده مي‌شود‌. از سوي ديگر به دليل اينکه بيش از 90 درصد سرزمين ما روي گسل قرارگرفته‌است‌، زلزله‌ها پشت سر هم به وقوع مي‌پيوندند و علاوه بر خسارات جاني‌، خسارات مالي زيادي بر جا مي‌گذارند‌. براي نمونه مي‌توان به زلزله بم اشاره کرد که باوجوداينکه حدود 14 سال از وقوع آن گذشته اما هنوز آثار آن باقي است‌. اينجاست که بايد پرسيد دليل اين همه تأخير در نوسازي و فقدان توسعه مناطق جنگ زده‌اي مانند خرمشهر که سوم خرداد در تقويم ما سالروز آزادسازي آن نام گذاري شده چيست‌؟ چرا بازسازي بم‌، ورزقان‌، هريس و ساير نقاط زلزله زده تا اين اندازه طول مي‌کشد‌؟ کيفيت اين بازسازي‌ها چگونه بوده‌است‌؟ و... در همين رابطه سراغ کارشناسان و صاحب نظران رفته‌ايم که ماحصل آن در زير آمده‌است‌.
هويت بر باد رفته بم
رئيس سازمان نظام مهندسي ساختمان استان کرمان به خبرنگار ما گفت‌: بنده از سال 82 عضو هيئت مديره سازمان بوده‌ام و در جريان نوسازي‌هاي بم هستم‌. بم يک باغشهر بود و قطعات زمين مشکلات زيادي ازنظر مالکيت داشت؛ پس ازاينکه زلزله به وقوع پيوست اين مشکلات در طولاني شدن زمان نوسازي تأثير گذاشت‌. علاوه بر اين آواربرداري بم به علت عرض کم خيابان‌ها به کندي صورت گرفت‌.
محمد صالحي‌، در ادامه به انتقاد از نوسازي بم پرداخت و افزود‌: نوسازي بم به گونه‌اي انجام شد که هويت آن به کلي تغيير کرد و هم اکنون هيچ اثري از گذشته بم ندارد‌. اگرچه ساختمان‌ها استحکام لازم را دارند اما بم به خانه‌هاي کوچک در کنار هم تبديل شده‌است درحالي که در نوسازي بايد هويت شهر‌ها حتي الامکان حفظ شود‌.
صالحي در مورد استفاده از پيش ساخته‌سازي براي کاهش زمان نوسازي اظهار داشت‌: به نظر من صنعتي‌سازي و پيش ساخته‌سازي در شهر‌هاي کوچک که ارتفاع ساختمان‌ها حداکثر تا چهار طبقه خواهد بود‌، جوابگوست اما در شهر‌هاي بزرگ خانه‌هاي پيش ساخته پاسخگوي نياز مردم نيست‌.
رئيس سازمان نظام مهندسي ساختمان استان کرمان گفت‌: متأسفانه دولت براي نوسازي ساختمان‌هاي تخريب شده به مردمي که همه چيز‌شان زير آوار مانده‌، وام مي‌دهد‌، وامي که بايد زلزله زده سودش را هم پرداخت کند‌. اين درست است که شايد دولت نتواند پول بلاعوض به زلزله زدگان بدهد اما حداقل مي‌تواند با همکاري بانک‌ها از دريافت سود جلوگيري کند‌.
نه خرم و نه آباد
دبير انجمن انبوه‌سازان استان خوزستان در مورد نوسازي شهر‌هاي جنگ زده استان خوزستان مانند آبادان و خرمشهر گفت‌: بسياري از آسيب‌هاي جنگ همچون مشکل آب و برق کماکان در استان خوزستان به قوت خود باقي است و فقط مختص خرمشهر نيست‌، درحالي که برخي از استان‌ها از امکانات و سرمايه‌گذاري‌ها بهره‌مند شده‌اند اما متأسفانه سيستم ناکارآمد اداري خوزستان هم در جهت ضد توسعه عمل مي‌کند‌.
پور فاضل افزود‌: شهرداري‌ها هم که بايد کار مديريت شهر‌ها را انجام دهند‌، بسيار آشفته و بي‌برنامه عمل مي‌کنند و اين سازمان‌هاي عريض و طويل فقط دنبال اداره کردن خود‌شان هستند‌. شهرداري‌ها هميشه عنوان مي‌کنند پول نداريم چراکه دنبال درآمد بيشتر هستند و هيچ وقت ساختار هزينه‌شان را تصحيح نکرده‌اند‌. اين مسائل باعث شده تا سرمايه‌گذار جرئت نزديک شدن به شهر‌ها را نداشته باشد‌.
وي با بيان اينکه بعد از اکتشاف نفت درآمد‌هاي زيادي به اين مناطق سرازير شد‌، اضافه کرد‌: وضعيت شهر‌هاي استان خوزستان قبل از جنگ خيلي بهتر بود‌. به عنوان مثال فرودگاه بين‌المللي فقط در شهر‌هاي تهران و آبادان بود اما اکنون جاذبه‌هاي استان خوزستان در حال نابودي است و سواحل ما تبديل به محل انباشت زباله شده‌است‌.
پورفاضل گفت‌: امکان صدور خدمات فني مهندسي از طريق خوزستان به عراق وجود دارد چون عراق خرابه‌اي به تمام معناست و سيستم فاضلاب‌، برق‌، جاده‌، بيمارستان و‌.‌.‌. ندارد اما متأسفانه مهندسان ما که داراي پروانه هم هستند‌، غالبا از آمادگي لازم براي اعزام به عراق برخوردار نيستند‌.
دبير انجمن انبوه‌سازان استان خوزستان خاطرنشان کرد‌: انبوه‌سازان استان خوزستان 20 ميليون مترمربع ساخت وساز کرده‌اند و تا حدودي چهره شهر تغيير کرده‌است اما اين را نبايد به پاي فعاليت دولت گذاشت زيرا تا قبل از فعاليت انبوه‌سازان حتي خانه براي اجاره وجود نداشت‌. ما به تمام سازمان‌هاي مربوطه پول داده‌ايم‌، بانک‌ها را فربه‌تر و ايجاد اشتغال کرده‌ايم اما هيچ همکاري با ما نمي‌شود‌. قطعا سرمايه‌گذار هم وضعيتي بهتر از ما نخواهد داشت‌.
وي در پايان گفت‌: قرار بوده شهرداري‌ها حداقل 50 درصد در صدور پروانه تخفيف بدهند‌، اما هيچ تخفيفي در شهرداري اهواز شاهد نيستيم‌. بانک هم عنوان مي‌کند سود 24 درصد را از شما مي‌گيريم‌. شما بعدا بخشي از سود پرداختي را از دولت بگيريد‌. با اين شرايط توقع داريد خوزستان چگونه آباد شود‌؟.
پيش ساخته‌سازي کنيم
يعقوب ظروفچيان‌، کارشناس صنعتي‌سازي و مخترع ديوار‌هاي فوق سبک نيز در مورد چرايي اطاله زمان نوسازي به پيام ساختمان گفت‌: دولت بايد با همکاري مهندسان مشاور بر اساس شرايط اقليمي هر منطقه نحوه و جنس ساخت وساز را پس از حادثه در اندازه‌هاي مختلف از پيش تعريف کند اما متأسفانه نبود برنامه مشخص باعث شده تا پس از هر مرحله کار مانند اسکلت و اجراي سقف‌، به دليل اختلاف نظر‌، تا مدت‌هاي طولاني روند نوسازي متوقف شود و حتي به دليل اينکه بخش‌هاي مختلف ساختمان با هم همخواني ندارند‌، بيم وقوع حادثه در آينده وجود خواهد داشت‌.
وي با بيان اينکه اگر مصالح مورداستفاده به صورت صنعتي توليد شوند‌، ضمن اينکه کيفيت کار بالا خواهد رفت‌، سرعت در اجرا نيز افزايش پيدا مي‌کند‌، اظهار داشت‌: با توجه به حادثه خيز بودن کشور‌، دولت مي‌تواند سفارش ساخت اسکلت خانه‌هاي پيش ساخته را از 65 متر تا 120 متر توسط مهندسان مشاور و بر طبق نقشه به شرکت‌هاي صنعتي ساز بدهد و در زمان وقوع زلزله به مردم تحويل دهد‌. اين ساختمان‌ها چون به صورت صنعتي ساخته شده‌اند‌، ارزان‌تر هم تمام مي‌شوند‌، ضمن اينکه براي زلزله زده‌ها ساخته مي‌شوند‌، لذا نيازمند طي کردن پروسه نقشه کشي و تأييد آن نيست‌.
اين کارشناس صنعتي ساز اظهار داشت‌: بسياري از روستا‌ها به دليل اينکه از مصالح سنتي مانند خشت و گل استفاده مي‌کنند‌، آواربرداري مصالح مدت زمان بسيار زيادي طول مي‌کشد‌، ضمن اينکه مصالح قابليت استفاده مجدد را ندارند‌. دولت مي‌تواند خانه‌هاي پيش ساخته را به منابع طبيعي که در اختيار دارد‌، انتقال دهد‌.
وي گفت‌: عدم توجه دولت به نوسازي خانه‌هاي زلزله زده روستايي سبب شده تا بسياري از روستائيان به شهر‌ها مهاجرت کنند و اين پديده بر فرهنگ شهرنشيني هم اثرات منفي بگذارد و اقتصاد کشاورزي و دامداري هم دچار مشکل شود‌.
ظروفچيان در پايان اضافه کرد‌: متأسفانه بار نوسازي شهر‌ها و روستا‌ها پس از زلزله بر عهده بنياد مسکن است و اين نهاد علي رغم تلاش‌هاي صورت گرفته از عهده کار ها برنمي آيد.