هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   208   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

تنديس عمر خيام مهجور است

هنري مور، تنديس گر و هنرمند انگليسي جمله جالبي دارد. او ميگويد: «... مجسمهسازي بيش از نقاشي (كه به طور عمده محدود به بيان دروني است)، هنري متعلق به توده مردم است .» مردمي بودن هنر مجسمهسازي، خاصه آنكه پسوند « شهري» را هم با خود همراه داشته باشد؛ به خوبي از اين حقيقت پرده بر ميدارد كه هنر مجسمهسازي شهري سنخيت و همسازي نزديكي با موقعيت و فرهنگ مردمي كه از برابر مجسمههاي شهري ميگذرند، دارد. اين مجسمهها بايد بتوانند به سرعت، تأثير زيبايي شـناسـي خود را بر مخاطب بگذارند. مخاطب، توده مردمي هستند كه براي ديدن اين آثار پا از خانه بيرون نگذاشتهاند و در نهايت اين مجسمهها هستند كه در برابر آنها قرار دارند و بايد بتوانند پيام و مفهوم هنري خود را سريع و بدون واسطه به مخاطبان انتقال دهند.

ساخت و نصب تنديس از مشاهير و نام آوران فرهنگ و هنر ايران، به تقويت حس هويت جمعي توده مردم كمك مهمي ميکند. تجسم چهرههاي مفاخر فرهنگي گذشته و حال كشور يكي از عناصر مهم در تقويت حس هويت است، اما مديريت شهري بايد اهتمام خاصي به جانمايي سنجيده و به جا به منظور استقرار مجسمههاي شهري از مفاخر فرهنگي و هنري داشته باشد؛ كاري كه در مورد مجسمه حكيم عمر خيام انجام نشدهاست.

تنديس خيام در نقطهاي از پارك لاله تهران محل مناسبي ندارد يا حداقل به عنوان يك «منظر فرهنگي شهري» به خوبي ايفاي نقش نميکند. آنچه امروزه به طور غالب در سطح پايتخت و شهرهاي بزرگ كشور شاهد هستيم گرايش روزافزون به ساخت و نصب آثار تجسمي مدرن است. مجسمهسازي مدرن هرچند با اقبال روزافزوني از سوي مخاطبان روبه روست و شايد يكي از ضروريات گذر جامعه از سنت به مدرنيته نيز تلقي شود اما نبايد در نهايت به انزوا رفتن آثار تجسمي رئال و واقع گرايانه كه براي توده مردم «زود فهم» هستند را در پي داشته باشد. مجسمهسازي مدرن كه در آينده از آن بيشتر خواهيم نوشت؛نياز به پس زمينهاي مناسب از سواد بصري و هنري دارد كه شايد توده مردم از آن بهره اندكي داشته باشند. اين است كه در بسياري از تقاطعها و ميدانهاي شهر آثار حجمي پست مدرني قرارگرفتهاند كه درك مفهوم هنري از آنها، از معدل سواد هنري توده مردم بالاتر است. در چنين شرايطي شهروند تهراني، تنديس حكيم عمر خيام را در نقطهاي دور از دسترس در پارك لاله تهران به دشواري پيدا ميکند.

تنديس عمر خيام از آن دست مجسمههاي شهري است كه جانمايي مهجوري در شهر دارد، درحالي که تنديس اين چهره برجسته ايراني در روماني، تونس و چند شهر خارجي ديگر به نحو شايستهاي نصب شدهاست، مضافا اينکه يكي از حفرهاي كره ماه و همچنين سياركي در فضا به نام وي نام گذاري شدهاست.

    پايان سخن يک رباعي از خيام:

  يک چند به کودکي باستاد شديم

يک چند به استادي خود شاد شديم

پايان سخن شنو که ما را چه رسيد

ازخاک درآمديم و بر باد شديم